Teo cơ tủy sống

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Suy yếu (frailty) là tình trạng dự trữ sinh lý chống lại các stress bên trong và bên ngoài cơ thể giảm sút, là một tình trạng bệnh lý khác với quá trình lão hóa bình thường. Chức năng cơ thể suy giảm nhanh chóng ngay cả trước những stress nhỏ không dự đoán trước, làm tăng nguy cơ khuyết tật, nhập viện và tử vong.
• Sinh lý bệnh chủ yếu: Khối lượng cơ và sức cơ suy giảm (thiểu cơ), chuyển hóa năng lượng giảm, phản ứng viêm tăng, mất cân bằng hormone, suy dinh dưỡng và sử dụng nhiều thuốc cùng tác động phức hợp làm giảm dự trữ thể chất.
• Nguyên nhân chính: Ngoài bản thân tuổi cao, còn có kiểm soát không đầy đủ các bệnh mạn tính, thiếu dinh dưỡng, giảm mức độ hoạt động, tác dụng phụ của thuốc, trầm cảm, suy giảm nhận thức, bất thường hormone, v.v.
• Triệu chứng thường gặp: Chán ăn, sụt cân (đặc biệt là mất cơ), mệt mỏi toàn thân và suy giảm thể lực, đi bộ chậm và mất thăng bằng, yếu cơ chi dưới (đi chậm hơn), chóng mặt, suy giảm trí nhớ.
• Phương pháp chẩn đoán (các chỉ số chính thường sử dụng): Tiêu chuẩn suy yếu thể chất của Fried (sụt cân, kiệt sức, lực nắm yếu, tốc độ đi bộ chậm, hoạt động thể chất thấp) — nếu có từ 3 tiêu chí trở lên là suy yếu, nếu có 1–2 tiêu chí là tiền suy yếu (prefrail). Thông qua đánh giá lão khoa toàn diện (CGA), tiến hành đánh giá tổng hợp về thiểu cơ, tình trạng dinh dưỡng và nhận thức, nguy cơ té ngã, rà soát thuốc, v.v.

