Viêm tuyến tiền liệt mạn tính

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Tình trạng viêm mạn tính ở tuyến tiền liệt (viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn mạn tính thường tương ứng với loại II theo phân loại NIH).
• Nguyên nhân chính: Nhiễm trùng đường tiết niệu ngược dòng (xâm nhập từ niệu đạo vào tuyến tiền liệt), trào ngược nước tiểu vào tuyến tiền liệt (urinary reflux), nhiễm trùng dai dẳng do sỏi·vôi hóa tuyến tiền liệt và màng sinh học (biofilm), vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục (chlamydia, lậu cầu khuẩn, v.v.), vi khuẩn đường ruột, v.v. Virus·động vật nguyên sinh·tự miễn·yếu tố tâm lý (căng thẳng) cũng có thể liên quan. Sự suy giảm các yếu tố kháng khuẩn trong dịch tuyến tiền liệt (ví dụ: kẽm) có liên quan đến tái phát.
• Tóm tắt sinh bệnh học: Tác nhân gây bệnh tồn tại dai dẳng và phản ứng viêm, xơ hóa mô tuyến tiền liệt và rối loạn bài tiết, cùng với trào ngược nước tiểu và hình thành biofilm khiến thuốc kháng khuẩn khó tiếp cận, dẫn đến bệnh mạn tính.
• Triệu chứng chính: Đau hoặc khó chịu ở vùng đáy chậu·xương chậu·bìu·đầu niệu đạo, tiểu nhiều lần·tiểu nhiều lần·tiểu gấp·tiểu đêm·khó tiểu·cảm giác tiểu không hết, đau khi xuất tinh hoặc tiết dịch bất thường, rối loạn chức năng tình dục (rối loạn cương dương·xuất tinh sớm, v.v.), mệt mỏi toàn thân. Các triệu chứng có thể nặng hơn khi uống quá nhiều rượu·làm việc quá sức·lái xe đường dài·ngồi lâu, v.v.

