Viêm tinh hoàn

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm tinh hoàn (Orchitis) là tình trạng mô tinh hoàn bị viêm, có thể xảy ra do nguyên nhân vi khuẩn hoặc virus.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh:
  • Do vi khuẩn: Lây lan ngược dòng hoặc qua đường máu từ các cơ quan lân cận như đường tiết niệu, tuyến tiền liệt, mào tinh hoàn. Các tác nhân gây bệnh thường gặp gồm Escherichia coli, tụ cầu, liên cầu và hiếm khi là vi khuẩn lao. Nhiễm trùng liên quan đến quan hệ tình dục (lậu cầu, Chlamydia) là nguyên nhân quan trọng ở người trẻ.
  • Do virus: Chủ yếu xảy ra sau khi nhiễm rubella (vô khuẩn) hoặc quai bị (mumps), do lây lan qua đường máu.
  • Sinh lý bệnh: Tình trạng viêm gây giãn mạch, phù nề và đau; trường hợp nặng có thể dẫn đến tổn thương và teo mô tinh hoàn.
• Triệu chứng chính:
  • Tại chỗ: Đau cấp tính và sưng một hoặc cả hai tinh hoàn (đỏ bìu), đau dữ dội khi ấn
  • Toàn thân: Sốt, ớn lạnh
  • Triệu chứng tiểu tiện và tiết niệu: Nước tiểu đục, đau khi tiểu, dịch tiết niệu đạo (khi kèm bệnh lây truyền qua đường tình dục)
  • Dấu hiệu xét nghiệm giúp phân biệt: Khi nâng bìu lên (dấu hiệu Prehn), cơn đau giảm (viêm tinh hoàn/viêm mào tinh hoàn); ngược lại, trong trường hợp xoắn tinh hoàn, cơn đau sẽ nặng hơn

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc chẩn đoán: Phân biệt viêm tinh hoàn với xoắn tinh hoàn và các bệnh khác dựa trên biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm/cấy nước tiểu, xét nghiệm niệu đạo/bệnh lây truyền qua đường tình dục, xét nghiệm máu (CBC, CRP) và siêu âm bìu (Doppler).
• Điều trị bằng thuốc:
  • Khi nghi ngờ do vi khuẩn (điều trị theo kinh nghiệm dựa trên tuổi, tiền sử quan hệ tình dục và các yếu tố khác)
    • Nghi ngờ liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục (thường ở người dưới 35 tuổi/có quan hệ tình dục): Ceftriaxone tiêm bắp một liều duy nhất + Doxycycline uống (10 ngày) v.v. (tuân theo hướng dẫn và độ nhạy cảm kháng sinh tại Hàn Quốc).
    • Nghi ngờ vi khuẩn đường ruột (Escherichia coli) (nam giới lớn tuổi, rối loạn chức năng niệu đạo và các trường hợp tương tự): Nhóm quinolone được sử dụng để điều trị nhiễm trùng đường hô hấp/đường tiết niệu (ví dụ: levofloxacin) hoặc các kháng sinh khác (tùy theo kết quả nuôi cấy).
  • Nếu do virus (ví dụ: quai bị), kháng sinh không có tác dụng — điều trị triệu chứng (xem bên dưới).
  • Bác sĩ sẽ quyết định lựa chọn thuốc dựa trên tỷ lệ kháng thuốc tại địa phương, dị ứng của bệnh nhân, biểu hiện lâm sàng và kết quả nuôi cấy.
• Điều trị triệu chứng và xử trí bảo tồn:
  • Thuốc giảm đau, chống viêm (NSAIDs), nghỉ ngơi, nâng đỡ bìu (bằng đồ lót, băng cố định, v.v.), chườm lạnh (không để đá tiếp xúc trực tiếp với da, bọc đá bằng khăn trước khi chườm).
  • Khi hình thành áp xe nghiêm trọng, cần phẫu thuật dẫn lưu hoặc hiếm khi phải cắt bỏ (trong trường hợp mô bị hoại tử nghiêm trọng).
• Lưu ý và biến chứng:
  • Nếu trì hoãn điều trị, có thể gây teo tinh hoàn, chuyển thành mạn tính; khi tổn thương cả hai bên, nguy cơ vô sinh tăng lên.
  • Khi liên quan đến bệnh lây truyền qua đường tình dục, cần điều trị và xét nghiệm cho bạn tình.
  • Khi dùng kháng sinh, cần dùng đủ thuốc theo đơn, đồng thời kiểm tra dị ứng và tương tác thuốc.
• Phòng ngừa:
  • Khuyến nghị tiêm vaccine MMR (sởi, quai bị, rubella) để phòng quai bị (viêm tuyến mang tai do virus).
  • Có thể phòng ngừa một số trường hợp viêm tinh hoàn do vi khuẩn bằng quan hệ tình dục an toàn (sử dụng bao cao su) và phòng ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị · hồ sơ xét nghiệm, v.v.) — bao gồm ví dụ câu hỏi

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi đến bệnh viện)
  • Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Bản sao các kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu, xét nghiệm máu, siêu âm, v.v.), nếu có
  • Ghi chép thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (từ khi nào, yếu tố làm nặng hoặc giảm triệu chứng, có sốt hay không, thay đổi tính chất nước tiểu, v.v.)
  • Thông tin về bạn tình (có quan hệ tình dục gần đây hay không, có sử dụng bao cao su hay không, bạn tình có triệu chứng hay không) — nếu cần, hãy thông báo cho bác sĩ; thông tin sẽ được bảo đảm tính ẩn danh
  • Tiền sử dị ứng (thuốc, thực phẩm, latex, v.v.)
• Ví dụ về các câu hỏi bệnh nhân có thể chuẩn bị để hỏi khi khám ngoại trú:
  • "Trong số các thuốc tôi đang dùng, có thuốc nào ảnh hưởng đến việc điều trị không?"
  • "Tôi sẽ được thực hiện những xét nghiệm nào (siêu âm/cấy máu hoặc cấy bệnh phẩm/xét nghiệm máu, v.v.)?"
  • "Thông thường mất bao lâu để các triệu chứng biến mất sau khi điều trị?"

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Làm thế nào để xác định nguyên nhân của triệu chứng này là do vi khuẩn hay virus?"
• "Tên loại kháng sinh tôi cần dùng, thời gian dự kiến dùng thuốc và tác dụng phụ là gì?"
• "Nguy cơ vô sinh sau khi điều trị là bao nhiêu? Nếu cần thì khi nào tôi nên làm xét nghiệm tinh dịch?"

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Trong trường hợp của tôi (một bên/hai bên, tuổi và bệnh nền, v.v.), cần làm thêm những xét nghiệm hoặc xét nghiệm theo dõi nào để giảm nguy cơ vô sinh?"
• "Nếu các triệu chứng không cải thiện bằng việc tự chăm sóc như chườm lạnh và nâng đỡ bìu, thì khi nào tôi nên tái khám hoặc đến phòng cấp cứu?"