Đau bụng quặn ở trẻ sơ sinh

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Cơn đau bụng ở trẻ sơ sinh là tình trạng trẻ sơ sinh không có bệnh lý thực thể rõ ràng (chủ yếu từ vài tuần tuổi đến 2–3 tháng tuổi) đột ngột khóc dữ dội và quấy khóc. Thông thường, tình trạng này được xác định là kiểu khóc kéo dài khoảng từ 3 giờ trở lên mỗi ngày, từ 3 ngày trở lên mỗi tuần (theo tài liệu được cung cấp, tối thiểu 1 tuần). Phần lớn tự thuyên giảm vào khoảng 3–4 tháng tuổi.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh (tóm tắt):
  • Chưa rõ nguyên nhân chính xác. Có nhiều giả thuyết được đưa ra: nhu động đường tiêu hóa chưa trưởng thành và khí trong ruột/cảm giác khó chịu ở bụng, tình trạng tăng nhạy cảm của ruột (tăng độ nhạy cảm với đau), các yếu tố tâm lý–xã hội (căng thẳng của cha mẹ, môi trường chăm sóc) v.v.
  • Có báo cáo cho rằng thực phẩm người mẹ ăn khi cho con bú (caffeine, sản phẩm từ sữa v.v.) có thể liên quan, nhưng điều này chưa chắc chắn.
• Triệu chứng chính:
  • Khóc dữ dội kéo dài khởi phát đột ngột (từ vài phút đến vài giờ), thường tăng tần suất vào buổi tối (18–22 giờ).
  • Nắm chặt hai bàn tay, kéo chân về phía bụng, mặt đỏ bừng, tư thế trông như do căng và đau bụng.
  • Nếu trẻ vẫn phát triển bình thường và tăng cân tốt, thường được xem là đau bụng co thắt ở trẻ sơ sinh.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Không có thuốc đặc hiệu đặc biệt; điều trị bảo tồn và hỗ trợ là chủ yếu. Phần lớn tự thuyên giảm.
• Liệu pháp sinh hoạt và hành vi (khuyến cáo đầu tay)
  • Tạo môi trường ổn định: phòng yên tĩnh, vuốt ve, bế trẻ, đung đưa nhẹ (chú ý an toàn), đi xe trong thời gian ngắn v.v. để làm dịu trẻ.
  • Cho ăn và chăm sóc: thường xuyên thử vỗ ợ hơi, tránh cho ăn quá nhiều, điều chỉnh tư thế và massage bụng (nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ), vận động chân như đạp xe (động tác đạp xe) v.v.
  • Duy trì lịch ngủ và sinh hoạt đều đặn, đồng thời kiểm soát căng thẳng của cha mẹ (cha mẹ cũng cần nghỉ ngơi).
• Điều chỉnh chế độ ăn của người cho con bú
  • Trong một số trường hợp, có báo cáo cho thấy triệu chứng cải thiện khi người mẹ tránh các thực phẩm có khả năng gây khởi phát như caffeine, sản phẩm từ sữa, hành tây v.v., nhưng bằng chứng không nhất quán. Không khuyến cáo hạn chế trên diện rộng khi chưa tiến hành kiểm tra.
• Đổi sữa công thức dùng cho trẻ
  • Nếu nghi ngờ quá mẫn với protein sữa bò (chẳng hạn nôn, đi ngoài ra máu, vấn đề tăng cân v.v.), có thể cân nhắc đổi sang sữa công thức thủy phân một phần hoặc thủy phân hoàn toàn (trao đổi với bác sĩ nhi khoa).
• Thuốc và thực phẩm bổ sung
  • Trao đổi với bác sĩ nhi khoa trong trường hợp nặng hoặc khi các biện pháp bảo tồn không hiệu quả.
  • Thuốc an thần mạnh và thuốc kháng cholinergic (ví dụ: dicyclomine) đã được báo cáo là có hại, do đó chống chỉ định/không được khuyến cáo sử dụng.
  • Các thuốc thuộc nhóm kháng cholinergic như Simbicos (trong trường hợp nặng) có nguy cơ tác dụng phụ cao.
  • Hiệu quả của thuốc được dùng nhằm làm giảm đau bụng dữ dội còn hạn chế.
  • Probiotic (chẳng hạn Lactobacillus reuteri) cho thấy làm giảm thời gian khóc ở trẻ bú mẹ trong một số nghiên cứu, nhưng không được khuyến cáo thường quy cho mọi trường hợp — nên sử dụng sau khi trao đổi với bác sĩ nhi khoa.
  • Simethicone (thuốc loại bỏ khí) có kết quả nghiên cứu về hiệu quả không nhất quán.
