Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Tình trạng xuất tinh xảy ra dai dẳng hoặc tái diễn trước, trong hoặc ngay sau khi đưa dương vật vào âm đạo, hoặc chỉ sau kích thích tối thiểu (xuất tinh sớm, Premature ejaculation). Đây là dạng rối loạn chức năng tình dục nam phổ biến nhất (tỷ lệ mắc được báo cáo ở mức khoảng 30–50%, không phụ thuộc tuổi).
- Sinh lý bệnh và nguyên nhân chính
- Nguyên phát (bẩm sinh/tồn tại từ giai đoạn đầu): Được cho là có sự tham gia của các yếu tố tâm lý (lo âu, sang chấn tâm lý trong quá khứ, v.v.) và yếu tố sinh lý thần kinh (độ nhạy của quy đầu, các mạch thần kinh và chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến xuất tinh—đặc biệt là sự rối loạn chức năng của hệ serotonin, v.v.).
- Thứ phát (xuất hiện sau khi trước đó không có triệu chứng): Xuất tinh sớm mang tính bù trừ sau rối loạn cương dương, các nguyên nhân thực thể như viêm tuyến tiền liệt·viêm niệu đạo·tổn thương thần kinh·viêm dây thần kinh, nghiện rượu, đái tháo đường, v.v.
- Triệu chứng chính
- Xuất tinh ngay trước hoặc ngay sau khi đưa dương vật vào âm đạo (thời gian từ lúc đưa vào đến khi xuất tinh rất ngắn).
- Cảm giác tội lỗi·xấu hổ·thất vọng do không thể trì hoãn xuất tinh, giảm mức độ thỏa mãn tình dục, vấn đề trong mối quan hệ với bạn tình.
Phương pháp điều trị
- Điều trị không dùng thuốc (khuyến nghị ban đầu)
- Liệu pháp tình dục/tâm lý trị liệu: Kiểm soát lo âu, giải quyết các vấn đề về kỳ vọng·vai trò, trị liệu cặp đôi.
- Liệu pháp hành vi: Kỹ thuật start–stop, kỹ thuật squeeze, luyện tập lặp lại·luyện tập giao tiếp hai chiều.
- Bài tập cơ sàn chậu (Kegel): Giúp kiểm soát cơ vùng chậu và kiểm soát xuất tinh.
- Điều trị bằng thuốc
- Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs): Được sử dụng vì có tác dụng trì hoãn xuất tinh (dạng dùng dài hạn: paroxetine·sertraline·fluoxetine, v.v.; dạng dùng ngắn hạn·theo nhu cầu: dapoxetine [dapoxetine] được phê duyệt chỉ định điều trị xuất tinh sớm ở nhiều quốc gia). Cần xem xét tác dụng phụ (buồn nôn, chóng mặt, thay đổi ham muốn tình dục·khả năng cương dương, v.v.) và tương tác thuốc.
- Thuốc gây tê tại chỗ: Bôi kem hoặc xịt lidocaine/prilocaine lên quy đầu để làm giảm cảm giác (có thể làm giảm khoái cảm và giảm cảm giác ở âm đạo của bạn tình—khuyến nghị sử dụng bao cao su).
- Thiết bị·thủ thuật·phẫu thuật
- Cắt thần kinh lưng dương vật (ngăn chặn thần kinh cảm giác) chỉ được thực hiện trong những trường hợp được lựa chọn rất hạn chế do các vấn đề về bằng chứng·độ an toàn và tính vĩnh viễn của giảm cảm giác. Trong các hướng dẫn mới nhất, mức độ khuyến cáo còn thấp.
- Điều trị bệnh nền
- Nếu có nguyên nhân thứ phát như viêm tuyến tiền liệt·viêm niệu đạo·đái tháo đường·nghiện rượu·tổn thương thần kinh, điều trị bệnh tương ứng có thể giúp cải thiện xuất tinh sớm.
- Quản lý lối sống và lưu ý (điểm cần chú ý khi tự chăm sóc)
- Tránh uống quá nhiều rượu và ma túy; kiểm soát phù hợp các bệnh mạn tính như đái tháo đường·tăng huyết áp.
- Sử dụng quá nhiều thuốc gây tê tại chỗ có thể gây giảm khoái cảm và kích ứng da, vì vậy cần tuân thủ hướng dẫn.
- Khi dùng SSRI, cần theo dõi tình trạng buồn ngủ·buồn nôn·thay đổi chức năng tình dục và lưu ý tương tác với các thuốc khác (đặc biệt là MAOI, một số thuốc kháng sinh, v.v.).
- Cần thận trọng quyết định phương pháp phẫu thuật sau khi được tư vấn đầy đủ.
- Nguy cơ biến chứng
- Mâu thuẫn trong mối quan hệ, sự không hài lòng về tình dục của bạn tình, trầm cảm·lo âu nặng hơn, tác dụng phụ của thuốc.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị/thông tin cần ghi chép
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung)
- Bệnh nền (đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thần kinh, tiền sử uống rượu, v.v.) và tiền sử phẫu thuật
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (phân biệt nguyên phát/thứ phát), tình huống cụ thể phát sinh vấn đề (trước khi đưa vào/ngay sau khi đưa vào/luôn luôn)
- Thời gian từ lúc đưa vào đến khi xuất tinh (nếu có thể, ghi giá trị trung bình; nếu có ghi chép IELT thì rất hữu ích)
- Các triệu chứng đường tiết niệu gần đây (đau khi tiểu, tiết dịch), có thay đổi khả năng cương dương hay không
- Tình trạng mối quan hệ với bạn tình và các yếu tố căng thẳng tinh thần
- Những phương pháp điều trị đã thử trước đây và hiệu quả (liệu pháp hành vi, thuốc·thuốc bôi ngoài da, v.v.)
- Những thứ cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
- Ghi chép việc dùng thuốc, kết quả xét nghiệm gần đây (đường huyết, xét nghiệm hormone, xét nghiệm liên quan đến tuyến tiền liệt, v.v.) và nhật ký triệu chứng
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Ưu điểm, nhược điểm và hiệu quả dự kiến của các phương án điều trị được khuyến nghị là gì?"
- "Các thuốc khác tôi đang dùng có tương tác với thuốc này không? Tác dụng phụ là gì?"
- "Tiên lượng có thể kỳ vọng khi điều trị như thế nào? Khả năng tái phát ở mức nào?"
- "Tôi cần thay đổi điều gì trong lối sống? Bạn tình có cần được điều trị (tư vấn cặp đôi) không?"
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- "Thời gian xuất tinh trung bình sau khi đưa vào (hoặc IELT được đo gần đây) là bao lâu, và dựa trên kết quả này, bác sĩ khuyên nên ưu tiên phương pháp điều trị nào?"
- "Khi các triệu chứng xuất hiện, tôi có đồng thời bị rối loạn cương dương hoặc các triệu chứng tiết niệu khác như viêm tuyến tiền liệt không? (Nếu có, điều trị nguyên nhân tương ứng có khả năng giúp cải thiện xuất tinh sớm không?)"