Bàng quang tăng hoạt

Bàng quang tăng hoạt (Overactive Bladder, OAB)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Triệu chứng chủ yếu là buồn tiểu cấp (cảm giác buồn tiểu đột ngột và mạnh) trong tình trạng không có nguyên nhân rõ ràng khác (nhiễm trùng đường tiết niệu, sỏi đường tiết niệu, bệnh lý thần kinh, v.v.), thường kèm theo tiểu nhiều lần vào ban ngày và ban đêm. Nếu kèm tiểu không tự chủ do buồn tiểu cấp thì được phân loại là OAB wet, nếu không thì là OAB dry.
• Sinh lý bệnh: Được giải thích là do sự co thắt bất thường của cơ detrusor (cơ trơn bàng quang; sự co cơ detrusor trước khi có sự kiểm soát chủ ý khi đi tiểu) hoặc do cảm giác bàng quang trở nên quá nhạy cảm. Các cơ chế chính là rối loạn điều hòa thần kinh và cơ, cùng với sự quá nhạy cảm của tín hiệu cảm giác.
• Triệu chứng chính: Cảm giác buồn tiểu đột ngột (buồn tiểu cấp), tiểu nhiều lần (ban ngày), tiểu đêm (thức giấc vào ban đêm), tiểu không tự chủ do buồn tiểu cấp (tiểu không tự chủ trước khi đến được nhà vệ sinh). Mức độ triệu chứng khác nhau tùy từng người.
• Dịch tễ học (tóm tắt): Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng tần suất tăng theo tuổi. Tỷ lệ mắc ở nam và nữ nhìn chung tương đương.

