Trẻ sinh quá ngày dự sinh

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Trẻ sơ sinh có tuổi thai từ 42 tuần (≥294 ngày) trở lên (trẻ quá ngày, post-term infant).
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Chưa xác định được một nguyên nhân đơn lẻ rõ ràng. Mẹ lớn tuổi, đa sản, tiểu đường ở mẹ có thể làm tăng nguy cơ xảy ra. Khi lưu lại trong tử cung quá lâu, chức năng nhau thai có thể suy giảm dần, dẫn đến thiếu oxy thai nhi và thiếu cung cấp dinh dưỡng (suy nhau thai); từ đó có thể làm giảm hoạt động của thai, giảm lượng nước ối (thiểu ối) và tăng khả năng thải phân su.
• Triệu chứng chính và dấu hiệu thể chất (ở trẻ sơ sinh): Giảm lông tơ và chất gây, móng tay·móng chân dài, nhiều tóc, da nhợt nhạt·giống giấy da·bong tróc, đường nét khuôn mặt rõ. Có thể xảy ra bất thường nhịp tim thai và nước ối nhuộm phân su (nguy cơ hít phân su).
• Cơ chế bệnh sinh liên quan đến biến chứng: Suy nhau thai → thiếu oxy mạn tính → stress thai (bất thường nhịp tim thai), thải phân su → viêm phổi do hít phân su, tổn thương não do thiếu oxy trong khi sinh (trường hợp nặng là HIE), chuyển dạ khó·đẻ khó do vai·chấn thương khi sinh, hạ đường huyết sơ sinh·tăng hồng cầu (đa hồng cầu) v.v.

Phương pháp điều trị

• Quản lý sản khoa (trước khi sinh):
  • Đánh giá tình trạng thai: Kiểm tra không stress (NST), siêu âm (lượng nước ối, chỉ số sinh học), hồ sơ sinh lý thai (BPP), kiểm tra Doppler v.v. để xác định tình trạng oxy hóa của thai và nước ối.
  • Lập kế hoạch sinh: Từ khoảng tuần 41, sau khi đánh giá nguy cơ cá nhân, cân nhắc khởi phát chuyển dạ (prostaglandin·làm chín cổ tử cung/phá ối·khởi phát bằng oxytocin tùy theo mức độ trưởng thành của cổ tử cung) hoặc mổ lấy thai. Khuyến nghị mổ lấy thai khi thai suy·khởi phát thất bại·nhịp tim bất thường.
• Xử trí ban đầu ở trẻ sơ sinh:
  • Nếu nghi ngờ hít phân su ngay sau khi sinh, quản lý đường thở và hút dịch (khi cần hút qua nội khí quản, hô hấp nhân tạo).
  • Khi khó thở, cung cấp oxy, hô hấp nhân tạo·thông khí cơ học, khi cần đặt nội khí quản·oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (trong trường hợp nặng).
  • Khi nghi ngờ bệnh não thiếu oxy thiếu máu cục bộ, tuân theo hướng dẫn điều trị thần kinh, chẳng hạn như điều trị hạ thân nhiệt (có chọn lọc).
  • Đánh giá và xử trí nhanh các tình trạng sơ sinh như hạ đường huyết, mất nước, hạ thân nhiệt, đa hồng cầu (đo đường huyết·điều trị truyền dịch·theo dõi rộng rãi).
• Thuốc/thủ thuật: Oxytocin·prostaglandin (khởi phát chuyển dạ), mổ lấy thai, hỗ trợ hô hấp cho trẻ sơ sinh và kháng sinh (khi nghi ngờ viêm phổi), thuốc điều chỉnh dịch thể·đường huyết v.v.
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý: Nếu giảm cử động thai sau ngày dự sinh, cần đến bệnh viện ngay; thường xuyên đếm cử động thai; thông báo cho nhân viên y tế kết quả khám thai và tiền sử sinh đẻ (có từng mổ lấy thai hay không).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi)

• Vật dụng/giấy tờ cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc Đông y)
  • Kết quả các xét nghiệm trước sinh hiện có (siêu âm, GBS, xét nghiệm đường huyết v.v.) và ghi chép ngày dự sinh
  • Hồ sơ các lần mang thai·sinh nở trước đây (có từng mổ lấy thai hay không, tiền sử đẻ khó)
  • Ghi chép cử động thai (thay đổi số lần thai cử động trong ngày), tình trạng sốt·rỉ ối·chảy máu
• Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú:
  • Hình ảnh/báo cáo siêu âm gần đây, kết quả NST hoặc BPP (nếu có)
• Những điều cần tự kiểm tra khi khám ngoại trú:
  • Có giảm cử động thai hay không (theo dõi cử động thai hằng ngày)
  • Có sốt·chảy máu âm đạo·rỉ ối·đau bụng hay không
• Ví dụ câu hỏi (câu nói bệnh nhân nên chuẩn bị trước):
  • "Gần đây cử động thai ít hơn bình thường. Khi nào tôi cần đến bệnh viện?"
  • "Bác sĩ có khuyến nghị khởi phát chuyển dạ không? Phương pháp và nguy cơ là gì?"

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ của thuốc (hoặc phương pháp xử trí) này và thời gian hồi phục dự kiến là bao lâu?
• Khả năng phải chuyển sang mổ lấy thai khi khởi phát chuyển dạ hoặc chuyển dạ tự nhiên là khoảng bao nhiêu?
• Nếu phát hiện bất thường nào ở tình trạng thai (nhịp tim·nước ối·Doppler v.v.) thì cần mổ lấy thai ngay?
• Ngay sau khi sinh, trẻ sơ sinh sẽ được thực hiện những xét nghiệm nào? (đường huyết, độ bão hòa oxy, xét nghiệm máu v.v.)

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Hiện tôi đang mang thai 41 tuần; với tình trạng của tôi (mức độ trưởng thành của cổ tử cung·tiểu đường v.v.), bác sĩ có khuyến nghị khởi phát chuyển dạ không? Nếu có, sẽ bắt đầu bằng phương pháp nào?
• Nếu xuất hiện dấu hiệu suy giảm chức năng nhau thai hoặc thải phân su (giảm nước ối·nhịp tim bất thường), bác sĩ sẽ thay đổi kế hoạch sinh như thế nào?

Lưu ý: Xử trí khi sinh và chăm sóc trẻ sơ sinh sẽ khác nhau tùy theo tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân (tình trạng thai, bệnh nền của mẹ, tiền sử bệnh v.v.), do đó cần quyết định dựa trên đánh giá của bác sĩ phụ trách.