Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Bàng quang thần kinh là tình trạng chức năng lưu trữ và tống xuất nước tiểu của bàng quang bị rối loạn do tổn thương hệ thần kinh liên quan đến việc điều hòa hệ tiết niệu, chẳng hạn như đại não, thân não, tủy sống và các dây thần kinh ngoại biên.
Nguyên nhân chính: đột quỵ, chấn thương tủy sống, đa xơ cứng, bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ, các tổn thương cột sống như thoát vị đĩa đệm·hẹp ống sống, bệnh lý thần kinh do đái tháo đường, thiếu máu cục bộ bàng quang, v.v.
Sinh lý bệnh (các dạng chính):
- Bàng quang tăng hoạt (co bóp không tự chủ của cơ detrusor → tiểu gấp·tiểu nhiều lần·tiểu đêm·tiểu không tự chủ)
- Bàng quang giảm hoạt (nhược) (cơ detrusor yếu → tiểu khó khởi phát·dòng tiểu yếu·nước tiểu tồn dư)
- Rối loạn phối hợp cơ detrusor–cơ thắt niệu đạo (Detrusor–sphincter dyssynergia) → tăng nguy cơ tổn thương đường tiết niệu trên do áp lực bàng quang cao
Triệu chứng chính: tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đêm, tiểu không tự chủ, khó tiểu (tiểu khó khởi phát·dòng tiểu yếu), cảm giác còn nước tiểu trong bàng quang, nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, suy giảm chức năng thận (khi bệnh tiến triển).
Chẩn đoán (tóm tắt): bệnh sử·khám thực thể, nhật ký đi tiểu, xét nghiệm nước tiểu (bạch cầu niệu·vi khuẩn niệu), đánh giá chức năng thận như creatinine huyết thanh, siêu âm bụng·thận (kiểm tra thận ứ nước), xét nghiệm niệu động học (đo áp lực khi bàng quang đầy, hoạt động của cơ detrusor, lượng nước tiểu tồn dư), khi cần chụp bàng quang–niệu đạo có thuốc cản quang (kiểm tra trào ngược bàng quang–niệu quản·tình trạng cổ bàng quang).
Phương pháp điều trị và lưu ý
Mục tiêu điều trị là cải thiện triệu chứng, phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu, ngăn ngừa bàng quang áp lực cao (nguy cơ đối với đường tiết niệu trên) và bảo tồn chức năng thận. Cần điều trị cá thể hóa tùy theo tình trạng người bệnh (tăng hoạt hay giảm hoạt, vị trí tổn thương thần kinh, nguy cơ đối với thận, v.v.).
Các lựa chọn điều trị
- Điều trị bảo tồn·liệu pháp hành vi
- Tập luyện đi tiểu, đi tiểu ngắt quãng theo lịch đều đặn (đi tiểu theo giờ), điều chỉnh lượng nước·caffeine, kiểm soát đại tiện (táo bón)
- Điều trị bằng thuốc
- Bàng quang tăng hoạt: thuốc kháng muscarinic (oxybutynin, tolterodine, solifenacin, v.v.), thuốc chủ vận beta-3 (mirabegron)
- Bàng quang giảm hoạt (có chọn lọc): có thể sử dụng thuốc chủ vận beta·cholinergic (ví dụ: bethanechol), nhưng bằng chứng còn hạn chế
- Khi có tắc nghẽn niệu đạo hoặc rối loạn phối hợp cơ detrusor–cơ thắt, cân nhắc thuốc chẹn α hoặc các thuốc khác
- Tiêm độc tố botulinum
- Tiêm botulinum toxin vào bàng quang đối với tình trạng cơ detrusor tăng hoạt do bàng quang tăng hoạt·không đáp ứng thuốc (có hiệu quả)
- Điều biến thần kinh
- Kích thích thần kinh cùng (Sacral neuromodulation), v.v. có thể cải thiện triệu chứng ở một số người bệnh
- Hỗ trợ đi tiểu·đặt ống thông
- Khuyến nghị tự đặt ống thông ngắt quãng (Intermittent catheterization) (ưu tiên cân nhắc khi lượng nước tiểu tồn dư nhiều)
- Đặt ống thông lưu dài hạn (ống thông qua niệu đạo hoặc trên xương mu) được sử dụng trong một số tình huống cụ thể
- Điều trị phẫu thuật
- Cân nhắc phẫu thuật mở rộng bàng quang (augmentation cystoplasty), chuyển hướng đường tiết niệu (dẫn lưu đường tiết niệu), v.v. khi cần bảo tồn chức năng thận hoặc điều trị bảo tồn thất bại
- Ở nam giới bị rối loạn tiểu nặng·rối loạn phối hợp cơ detrusor–cơ thắt, có thể thực hiện một số thủ thuật như rạch cơ thắt niệu đạo
Lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Nếu để tồn dư nước tiểu·bàng quang áp lực cao kéo dài, bệnh có thể tiến triển thành nhiễm trùng đường tiết niệu, tổn thương bàng quang, thận ứ nước và suy thận mạn
- Đặt ống thông (đặc biệt là đặt lưu dài hạn) làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu
- Tác dụng phụ của thuốc: thuốc kháng muscarinic (khô miệng, táo bón, nhìn mờ, có thể làm nặng thêm rối loạn nhận thức—đặc biệt cần thận trọng ở người cao tuổi), mirabegron (cần thận trọng khi bị tăng huyết áp)
- Có thể làm nặng thêm tình trạng bí tiểu sau khi tiêm botulinum—cần xác nhận có cần đặt ống thông hay không
- Khi tự đặt ống thông cần vệ sinh và được hướng dẫn (để phòng ngừa nhiễm trùng)
Tự chăm sóc (khuyến nghị trong sinh hoạt hằng ngày)
- Ghi nhật ký đi tiểu (tần suất đi tiểu·lượng nước tiểu·cơn buồn tiểu gấp·tiểu đêm·tiểu không tự chủ, v.v.)
