Tên bệnh
Thiểu tinh (Oligospermia)
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Là tình trạng nồng độ tinh trùng trong tinh dịch thấp hơn mức bình thường, làm giảm khả năng mang thai.
- Theo tiêu chuẩn WHO được sử dụng rộng rãi trên thế giới (năm 2010), nồng độ tinh trùng dưới 15 triệu/mL được xem là thấp. Trong lâm sàng, đôi khi được phân loại thành nhẹ, trung bình và nặng.
- Tùy theo tài liệu lâm sàng, có thể sử dụng các giá trị nghiêm ngặt hơn hoặc khác nhau (ví dụ: trong phạm vi vài triệu/mL).
- Sinh lý bệnh: Số lượng tinh trùng giảm do suy giảm quá trình sinh tinh (spermatogenesis) hoặc do vấn đề trong cơ chế phóng tinh (chẳng hạn như tắc nghẽn). Nhiệt độ tinh hoàn tăng, bất thường về tuần hoàn máu và hormone, bất thường di truyền, nhiễm trùng·viêm, phơi nhiễm với thuốc·chất độc hại và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng.
- Nguyên nhân chính (tiêu biểu)
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele)
- Tinh hoàn không xuống (tinh hoàn ẩn), tiền sử tổn thương/phẫu thuật tinh hoàn
- Sốt cao kéo dài, phòng xông hơi·môi trường làm việc nóng, mặc đồ lót bó sát
- Nhiễm trùng (viêm tinh hoàn·mào tinh hoàn), viêm
- Bất thường nội tiết (hormone thấp, vấn đề ở vùng hạ đồi-tuyến yên)
- Nguyên nhân di truyền (ví dụ: vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y, bất thường phát triển tinh hoàn)
- Thuốc (androgen/steroid, một số thuốc chống ung thư, một số thuốc kháng sinh, v.v.) và chất độc hại (chì, thuốc trừ sâu, v.v.)
- Hút thuốc, uống rượu quá mức, béo phì
- Triệu chứng: Phần lớn không có triệu chứng; vấn đề chính là vô sinh hoặc chậm có thai. Hiếm khi có thể kèm đau·sưng tinh hoàn (chẳng hạn như do giãn tĩnh mạch thừng tinh) hoặc các triệu chứng bất thường hormone.
- Dịch tễ học (số liệu quan sát): Tỷ lệ quan sát thấy giãn tĩnh mạch thừng tinh ở bệnh nhân nam vô sinh được báo cáo là khoảng từ 30% trở lên; ở bệnh nhân vô sinh thứ phát, tỷ lệ cao hơn (khác nhau tùy theo báo cáo) cũng đã được ghi nhận.
2) Phương pháp điều trị
- Chẩn đoán và xét nghiệm ban đầu
- Xét nghiệm tinh dịch lặp lại (ít nhất 2 lần, lấy mẫu sau khi kiêng xuất tinh 2–7 ngày; thường khuyến nghị khoảng 3 ngày). Xét nghiệm kiểm tra nồng độ, độ di động, hình dạng, chất lắng, v.v.
- Xét nghiệm hormone (testosterone, LH, FSH, prolactin, v.v.), siêu âm tinh hoàn (đánh giá giãn tĩnh mạch thừng tinh), khi cần có thể chụp ống dẫn tinh·sinh thiết mô tinh hoàn (khi nghi ngờ tắc nghẽn), xét nghiệm di truyền (khi nồng độ tinh trùng giảm nghiêm trọng hoặc vô tinh).
- Điều trị nguyên nhân
- Nếu nghi ngờ giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân, cân nhắc điều chỉnh bằng phẫu thuật (varicocelectomy) — ở một số bệnh nhân, có thể cải thiện các chỉ số tinh trùng và tăng khả năng mang thai tự nhiên.
- Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng·viêm, điều trị bằng thuốc kháng sinh/kháng viêm thích hợp.
- Đối với nguyên nhân nội tiết (hormone thấp, v.v.), điều trị nội tiết (bổ sung hormone hoặc sử dụng hormone hướng sinh dục).
- Nếu nguyên nhân là thuốc·phơi nhiễm chất độc hại, ngừng chất gây ra và cải thiện môi trường tiếp xúc.
- Điều trị bằng thuốc / điều trị hỗ trợ
- Điều trị hormone theo nguyên nhân: đối với suy sinh dục do giảm gonadotropin (LH/FSH thấp), sử dụng hCG, hMG hoặc phương pháp điều trị bằng hormone hướng sinh dục khác (theo chỉ định của chuyên gia).
- Thuốc điều biến thụ thể estrogen chọn lọc (chẳng hạn như clomiphene) hoặc thuốc ức chế aromatase có thể được sử dụng trong một số trường hợp, nhưng hiệu quả khác nhau tùy bệnh nhân và mức độ bằng chứng.
