Viêm gan tự miễn

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và nguyên nhân: Đây là bệnh viêm gan mạn tính xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công bất thường các tế bào gan của chính cơ thể. Bệnh được cho là phát sinh do sự tương tác giữa yếu tố di truyền và các tác nhân khởi phát từ môi trường (ví dụ: nhiễm trùng, thuốc) mà không có một nguyên nhân đơn lẻ rõ ràng. Đặc điểm mô bệnh học gồm viêm quanh vùng khoảng cửa (viêm gan dạng giao diện) và thâm nhiễm tương bào‧lympho bào.
• Sinh lý bệnh: Bệnh đi kèm với các tự kháng thể (ví dụ: ANA, SMA, anti‑LKM1, v.v.) và tăng gammaglobulin (IgG) máu; tổn thương tế bào gan kéo dài qua trung gian miễn dịch có thể tiến triển thành xơ hóa và xơ gan.
• Triệu chứng chính: Mệt mỏi, uể oải, chán ăn, buồn nôn‧nôn, vàng da, ngứa, đau khớp/viêm khớp, phù toàn thân, xu hướng chảy máu (khi chức năng gan suy giảm). Nhiều trường hợp được phát hiện khi không có triệu chứng.
• Điểm cốt lõi trong chẩn đoán: Loại trừ bệnh gan do virus, rượu và chuyển hóa; xét nghiệm máu (ALT/AST tăng, IgG tăng, xét nghiệm tự kháng thể), siêu âm gan‧xét nghiệm hình ảnh, sinh thiết gan (viêm gan dạng giao diện, thâm nhiễm tương bào). Hệ thống tính điểm quốc tế (IAIHG) hoặc các tiêu chuẩn chẩn đoán được sử dụng tổng hợp.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bằng thuốc (điều trị tiêu chuẩn)
  • Tuyến đầu: Corticosteroid (ví dụ: prednisone) đơn độc hoặc phối hợp với azathioprine. Sau điều trị khởi đầu, giảm liều dần để duy trì.
  • Thuốc thay thế‧hỗ trợ: Khi không dung nạp hoặc không đáp ứng với azathioprine, cân nhắc các thuốc ức chế miễn dịch khác như mycophenolate mofetil (MMF), tacrolimus hoặc cyclosporine. Ở bệnh nhân không xơ gan, có thể sử dụng budesonide+bệnh nhân azathioprine (áp dụng theo hướng dẫn tại địa phương).
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Trong suy gan cấp hoặc xơ gan giai đoạn cuối, ghép gan là chiến lược sống còn duy nhất. Bệnh có thể tái phát sau ghép nhưng có thể kiểm soát.
• Quản lý lối sống và phòng ngừa
  • Kiêng rượu (tuyệt đối khuyến nghị), tránh các thuốc gây độc cho gan, khuyến nghị tiêm chủng: tiêm phòng viêm gan A‧B, cúm‧phế cầu (thận trọng với vaccine sống khi đang ức chế miễn dịch). Tránh vaccine sống trong thời gian điều trị ức chế miễn dịch hoặc trao đổi với bác sĩ phụ trách.
  • Phòng ngừa tác dụng phụ của steroid: quản lý nguy cơ loãng xương (vitamin D, canxi, xét nghiệm mật độ xương), theo dõi đường huyết‧cân nặng‧huyết áp.
  • Phòng ngừa nhiễm trùng (khi ức chế miễn dịch): vệ sinh tay, chú ý nhiễm trùng lây qua tiếp xúc, thực hiện xét nghiệm dự phòng khi cần (ví dụ: bệnh lao, dấu ấn viêm gan B).
• Thời gian điều trị và tiên lượng: Điều trị thường kéo dài nhiều năm và nguy cơ tái phát cao khi ngừng thuốc. Tiên lượng tốt khi được kiểm soát thích hợp, nhưng nếu không điều trị, bệnh có thể tiến triển thành xơ gan‧suy gan.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị‧chuẩn bị của bệnh nhân và câu hỏi mẫu)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị hoặc nộp
  • Danh sách tất cả thuốc‧thực phẩm bổ sung‧thuốc thảo dược Hàn Quốc đang sử dụng (bao gồm liều lượng‧thời gian dùng thuốc)
  • Kết quả xét nghiệm máu trước đây (chỉ số gan, IgG, xét nghiệm tự kháng thể), kết quả xét nghiệm mô gan, kết quả siêu âm/CT/MRI
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng (mệt mỏi‧vàng da‧ngứa‧thay đổi cân nặng, v.v.), ghi chú về tình trạng chảy máu‧bầm tím‧cổ trướng
  • Lịch sử tiêm chủng gần đây và có hay không có kế hoạch mang thai/cho con bú
• Các xét nghiệm dự kiến sẽ được thực hiện khi khám ngoại trú: LFT (ALT/AST, ALP, bilirubin), IgG, xét nghiệm đông máu (PT/INR), tự kháng thể (ANA, SMA, anti‑LKM, v.v.), siêu âm gan, v.v.
• Ví dụ về các câu hỏi bệnh nhân có thể được hỏi (nội dung bác sĩ sẽ hỏi)
  • Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và bắt đầu như thế nào? Có yếu tố nào làm triệu chứng nặng lên hoặc cải thiện không?
  • Gần đây đã sử dụng những loại thuốc nào (đặc biệt là thuốc kê đơn‧không kê đơn‧thảo dược, v.v.)?
  • Tiền sử uống rượu và tiền sử gia đình (bệnh gan‧bệnh tự miễn) như thế nào?

Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ chính của thuốc này (steroid/azathioprine) là gì và phòng ngừa như thế nào?
• Mục tiêu điều trị là gì và đánh giá đáp ứng điều trị như thế nào (bằng xét nghiệm‧tiêu chuẩn nào)?
• Cần sử dụng thuốc đến khi nào và tiêu chí để giảm liều hoặc ngừng thuốc là gì?
• Tôi đang có kế hoạch mang thai; có cần thay đổi thuốc hoặc tuân thủ các biện pháp an toàn nào không?
• Để phòng ngừa nhiễm trùng, cần tiêm những vaccine nào và nên tiêm khi nào?

Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• Kết quả xét nghiệm máu của tôi (ANA, SMA, anti‑LKM, IgG) được diễn giải như thế nào, và có quyết định bắt đầu‧ngừng điều trị dựa trên các chỉ số này không?
• Khi tình trạng cải thiện nhờ steroid, tiêu chí để giảm liều‧ngừng thuốc an toàn là gì (triệu chứng lâm sàng, thời gian LFT‧IgG trở về bình thường, v.v.)?