Sốt tinh hồng nhiệt

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Sốt tinh hồng nhiệt (Scarlet fever) xảy ra do nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Group A Streptococcus, GAS), với phát ban toàn thân và các triệu chứng điển hình do độc tố tan huyết và gây phát ban (erythrogenic/pyrogenic exotoxin) do GAS tiết ra. Đặc điểm chính gồm sốt cấp tính, đau họng·viêm amidan, sưng hạch bạch huyết ở cổ, phát ban dạng sẩn mịn (kích thước như hạt kê) và “lưỡi dâu tây (white → red strawberry tongue)”. Phát ban lan ra toàn thân, trừ vùng quanh miệng (circumoral pallor), và trong giai đoạn hồi phục thường xảy ra bong vảy da ở bàn tay, bàn chân. Thời gian ủ bệnh thường là 2–7 ngày.

Triệu chứng chính

• Sốt cao (khoảng 39°C), ớn lạnh
• Đau họng·amidan sưng to và đỏ
• Chán ăn, nôn, mệt mỏi toàn thân
• Phát ban mịn toàn thân (cảm giác như cát, có thể ngứa), mặt đỏ bừng và vùng quanh miệng nhợt nhạt
• Lưỡi dâu tây: ban đầu có lớp phủ trắng (white strawberry tongue) → sau 2–3 ngày các nhú lưỡi nhô lên màu đỏ thẫm (red strawberry tongue)
• Sưng và đau hạch bạch huyết ở cổ

Các biến chứng gồm viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, áp xe (quanh amidan·vùng cổ), viêm cầu thận cấp, sốt thấp khớp và các biến chứng khác; một số có thể xảy ra do cơ chế miễn dịch trong vòng vài tuần sau khi nhiễm bệnh.

Phương pháp điều trị

1. Điều trị bằng kháng sinh (tiêu chuẩn)

   • Lựa chọn đầu tay: nhóm penicillin (penicillin V đường uống trong 10 ngày hoặc tiêm bắp benzathine penicillin G một liều duy nhất) — rất hiệu quả đối với GAS và nhằm phòng ngừa sốt thấp khớp cùng các biến chứng khác.
   • Nếu dị ứng với penicillin (đặc biệt là phản ứng quá mẫn tức thì): nhóm macrolide (ví dụ: azithromycin, erythromycin) hoặc cephalosporin thế hệ 1 (cân nhắc trong trường hợp dị ứng không tức thì).
   • Thời gian điều trị: thông thường là 10 ngày (đối với penicillin V đường uống); đối với azithromycin và các thuốc khác, tuân thủ thời gian được khuyến nghị cho từng thuốc.

2. Điều trị triệu chứng

   • Thuốc hạ sốt·giảm đau (acetaminophen, ibuprofen, v.v.)
   • Uống đủ nước và nghỉ ngơi
   • Làm dịu tại chỗ để giảm đau họng (như súc miệng bằng nước muối ấm)

3. Chỉ định nhập viện·điều trị cấp cứu

   • Khó thở, sốt cao kéo dài, mê sảng·hôn mê, mất nước nghiêm trọng, nhiễm trùng mô mềm nghiêm trọng ở cổ (như áp xe vùng cổ), nghi ngờ nhiễm khuẩn huyết, v.v.

4. Kiểm soát nhiễm trùng

   • Thông thường được xem là không còn khả năng lây nhiễm trong vòng 24 giờ sau khi bắt đầu dùng kháng sinh (tiêu chí dỡ bỏ cách ly tại cơ sở chăm sóc trẻ·trường học, v.v. tuân theo hướng dẫn y tế công cộng của địa phương).
   • Quản lý người tiếp xúc: kiểm tra các triệu chứng trong gia đình và khuyến nghị rửa tay·giữ phép lịch sự khi ho. Việc điều trị người mang vi khuẩn được quyết định tùy từng trường hợp (có hay không có triệu chứng, mức độ phơi nhiễm dịch tễ, v.v.).

Lưu ý (tóm tắt)

• Cần dùng kháng sinh đầy đủ theo đơn để giảm nguy cơ tái phát·trở thành người mang vi khuẩn·biến chứng.
• Nhất định phải thông báo tiền sử dị ứng penicillin (đã từng có phản ứng gì).
• Nếu triệu chứng nặng hoặc có khó thở, khó nuốt, thay đổi ý thức, hãy lập tức đến phòng cấp cứu.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)

Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)

• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung)
• Tiền sử dị ứng thuốc (đặc biệt là loại phản ứng với nhóm penicillin·macrolide)
• Thời điểm xuất hiện triệu chứng (ngày bắt đầu sốt, ngày xuất hiện phát ban, v.v.) và ghi chép diễn biến triệu chứng
• Gần đây có người trong gia đình·tập thể xuất hiện triệu chứng tương tự hay không và có nghỉ học·nghỉ nhà trẻ hay không
• Tiền sử sốt thấp khớp·bệnh thận đã được chẩn đoán trước đây hoặc kết quả xét nghiệm liên quan (nếu có)

Thông tin nên cho bác sĩ xem tại phòng khám ngoại trú

• Ghi chép nhiệt độ cơ thể (cao nhất·trung bình)
• Có hay không có khó nuốt, có hay không có triệu chứng hô hấp
• Lượng nước tiểu·thay đổi trong lượng nước uống (khi lo ngại mất nước)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc kháng sinh này là gì?
• Nếu bị dị ứng với nhóm penicillin, bác sĩ khuyến nghị loại thuốc thay thế nào?
• Nếu các triệu chứng không cải thiện trong khi dùng kháng sinh, khi nào tôi cần tái khám?
• Khi nào có thể quay lại trường học hoặc cơ sở chăm sóc trẻ?
• Nguy cơ nhiễm trùng này ảnh hưởng lâu dài đến thận·tim ở mức nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Nếu tôi (hoặc con tôi) bị dị ứng với penicillin, thời gian dùng và tác dụng phụ của thuốc kháng sinh thay thế (như azithromycin) là gì?
• Nhiễm trùng lần này có nguy cơ gây biến chứng như sốt thấp khớp hoặc viêm cầu thận cấp không? Có cần làm thêm xét nghiệm (ví dụ: xét nghiệm nước tiểu, nghe tim·siêu âm tim, ASO titer) không?

(Hết)