- Chất chống oxy hóa (vitamin C, E, kẽm, coenzyme Q10, v.v.) đã cho thấy cải thiện các chỉ số tinh dịch trong một số nghiên cứu, nhưng không đảm bảo hiệu quả đồng nhất cho tất cả mọi người.
- Kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART)
- Đối với thiểu tinh nhẹ đến trung bình, có thể cân nhắc IUI (bơm tinh trùng vào buồng tử cung sau khi kích thích rụng trứng và xử lý tinh dịch).
- Đối với thiểu tinh nặng hoặc khi có nhiều yếu tố khác kết hợp, có thể thử mang thai bằng IVF hoặc ICSI (tiêm trực tiếp tinh trùng sau thụ tinh trong ống nghiệm).
- Quản lý lối sống (tự chăm sóc)
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, kiểm soát cân nặng, tập thể dục thường xuyên
- Tránh tiếp xúc với nhiệt độ cao (tránh phòng xông hơi·công việc tỏa nhiệt quá mức·ngâm vùng chậu trong nước nóng), khuyến nghị mặc đồ lót rộng rãi
- Không sử dụng quá mức steroid·thuốc, giảm thiểu phơi nhiễm với các chất độc hại trong nghề nghiệp
- Theo dõi diễn tiến sau điều trị
- Vì cần thời gian cho một chu kỳ sinh tinh (khoảng 70–90 ngày), cần theo dõi ít nhất 3 tháng sau điều trị để đánh giá hiệu quả.
Lưu ý và biến chứng
- Nếu không điều trị nguyên nhân, tình trạng vô sinh có thể kéo dài, đồng thời có thể gây căng thẳng tâm lý·vấn đề trong quan hệ vợ chồng
- Biến chứng sau phẫu thuật (như thắt tĩnh mạch thừng tinh): nhiễm trùng, tụ máu, đau, khả năng tái phát
- Một số thuốc·phương pháp điều trị có tác dụng phụ, vì vậy cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị · ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị
- Danh sách đầy đủ các thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm steroid·androgen·thuốc kháng sinh)
- Tiền sử bệnh: phẫu thuật·chấn thương tinh hoàn, nhiễm trùng (viêm tinh hoàn), tiền sử điều trị tinh hoàn ẩn khi còn nhỏ
- Kết quả xét nghiệm tinh dịch trước đây (nếu có, bản in hoặc dữ liệu)
- Thông tin về lối sống: hút thuốc·uống rượu·nghề nghiệp (tiếp xúc với nhiệt·hóa chất)·tập thể dục·thay đổi cân nặng
- Hướng dẫn liên quan đến việc lấy mẫu (trước khi xét nghiệm tinh dịch)
- Thời gian kiêng xuất tinh: thông thường 2–7 ngày (thường khuyến nghị 3 ngày)
- Cách lấy mẫu: lấy mẫu theo hướng dẫn của bệnh viện (khuyến nghị lấy mẫu tại bệnh viện), không sử dụng nước bọt·chất bôi trơn
- Tài liệu nên cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú
- Danh sách thuốc đang sử dụng gần đây, kết quả xét nghiệm trước đây (hormone·siêu âm·xét nghiệm tinh dịch)
- Kết quả khám phụ khoa của vợ/bạn đời (đánh giá phối hợp khi cần)
4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Kết quả xét nghiệm tinh trùng của tôi đang ở mức nào và khả năng mang thai khoảng bao nhiêu?"
- "Các xét nghiệm được khuyến nghị là gì và lý do thực hiện là gì?"
- "Ưu điểm, nhược điểm và tác dụng phụ dự kiến của phương pháp điều trị được khuyến nghị (phẫu thuật·thuốc·kỹ thuật hỗ trợ sinh sản) là gì?"
- "Sau điều trị, khi nào và dựa trên chỉ số nào để kiểm tra hiệu quả?"
- "Trong lối sống, có điểm nào tôi nhất thiết phải thay đổi không?"
5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Tôi đã được xác định bị giãn tĩnh mạch thừng tinh; phẫu thuật (thắt tĩnh mạch) có khả năng cải thiện các chỉ số tinh trùng hoặc tỷ lệ mang thai tự nhiên ở mức nào?"
- "Nồng độ tinh trùng của tôi rất thấp (ví dụ: từ vài triệu/mL trở xuống), tôi có cần làm xét nghiệm di truyền (ví dụ: vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y, xét nghiệm nhiễm sắc thể) không?"
Tài liệu tham khảo/Hướng dẫn bổ sung
- Vì cần xem xét chu kỳ sinh tinh (khoảng 3 tháng) khi đánh giá hiệu quả điều trị, cần theo dõi trung và dài hạn thay vì đánh giá ngay lập tức.
- Trong trường hợp thiểu tinh nặng hoặc vô tinh, khuyến nghị phối hợp khám với chuyên khoa y học sinh sản (bác sĩ chuyên khoa tiết niệu·bác sĩ chuyên khoa y học sinh sản thuộc khoa sản phụ khoa) và tư vấn di truyền.