Sỏi đường mật trong gan

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Sỏi ống mật chủ (CBD stone) là sỏi hình thành trong ống mật chủ, nơi ống gan và ống túi mật hợp lại rồi nối với tá tràng. Sỏi có thể cản trở dòng chảy của mật, gây vàng da, viêm đường mật, viêm tụy và các vấn đề khác.
• Nguyên nhân
  • Sỏi ống mật chủ thứ phát: hình thành trong túi mật, sau đó đi qua ống túi mật vào ống mật chủ.
  • Sỏi ống mật chủ nguyên phát: sỏi hình thành ngay từ đầu trong đường mật, có thể liên quan đến ứ đọng mật hoặc nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng.
• Sinh lý bệnh: Khi sỏi gây tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn ống mật chủ, tình trạng ứ đọng mật và vi khuẩn phát triển có thể gây viêm đường mật cấp; tùy theo mức độ tắc nghẽn, có thể xuất hiện vàng da, tăng áp lực đường mật và viêm tụy do trào ngược vào ống tụy.
• Triệu chứng chính: Không có triệu chứng (tình cờ phát hiện) → đau vùng thượng vị (hạ sườn phải), buồn nôn·nôn, vàng da, sốt·ớn lạnh (khi bị viêm đường mật), và trong một số trường hợp có triệu chứng viêm tụy do sỏi mật.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Do có nguy cơ biến chứng (viêm đường mật mủ cấp, nhiễm khuẩn huyết, áp xe gan, viêm tụy, v.v.), trong nhiều trường hợp, ngay cả khi không có triệu chứng cũng được khuyến nghị điều trị loại bỏ sỏi phù hợp.
• Điều trị nội soi
  • ERCP (nội soi mật tụy ngược dòng) + cắt cơ vòng Oddi (sphincterotomy), sau đó lấy sỏi bằng bóng hoặc rọ lấy sỏi — phương pháp điều trị tiêu chuẩn ban đầu (có thể đồng thời chẩn đoán và điều trị).
  • Siêu âm nội soi (EUS) hoặc MRCP được sử dụng để chẩn đoán không xâm lấn.
• Phương pháp phẫu thuật/không phẫu thuật thay thế
  • Cắt túi mật nội soi (LC): khi có kèm sỏi túi mật, thực hiện cắt túi mật sau khi lấy sỏi ống mật chủ bằng ERCP để phòng tái phát.
  • Tiếp cận nội soi qua da: có thể được sử dụng ở bệnh nhân không thể tiếp cận bằng ERCP, chẳng hạn sau phẫu thuật cắt dạ dày.
  • Phẫu thuật mở/nối thông đường mật và các phương pháp khác được cân nhắc trong trường hợp phức tạp hoặc điều trị thất bại.
• Điều trị bằng thuốc/bảo tồn
  • Khi có viêm đường mật cấp, sử dụng kháng sinh (tùy theo mức độ nặng và kết quả nuôi cấy), cùng với điều trị hỗ trợ như truyền dịch, thuốc giảm đau và quản lý dinh dưỡng.
  • Thuốc làm tan sỏi (acid mật) có vai trò hạn chế đối với sỏi ống mật chủ.
• Quản lý lối sống·lưu ý
  • Nếu có triệu chứng hoặc tình trạng bất thường chức năng gan kéo dài, cần điều trị không trì hoãn.
  • Bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông cần trao đổi với bác sĩ điều trị về việc có cần ngừng thuốc trước thủ thuật hay không và thời điểm điều chỉnh.
  • Nếu túi mật vẫn còn và sỏi túi mật là nguyên nhân, khuyến nghị cắt túi mật.

Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng gần đây (bao gồm thuốc chống đông và thuốc chống kết tập tiểu cầu)
  • Hồ sơ tiền sử phẫu thuật (cắt túi mật·phẫu thuật vùng bụng trên·cắt dạ dày, v.v.)
  • Bản sao kết quả xét nghiệm máu gần đây (bilirubin, ALP, AST/ALT, v.v.) và kết quả chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT, MRCP)
  • Thời điểm khởi phát và diễn biến triệu chứng (sốt, vàng da, tần suất·mức độ đau), ghi chép nhiệt độ cơ thể gần đây
• Những nội dung cần nói với bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Triệu chứng hiện tại (vị trí·mức độ đau, sốt·ớn lạnh, ngứa, v.v.)
  • Xác nhận xem có thuốc nào cần ngừng hay không (ví dụ: thuốc chống đông)
  • Việc đã từng thực hiện ERCP·EUS·phẫu thuật nội soi hay chưa và kết quả
• Lưu ý liên quan đến việc chuẩn bị xét nghiệm
  • Nếu dự kiến thực hiện thủ thuật (ERCP), cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn và điều chỉnh thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu.
  • Khi bị sốt·vàng da, có khả năng cần xử trí cấp cứu, vì vậy khuyến nghị đi khám ngay lập tức.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Tình trạng hiện tại của tôi có nhất thiết phải thực hiện ERCP không? Những rủi ro là gì?"
• "Nguy cơ xảy ra biến chứng (viêm tụy, chảy máu, nhiễm trùng) sau ERCP ở mức nào?"
• "Nếu có sỏi trong túi mật, tôi nên phẫu thuật cắt túi mật khi nào?"
• "Trong sinh hoạt hằng ngày, tôi có cần tránh thức ăn hoặc hoạt động nào không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Tôi đang dùng thuốc chống đông. Tôi cần điều chỉnh thuốc như thế nào trước và sau ERCP?"
• "Nếu cắt túi mật, có thể giảm nguy cơ tái phát sỏi ống mật chủ bao nhiêu? Vì sao bác sĩ khuyến nghị cắt túi mật?"