• Xét nghiệm và thủ thuật
  • Khi được chẩn đoán là đau bụng co thắt ở trẻ sơ sinh, thông thường không cần xét nghiệm bổ sung.
  • Nếu có dấu hiệu bất thường (sốt, nôn, đi ngoài ra máu, sụt cân, chướng bụng v.v.) hoặc cần loại trừ bệnh lý nghi ngờ, có thể thực hiện siêu âm bụng, chụp X-quang thường quy, xét nghiệm máu và phân v.v.
• Lưu ý (trong quá trình điều trị)
  • Nếu có các triệu chứng đáng lo ngại (sốt, nôn dai dẳng, đi ngoài ra máu, giảm lượng dịch nạp vào, sụt cân v.v.), cần đến khám bác sĩ nhi khoa ngay.
  • Căng thẳng quá mức của cha mẹ có thể làm tăng nguy cơ bạo hành trẻ (chẳng hạn rung lắc), vì vậy cần nhờ người khác chăm sóc thay và tìm kiếm hỗ trợ khẩn cấp.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị, thông tin cần ghi chép và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị và thông tin cần ghi chép
  • Thời điểm bắt đầu khóc, tần suất (mỗi ngày mấy lần), thời gian kéo dài (mỗi lần/tổng cộng), kiểu xảy ra trong tuần (đặc biệt có xảy ra vào buổi tối hay không).
  • Hình thức cho ăn (bú mẹ, bú hỗn hợp, sữa công thức), khoảng cách giữa các cữ bú, lượng ăn mỗi lần, tình trạng ợ hơi.
  • Tình trạng đi tiêu và nôn (có đi ngoài ra máu, có chất nhầy, có nôn dịch mật hay không), lượng nước tiểu, diễn biến tăng cân (ghi chép cân nặng gần đây và biểu đồ tăng trưởng).
  • Có sốt hay không và thời điểm sốt, thay đổi về kiểu ngủ, tiền sử dùng thuốc (bao gồm cả người mẹ).
  • Chế độ ăn của người mẹ khi cho con bú (chẳng hạn gần đây có dùng caffeine, sản phẩm từ sữa hay không) và các yếu tố gây căng thẳng trong môi trường.
  • Video ghi lại tiếng khóc (quay bằng điện thoại thông minh) — rất hữu ích cho việc chẩn đoán và chẩn đoán phân biệt.
• Đồ cần chuẩn bị khi đi khám ngoại trú
  • Sổ tiêm chủng của trẻ, cân nặng và hồ sơ tăng trưởng gần đây, các thuốc đang dùng hoặc đơn thuốc (bao gồm thuốc người mẹ đang dùng), video ghi lại tiếng khóc.
• Ví dụ câu hỏi (có thể hỏi trực tiếp bác sĩ khi khám ngoại trú)
  • "Làm thế nào để phân biệt triệu chứng này là đau bụng co thắt ở trẻ sơ sinh hay là dấu hiệu của bệnh khác?"
  • "Những dấu hiệu nào cho thấy cần làm xét nghiệm ngay hoặc cần điều trị cấp cứu?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc (hoặc thực phẩm bổ sung) này là gì?
• Có thể chờ bao lâu bằng biện pháp điều trị bảo tồn, và đến thời điểm nào cần làm thêm xét nghiệm hoặc chuyển khám bác sĩ chuyên khoa?
• Khi đang cho con bú, tôi có cần hạn chế một số thực phẩm không? Cụ thể cần tránh những thực phẩm nào?
• Nếu phải đổi sang sữa công thức, nên thử loại nào trước (thủy phân một phần, thủy phân, ít gây dị ứng v.v.)?
• Tôi đang rất căng thẳng vì tình trạng đau bụng co thắt của trẻ; có thể nhận được hỗ trợ, hướng dẫn hoặc tư vấn dành cho cha mẹ không?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• Nếu ngừng một số thực phẩm cụ thể (ví dụ: sữa, caffeine) trong khi cho con bú, các triệu chứng của trẻ sẽ cải thiện nhanh đến mức nào? (Thời gian theo dõi là bao lâu?)
• Nếu kiểu khóc đột nhiên trở nên 'từng cơn' và lặp lại trong thời gian ngắn, làm thế nào để phân biệt với các bệnh nghiêm trọng như lồng ruột? Khi xuất hiện triệu chứng nào thì cần đến phòng cấp cứu ngay?

(Tham khảo: Các dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá cấp cứu ngay: sốt cao, nôn dai dẳng và dữ dội (đặc biệt là nôn dịch mật), đi ngoài ra máu, sụt cân hoặc giảm lượng dịch nạp vào, giảm ý thức hoặc tình trạng không thể dỗ dành, chướng bụng v.v.)