Phương pháp điều trị

• Kháng sinh
  • Nguyên tắc là sử dụng kháng sinh nhắm trúng tác nhân gây bệnh. Lựa chọn thuốc có khả năng thấm tốt vào tuyến tiền liệt (chủ yếu là nhóm fluoroquinolone (ciprofloxacin, levofloxacin) hoặc trimethoprim-sulfamethoxazole, v.v.).
  • Trong trường hợp viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn mạn tính, dùng thuốc trong thời gian tương đối dài (thông thường tối thiểu 4–6 tuần, nếu cần có thể 6–12 tuần). Kéo dài hoặc thay đổi điều trị tùy theo diễn biến và kết quả nuôi cấy.
  • Nhóm fluoroquinolone có thể gây viêm·đứt gân, tác dụng phụ trên hệ thần kinh trung ương (mất ngủ·thay đổi tâm trạng), kéo dài QT, v.v. — cần thận trọng nếu có yếu tố nguy cơ.
• Thuốc hỗ trợ và điều trị không dùng thuốc
  • Thuốc chẹn alpha (giảm áp lực ở niệu đạo·cổ bàng quang, cải thiện triệu chứng tiểu tiện) — giúp giảm triệu chứng và giảm tái phát.
  • NSAIDs hoặc thuốc giảm đau khác (kiểm soát đau).
  • Vật lý trị liệu sàn chậu, phản hồi sinh học, điều trị kích thích điện (giảm căng cơ vùng chậu, giảm đau).
  • Ngâm vùng hạ thân (tắm nửa người), nghỉ ngơi thường xuyên, điều chỉnh hoạt động tình dục, tránh uống quá nhiều rượu·caffeine·đồ ăn cay, v.v. và cải thiện lối sống.
  • Trong trường hợp hiếm gặp có tắc nghẽn cơ học dai dẳng hoặc tổn thương quanh tuyến tiền liệt (áp xe, v.v.), có thể cân nhắc điều trị phẫu thuật (dẫn lưu mủ, cắt tuyến tiền liệt, v.v.).
• Tình huống đặc biệt
  • Nếu nghi ngờ tác nhân đặc hiệu như Trichomonas·nấm, cân nhắc metronidazole hoặc thuốc chống nấm.
  • Trong trường hợp tái phát nhiều lần hoặc nuôi cấy âm tính, cần tiếp cận đa phương thức (kháng viêm·giảm đau·vật lý trị liệu·tâm lý trị liệu).
• Lưu ý / nguy cơ biến chứng / tự chăm sóc
  • Tuân thủ hướng dẫn kê đơn khi dùng kháng sinh và không tự ý ngừng thuốc (nguy cơ kháng thuốc·tái phát).
  • Báo ngay khi xảy ra tác dụng phụ của kháng sinh (triệu chứng tiêu hóa, phản ứng da, triệu chứng ở gân, v.v.). Đặc biệt, khi dùng nhóm fluoroquinolone, nếu đau gân hoặc yếu cơ đột ngột, hãy ngừng thuốc và trao đổi với nhân viên y tế.
  • Đau kéo dài và vấn đề về chức năng tình dục có thể đi kèm căng thẳng tâm lý·cảm giác trầm cảm; khuyến nghị hỗ trợ sức khỏe tâm thần khi cần.
  • Biến chứng: áp xe tuyến tiền liệt, nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát, suy giảm chất lượng cuộc sống do hội chứng đau vùng chậu mạn tính, hiếm gặp là bí tiểu (ứ đọng nước tiểu) và suy giảm chức năng tình dục.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi khám)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung) (tên thuốc, liều dùng, thời gian sử dụng).
  • Bản sao các kết quả xét nghiệm tiểu tiện·tuyến tiền liệt trước đây (nuôi cấy nước tiểu, xét nghiệm dịch tuyến tiền liệt, xét nghiệm máu, kết quả chẩn đoán hình ảnh trước đây), nếu có.
  • Nhật ký triệu chứng (ngày bắt đầu triệu chứng·vị trí đau·mức độ (thang điểm đau)·kiểu tiểu tiện·đau khi xuất tinh·sốt, v.v.), ghi lại các yếu tố làm nặng và giảm triệu chứng.
  • Tiền sử quan hệ tình dục (bao gồm yếu tố nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục), thói quen đại tiện (có táo bón hay không), gần đây có đặt ống thông hay không và tiền sử can thiệp niệu đạo.
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
  • Xét nghiệm nước tiểu và nuôi cấy nước tiểu, xét nghiệm dịch tuyến tiền liệt (EPS) sau xoa bóp tuyến tiền liệt và xét nghiệm nước tiểu trước·sau đó (4-glass test hoặc xét nghiệm nuôi cấy đơn giản hóa), xét nghiệm máu (chẳng hạn các dấu ấn viêm), siêu âm/CT vùng chậu khi cần.
• Các mục tự kiểm tra trước khi khám (đánh dấu nếu có)
  • Có sốt·ớn lạnh·đợt nặng lên cấp tính hay không (cần đánh giá cấp cứu khi có triệu chứng cấp tính).
  • Tiền sử dùng kháng sinh gần đây và hiệu quả của thuốc.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ chính của thuốc này (kháng sinh được kê đơn) là gì và cần lưu ý những gì?
• Thời gian điều trị dự kiến là bao lâu và khi nào có thể kỳ vọng triệu chứng sẽ cải thiện?
• Những thay đổi lối sống hoặc biện pháp phòng ngừa nào giúp giảm tái phát?
• Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng hơn, bước xét nghiệm hoặc điều trị tiếp theo là gì?

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Mặc dù không phát hiện vi khuẩn trong xét nghiệm nuôi cấy, tôi có cần điều trị bằng kháng sinh không? (Hỏi về tiêu chuẩn điều trị·hiệu quả kỳ vọng trong trường hợp nuôi cấy âm tính)
• Nếu đau khi xuất tinh hoặc vấn đề về chức năng tình dục kéo dài, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản (khả năng thụ thai) hoặc chức năng tình dục lâu dài không? (Tư vấn về nguy cơ vô sinh và bảo tồn chức năng tình dục)