2) Phương pháp điều trị

• Bước 1: Điều trị hành vi (cải thiện lối sống)
  • Luyện bàng quang (tăng dần thời gian nhịn tiểu), đi tiểu theo lịch (đi tiểu theo giờ), ghi nhật ký đi tiểu (ghi lại số lần, lượng nước tiểu và tình trạng tiểu không tự chủ).
  • Điều chỉnh lượng nước uống (hạn chế uống quá nhiều nước, caffeine và rượu), kiểm soát cân nặng, điều trị táo bón.
  • Khuyến nghị kết hợp tập tăng cường cơ sàn chậu (bài tập Kegel), đặc biệt khi kèm tiểu không tự chủ.
• Bước 2: Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc kháng cholinergic (antimuscarinics): oxybutynin, tolterodine, solifenacin, v.v. — ức chế co thắt bàng quang. Tác dụng phụ: khô miệng, táo bón, chóng mặt, nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức ở người cao tuổi.
  • Thuốc chủ vận beta-3: mirabegron — thúc đẩy sự giãn của bàng quang. Tác dụng phụ: có thể tăng huyết áp (cần thận trọng ở bệnh nhân tăng huyết áp), đau đầu, khó tiêu, v.v.
  • Điều trị được thực hiện kết hợp với điều trị hành vi. Nếu không đáp ứng với thuốc hoặc phải ngừng thuốc do tác dụng phụ, có thể cân nhắc chuyển sang thuốc khác.
• Bước 3 (bệnh nhân không đáp ứng với thuốc hoặc bệnh nặng): Thủ thuật/phẫu thuật
  • Tiêm botulinum toxin vào bàng quang (botulinum A): cải thiện buồn tiểu cấp và tiểu không tự chủ. Biến chứng có thể gồm tăng nguy cơ bí tiểu (tăng lượng nước tiểu tồn dư) và nhiễm trùng đường tiết niệu. Hiệu quả tạm thời (trong vài tháng), cần tiêm nhắc lại.
  • Điều biến thần kinh cùng (sacral neuromodulation): cải thiện triệu chứng thông qua điều hòa thần kinh. Cần cấy ghép và điều chỉnh thiết bị.
  • Phẫu thuật mở rộng bàng quang (augmentation cystoplasty): chỉ cân nhắc trong trường hợp cực kỳ nghiêm trọng (xâm lấn và có nhiều biến chứng).
• Lưu ý, nguy cơ biến chứng và điểm cần chú ý khi tự chăm sóc
  • Khi sử dụng thuốc kháng cholinergic, bệnh nhân cao tuổi cần được theo dõi nguy cơ chức năng nhận thức trở nên xấu đi (như suy giảm trí nhớ).
  • Khi dùng mirabegron cần kiểm tra huyết áp (thận trọng ở người có tiền sử tăng huyết áp).
  • Nếu xảy ra bí tiểu sau khi tiêm botulinum, có thể cần tự thông tiểu ngắt quãng (Intermittent self-catheterization).
  • Khi xuất hiện các triệu chứng nhiễm trùng đường tiết niệu (sốt, đau buốt khi tiểu dữ dội, nước tiểu đục, v.v.), cần trao đổi ngay với nhân viên y tế.
  • Tiên lượng lâu dài khác nhau tùy theo đáp ứng điều trị và các bệnh kèm theo. Triệu chứng thường cải thiện với điều trị hành vi và thuốc.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi đến bệnh viện)
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng gần đây (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc OTC và thuốc y học cổ truyền Hàn Quốc).
  • Nhật ký đi tiểu (nếu có thể, ghi trong 2–3 ngày): thời gian đi tiểu, lượng nước tiểu, thời điểm xuất hiện cảm giác buồn tiểu, có hay không xảy ra tiểu không tự chủ.
  • Bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, đo lượng nước tiểu tồn dư PVR bằng siêu âm, v.v.) và kết quả các xét nghiệm liên quan trước đây (đo tốc độ dòng tiểu, xét nghiệm niệu động học).
  • Thông tin về các bệnh kèm theo (tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh lý thần kinh, v.v.).
• Thông tin/ghi chép triệu chứng hữu ích nên chuẩn bị trước khi khám ngoại trú
  • Số lần đi tiểu trung bình mỗi ngày (ban ngày/ban đêm), tần suất buồn tiểu cấp, số lần tiểu không tự chủ, các yếu tố kích phát cụ thể (caffeine, uống rượu, vận động, v.v.).
  • Thay đổi cân nặng gần đây, tình trạng táo bón, kiểu ngủ.
• Ví dụ câu hỏi (các câu hỏi được chuẩn bị để bệnh nhân dễ hỏi)
  • "Từ khi nào tôi có thể bắt đầu kỳ vọng thuốc phát huy tác dụng?"
  • "Tôi nên làm gì nếu xuất hiện tác dụng phụ?"
  • "Mục tiêu thành công của điều trị là gì (thuyên giảm hoàn toàn hay giảm triệu chứng)?"

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này là gì? (đặc biệt liên quan đến thuốc kháng cholinergic và mirabegron)
• Trong lối sống, những điều gì cần ưu tiên thay đổi ngay lập tức?
• Nếu không cải thiện bằng thuốc, ưu điểm, nhược điểm và nguy cơ của bước tiếp theo (tiêm botulinum, điều biến thần kinh, v.v.) là gì?
• Mối liên quan với các bệnh có sẵn như huyết áp và chức năng nhận thức (những điểm cần cân nhắc khi lựa chọn thuốc) là như thế nào?

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Các triệu chứng buồn tiểu cấp của tôi có khả năng liên quan đến các bệnh lý thần kinh như bệnh Parkinson, bệnh đa xơ cứng hoặc đột quỵ không? Tôi có cần làm thêm xét nghiệm (như đánh giá thần kinh, v.v.) không?
• Nguy cơ bí tiểu sau khi tiêm botulinum toxin là khoảng bao nhiêu, và làm thế nào để biết trước liệu tôi có cần tự thông tiểu hay không?

Tóm tắt ngắn: Tiếp cận từng bước theo thứ tự: điều trị hành vi (luyện bàng quang, điều chỉnh lượng nước uống) → thuốc (thuốc kháng cholinergic, thuốc chủ vận beta-3) → nếu không đáp ứng, tiêm botulinum, điều biến thần kinh và phẫu thuật. Chuẩn bị nhật ký đi tiểu và danh sách thuốc đang sử dụng trước khi đi khám sẽ giúp ích cho việc chẩn đoán và lập kế hoạch điều trị.