Phương pháp điều trị

• Mục tiêu điều trị: Làm chậm tiến triển của suy yếu và phục hồi chức năng, giảm nguy cơ biến chứng (té ngã, nhập viện, tử vong).
• Điều trị không dùng thuốc (trọng tâm)
  • Tập luyện đa thành phần (trọng tâm được khuyến nghị): Chương trình kết hợp bao gồm tập sức bền (tập sức cơ) + tập thăng bằng + tập aerobic. Tần suất: từ 2–3 lần mỗi tuần trở lên, tăng dần cường độ. Khuyến nghị vật lý trị liệu và kê đơn tập luyện (phục hồi chức năng).
  • Quản lý dinh dưỡng: Bổ sung đủ năng lượng và protein (khuyến nghị: thông thường người cao tuổi cần 1.0–1.2 g/kg/ngày, người suy dinh dưỡng hoặc suy yếu cân nhắc 1.2–1.5 g/kg/ngày), chia nhỏ lượng protein trong các bữa ăn, bổ sung năng lượng, khi cần có thể dùng sản phẩm bổ sung dinh dưỡng (cân nhắc đồ uống giàu protein, chế phẩm có HMB).
  • Can thiệp kết hợp: Kết hợp tập luyện và dinh dưỡng mang lại hiệu quả cao nhất.
• Quản lý bằng thuốc và y khoa
  • Không có thuốc điều trị đặc hiệu cho suy yếu. Điều trị thích hợp các bệnh nền (thiếu máu, nhiễm trùng, bệnh nội tiết, suy tim, v.v.).
  • Bổ sung vitamin D khi thiếu hụt (ví dụ liều khuyến nghị thông thường: 800–1000 IU/ngày, điều chỉnh theo nồng độ trong máu).
  • Điều trị hormone (ví dụ testosterone) được sử dụng có chọn lọc và hạn chế; cần cân nhắc thận trọng lợi ích và nguy cơ (tim mạch, tuyến tiền liệt, v.v.).
  • Rà soát thuốc (giảm đa trị liệu): Giảm thiểu các thuốc có khả năng gây tác dụng phụ như thuốc kháng cholinergic, thuốc an thần, thuốc hạ huyết áp quá mức, v.v.
• Khác
  • Phòng ngừa té ngã (cải thiện môi trường trong nhà, thiết bị hỗ trợ), tiêm chủng (cúm, phế cầu, v.v.), tăng cường hỗ trợ xã hội (chăm sóc, hỗ trợ dinh dưỡng).
• Lưu ý
  • Chỉ đi bộ trong thời gian dài hoặc chế độ ăn cực kỳ ít calo và chủ yếu ăn chay có thể là yếu tố làm tình trạng nặng hơn.
  • Trong những tình huống có stress lớn như phẫu thuật, tình trạng suy yếu làm tăng nguy cơ biến chứng và tử vong, vì vậy cần quản lý kỹ lưỡng trước và sau phẫu thuật.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe) cùng thời điểm dùng thuốc
  • Ghi chép thay đổi cân nặng gần đây (thời gian và mức độ của dấu hiệu bất thường)
  • Tiền sử té ngã (có té ngã trong 1 năm gần đây hay không và tình huống xảy ra)
  • Ghi chép mức độ hoạt động (số bước đi hằng ngày, hình thức tập luyện) và thay đổi chức năng ADL/IADL
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu: CBC, albumin huyết thanh, chất điện giải, chức năng thận, tuyến giáp, vitamin D, v.v.)
  • Ghi chú về lượng và kiểu ăn uống (số bữa ăn, lượng protein)
• Thông tin chính có thể cung cấp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
  • Thay đổi cân nặng trong 6–12 tháng gần đây (%) — ví dụ: có giảm từ 5% trở lên hay không
  • Thời điểm và biểu hiện của tình trạng mệt mỏi, giảm hoạt động, thay đổi tốc độ đi bộ trong sinh hoạt hằng ngày
  • Tiền sử nhập viện, nhiễm trùng hoặc thay đổi thuốc gần đây
• Ví dụ câu hỏi cần kiểm tra (để chuẩn bị trao đổi với bác sĩ)
  • "Trong 1 năm qua tôi đã sụt bao nhiêu cân?" / "Tốc độ đi bộ của tôi có chậm hơn không?"
  • "Trong vài tháng gần đây có bao nhiêu ngày tôi không thể hoạt động liên tục mà không nghỉ?" / "Tôi có từng bị té ngã không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Bác sĩ đã đánh giá tình trạng của tôi là suy yếu hay tiền suy yếu (prefrail) như thế nào? Các xét nghiệm hoặc tiêu chuẩn nào đã được sử dụng?"
• "Tôi cần thay đổi cụ thể điều gì trong lối sống (tập luyện và dinh dưỡng)? Bác sĩ khuyến nghị tập luyện bao nhiêu lần mỗi tuần và ở cường độ nào?"
• "Trong số các thuốc tôi đang dùng, có thuốc nào ảnh hưởng đến tình trạng suy yếu không? Tôi có cần giảm liều hoặc đổi thuốc không?"
• "Tiên lượng của tôi như thế nào? Với điều trị thích hợp, tôi có thể phục hồi đến mức nào?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh (1–2 câu)

• "Mỗi ngày tôi cần bổ sung bao nhiêu protein (tính theo cân nặng: bao nhiêu g/kg)? Tôi nên xây dựng bữa ăn như thế nào, có ví dụ không?"
• "Bác sĩ có thể giới thiệu chương trình tập luyện cụ thể (số lần mỗi tuần, số hiệp, cường độ) phù hợp với khả năng vận động hiện tại của tôi (ví dụ tốc độ đi bộ, lực nắm) không?"

(Tham khảo: Chẩn đoán và điều trị thay đổi tùy theo tình trạng của từng người. Hãy trao đổi với nhân viên y tế phụ trách để quyết định kế hoạch chẩn đoán và điều trị chính xác.)