Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng các tĩnh mạch tinh bao quanh tinh hoàn giãn ngoằn ngoèo và gây trào ngược máu (giãn tĩnh mạch thừng tinh).
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Chủ yếu do đặc điểm giải phẫu của tĩnh mạch bên trái (đường đi dài, kết nối với tĩnh mạch thận, v.v.) và suy van tĩnh mạch, khiến áp lực tĩnh mạch tăng và máu bị ứ đọng, từ đó gây tăng nhiệt độ tinh hoàn, thiếu oxy và tiếp xúc với các chất độc hại, ảnh hưởng xấu đến chức năng của tế bào sinh dục.
- Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng. Có thể sờ thấy khối bên trong bìu (hình dạng như sợi mì hoặc búi giun), cảm giác khó chịu/đau ở bìu, nặng hơn khi đứng lâu, teo tinh hoàn và có thể liên quan đến vô sinh nam.
- Đặc điểm: Khoảng 90% xảy ra ở bên trái. Thường gặp sau tuổi dậy thì. Khi xảy ra ở bên phải hoặc đột ngột xuất hiện hai bên, cần kiểm tra các bệnh lý nền khác (ví dụ: khối u trong ổ bụng, v.v.).
Phương pháp điều trị
- Chỉ định: Cân nhắc điều trị khi có đau, teo tinh hoàn (chênh lệch thể tích hai bên ≥ 2 mL hoặc cc), bất thường tinh trùng liên quan đến vô sinh, tổn thương tiến triển, v.v. Có thể theo dõi diễn biến nếu không có triệu chứng và không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
- Điều trị phẫu thuật
- Phẫu thuật sửa chữa giãn tĩnh mạch thừng tinh dưới kính hiển vi (vi phẫu): Thường được khuyến nghị vì là phương pháp xử lý có chọn lọc tất cả các tĩnh mạch bị bệnh, đồng thời có tỷ lệ tái phát và biến chứng thấp nhất.
- Phẫu thuật mở (truyền thống): Bảo tồn động mạch rồi thắt tĩnh mạch.
- Phẫu thuật nội soi: Được thực hiện qua 3 đường rạch nhỏ, tỷ lệ thành công điều trị được báo cáo vào khoảng 85–95%.
- Thủ thuật không phẫu thuật
- Nút mạch qua đường tĩnh mạch (thuyên tắc): Được sử dụng có chọn lọc khi tái phát hoặc có chỉ định phẫu thuật.
- Điều trị bằng thuốc: Nhằm giảm triệu chứng (chẳng hạn như thuốc giảm đau). Không có phương pháp điều trị tiêu chuẩn dùng thuốc để sửa chữa bản thân tình trạng giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Quản lý lối sống và lưu ý
- Giảm đứng lâu hoặc các hoạt động làm tăng áp lực ổ bụng (gắng sức mạnh, nâng vật nặng, v.v.).
- Khi đau hoặc sưng, nên sử dụng dụng cụ hỗ trợ có khả năng thấm hút (đai hỗ trợ), chườm lạnh/nóng và nghỉ ngơi.
- Sau phẫu thuật, nghỉ ngơi theo hướng dẫn, hạn chế quan hệ tình dục và nâng vật nặng (tuân thủ chỉ định của bác sĩ).
- Tiên lượng: Sau điều trị, các chỉ số tinh dịch (số lượng và khả năng vận động của tinh trùng) cùng các triệu chứng được cải thiện ở phần lớn bệnh nhân, nhưng một số trường hợp có thể tái phát hoặc không cải thiện. Nếu không điều trị, bệnh có thể tiến triển và gây tổn thương chức năng tinh hoàn.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách thuốc/thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều lượng và thời gian dùng)
- Kết quả xét nghiệm trước đây: xét nghiệm tinh dịch (nếu đã thực hiện), kết quả siêu âm tinh hoàn/bìu (Doppler), kết quả xét nghiệm hormone, hồ sơ phẫu thuật trước đây
- Ghi chú triệu chứng: thời điểm bắt đầu, mức độ và tần suất đau, yếu tố khởi phát (khi đứng, sau khi vận động, v.v.), thay đổi kích thước bìu, có sốt hoặc chấn thương hay không
- Tiền sử gia đình (vô sinh nam, bệnh mạch máu, v.v.)
- Điểm cần kiểm tra trong ngày khám ngoại trú
- Phân biệt triệu chứng ở bên trái hay bên phải và thời điểm triệu chứng nặng hơn
- Có lo ngại về vô sinh hay không (chẳng hạn như thời gian vợ chồng cố gắng có thai)
- Trước đây đã từng điều trị (phẫu thuật, nút mạch, v.v.) hay chưa
Ví dụ các câu hỏi chung dành cho bác sĩ
- "Trong tình trạng hiện tại của tôi, bác sĩ có nhận định là cần điều trị không? Những trường hợp nào có thể chỉ theo dõi?"
- "Phương pháp điều trị được khuyến nghị và tỷ lệ thành công dự kiến (cải thiện chỉ số tinh trùng và triệu chứng) như thế nào?"
- "Các biến chứng và thời gian hồi phục của phẫu thuật (hoặc thủ thuật nút mạch) khoảng bao lâu?"
- "Thông thường mất bao lâu để chỉ số tinh trùng cải thiện sau điều trị?"
- "Tôi cần lưu ý những gì trong lối sống (vận động, công việc, đời sống tình dục)?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Chênh lệch thể tích tinh hoàn trái và phải của tôi khoảng 2 mL (hoặc gần đây đã to hơn/nhỏ hơn). Trong trường hợp này, tôi có cần điều trị ngay không?"
- "Kết quả kiểm tra vô sinh cho thấy số lượng và khả năng vận động của tinh trùng thấp. Phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh này có khả năng cải thiện khả năng sinh sản (số lượng và khả năng vận động của tinh trùng) ở mức nào?"