- Duy trì thói quen đi tiểu đều đặn (đi tiểu theo giờ), phòng ngừa táo bón
- Hạn chế uống quá nhiều caffeine·rượu, duy trì cân bằng lượng nước
- Tuân thủ việc chăm sóc và giữ vệ sinh ống thông, liên hệ ngay với cơ sở y tế khi có triệu chứng nhiễm trùng đường tiết niệu (sốt, đau khi tiểu, nước tiểu có mùi hôi·đục)
- Theo dõi định kỳ chức năng thận (creatinine huyết thanh), siêu âm thận·bàng quang và xét nghiệm nước tiểu
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ về vật dụng·câu hỏi cần chuẩn bị)
Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Các thuốc đang sử dụng (túi thuốc·danh sách thuốc), bao gồm thực phẩm bổ sung·thuốc thảo dược Hàn Quốc
- Giấy chẩn đoán thần kinh trước đây (đột quỵ·chấn thương tủy sống, v.v.) hoặc hồ sơ bệnh sử liên quan
- Kết quả xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu (creatinine) gần đây, kết quả siêu âm·CT·MRI·xét nghiệm niệu động học (nếu có)
- Nhật ký đi tiểu (khuyến nghị từ 3 ngày trở lên): ghi lại thời gian đi tiểu·lượng nước tiểu·cơn buồn tiểu gấp·tiểu không tự chủ
- Thông tin về loại ống thông đang sử dụng·phương pháp đặt ống thông (nếu có)
Ví dụ về các câu hỏi và ghi chép triệu chứng cần chuẩn bị khi khám ngoại trú
- Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (cấp tính hay mạn tính)
- Lượng nước tiểu (tổng lượng trong ngày), tần suất đi tiểu, số lần tiểu đêm
- Cảm giác còn nước tiểu sau khi tiểu xong hoặc lượng nước tiểu tồn dư thực tế (nếu có thể đo)
- Tiền sử nhiễm trùng đường tiết niệu gần đây (triệu chứng·lịch sử điều trị bằng kháng sinh)
Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Bàng quang thần kinh của tôi thuộc loại nào (tăng hoạt·giảm hoạt·rối loạn phối hợp, v.v.)? Kết quả xét nghiệm niệu động học có ý nghĩa gì?
- Đối với các triệu chứng hiện tại, phương pháp điều trị nào (thuốc·đặt ống thông·thủ thuật) được khuyến nghị ưu tiên? Ưu điểm và nhược điểm là gì?
- Các tác dụng phụ chính và lưu ý của thuốc được kê đơn là gì? Cần theo dõi những xét nghiệm nào trong khi dùng thuốc?
- Tôi nên kiểm tra theo lịch trình như thế nào để phòng ngừa nhiễm trùng hoặc suy giảm chức năng thận?
Ví dụ về các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- Trong trường hợp của tôi, lượng nước tiểu tồn dư (hoặc áp lực bàng quang) là bao nhiêu, và tôi có cần tự đặt ống thông ngắt quãng để giảm lượng này không?
- Xét nghiệm niệu động học cho thấy áp lực bàng quang cao (hoặc cơ detrusor tăng hoạt); các thủ thuật như tiêm botulinum hoặc kích thích thần kinh cùng có phù hợp không? Hiệu quả dự kiến và nguy cơ là gì?