Bệnh tularemia

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Loét dạ dày là tình trạng niêm mạc dạ dày bị tổn thương, vết loét xâm lấn qua lớp niêm mạc đến tận lớp cơ. Bệnh xảy ra khi sự cân bằng giữa cơ chế bảo vệ niêm mạc bình thường (chất nhầy, bicarbonat, lưu lượng máu, tái tạo tế bào, v.v.) và acid dạ dày, pepsin bị phá vỡ.
• Nguyên nhân chính: Nhiễm Helicobacter pylori (thường gặp nhất), sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) (gây tổn thương niêm mạc do ức chế prostaglandin), hút thuốc, căng thẳng nghiêm trọng, tiết quá nhiều acid dạ dày, v.v.
• Triệu chứng chính: Cảm giác nóng rát/đau vùng thượng vị (bụng trên, chủ yếu trong vòng 30 phút–3 giờ sau ăn), ợ nóng, khó tiêu, buồn nôn/nôn, chán ăn/sụt cân. Khi xuất huyết có thể xảy ra nôn ra máu, đi ngoài phân đen (đi ngoài phân hắc ín), thiếu máu. Khi thủng có thể đau bụng cấp; khi tắc nghẽn đường ra dạ dày có thể nôn dai dẳng.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc ức chế tiết acid dạ dày: Thuốc ức chế bơm proton (PPI, ví dụ: omeprazole, esomeprazole, v.v.) trong 4–8 tuần (thời gian lành thông thường). PPI cũng được khuyến cáo sử dụng trong trường hợp liên quan đến NSAID.
  • Thuốc bảo vệ niêm mạc: Có thể phối hợp khi cần.
• Điều trị Helicobacter pylori (H. pylori)
  • Khi được khuyến cáo điều trị tiệt trừ: PPI + từ 2 loại kháng sinh trở lên (phác đồ ba thuốc tiêu chuẩn: PPI + amoxicillin + clarithromycin, v.v.; tuy nhiên cần cân nhắc tình trạng kháng kháng sinh theo từng khu vực). Khi tỷ lệ kháng thuốc cao, khuyến cáo các phác đồ thay thế như phác đồ bốn thuốc có bismuth (PPI + bismuth + tetracycline + metronidazole) hoặc phác đồ đồng thời (concomitant), v.v.
  • Thời gian điều trị: Thông thường 10–14 ngày (theo hướng dẫn của từng khu vực).
  • Xác nhận tiệt trừ: Khuyến cáo xét nghiệm hơi thở urê (urea breath test) hoặc xét nghiệm kháng nguyên trong phân sau khi hoàn tất điều trị (ngừng PPI ít nhất 2 tuần trước khi xét nghiệm, ngừng kháng sinh/bismuth ít nhất 4 tuần).
• Điều trị các biến chứng như xuất huyết, thủng, xuất huyết kéo dài/tắc nghẽn, v.v.
  • Xuất huyết: Cầm máu nội soi cấp cứu (kẹp, tiêm, đông nhiệt, v.v.), truyền máu và ổn định huyết động khi cần.
  • Thủng: Cân nhắc điều trị nội soi ổ bụng/phẫu thuật ngay từ đầu (phẫu thuật cấp cứu khi có viêm phúc mạc hoặc dấu hiệu bất thường toàn thân).
  • Tắc nghẽn đường ra dạ dày: Nong qua nội soi hoặc điều trị phẫu thuật.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Ngừng các thuốc gây tổn thương niêm mạc dạ dày như NSAID, aspirin hoặc trao đổi với bác sĩ. Khi cần sử dụng NSAID kéo dài, cân nhắc phối hợp thuốc bảo vệ dạ dày (PPI hoặc misoprostol, v.v.).
  • Bỏ thuốc lá (hút thuốc làm tăng nguy cơ tái phát và biến chứng), hạn chế uống quá nhiều rượu và các thực phẩm kích thích (cay/mặn).
  • Kiểm soát căng thẳng, bảo đảm dinh dưỡng phù hợp.
• Xét nghiệm theo dõi (xác định khả năng ác tính)
  • Khi có dấu hiệu nghi ngờ khối u ác tính sau điều trị hoặc có yếu tố nguy cơ, cân nhắc nội soi và sinh thiết lặp lại. (Thời điểm nội soi theo dõi sau điều trị, ví dụ 2 tháng, 6 tháng, 12 tháng, v.v., được quyết định tùy theo biểu hiện lâm sàng và mức độ nguy cơ.)

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Những thứ cần chuẩn bị mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Việc có sử dụng thuốc chống đông máu/thuốc chống kết tập tiểu cầu hay không (ví dụ: warfarin, aspirin, clopidogrel, v.v.)
  • Tiền sử dị ứng và tác dụng phụ của thuốc trước đây
  • Kết quả các xét nghiệm gần đây (xét nghiệm H. pylori, xét nghiệm máu, kết quả nội soi trước đây, v.v.)
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng: thời điểm bắt đầu triệu chứng, đặc điểm/thời điểm đau (trước ăn/sau ăn), triệu chứng xuất huyết (nôn ra máu, đi ngoài phân đen), thay đổi cân nặng, tần suất nôn, v.v.
  • Thông tin về lối sống: hút thuốc, uống rượu, sử dụng NSAID kéo dài, tình trạng căng thẳng
• Những mục cần nộp cho nhân viên y tế hoặc chuẩn bị trước khi khám ngoại trú
  • Danh sách thuốc và thời gian dùng thuốc, nhật ký triệu chứng (nếu có)
• Ví dụ về lưu ý trước khi đến khám
  • Nếu dự kiến thực hiện xét nghiệm (như xét nghiệm hơi thở urê), cần ngừng PPI 2 tuần trước khi xét nghiệm và ngừng kháng sinh/bismuth 4 tuần trước khi xét nghiệm (tuân theo chỉ định của bác sĩ).

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính của thuốc này (PPI/kháng sinh, v.v.) là gì? Việc sử dụng lâu dài có thể gây ra vấn đề gì không?
• Làm thế nào để xác nhận việc điều trị tiệt trừ đã thành công? Khi nào nên làm xét nghiệm?
• Tôi cần dùng thuốc đến khi nào? Ngừng PPI có an toàn không?
• Tôi cần thay đổi gì trong lối sống để giảm nguy cơ tái phát?
• Nếu có nguy cơ cao xảy ra các biến chứng như xuất huyết hoặc thủng, tôi cần nhận biết sớm những triệu chứng nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Liên quan đến điều trị tiệt trừ: "Bác sĩ khuyến nghị phối hợp những thuốc nào cho điều trị tiệt trừ? Phác đồ điều trị được khuyến nghị có cân nhắc tỷ lệ kháng kháng sinh tại khu vực này là gì?"
• Liên quan đến xét nghiệm theo dõi (loại trừ ác tính): "Để loại trừ khả năng vết loét của tôi là ác tính, sau điều trị tôi cần nội soi và sinh thiết vào thời điểm nào, với khoảng cách bao lâu? Có dấu hiệu nội soi nào khác cần chú ý không?"