Rối loạn chức năng tình dục

Xác nhận tên bệnh

• Tên gọi này phù hợp về mặt y khoa. Tiếng Hàn: 성기능장애 / Tiếng Anh: Sexual dysfunctions (nhóm chẩn đoán bao quát: rối loạn ham muốn tình dục, rối loạn hưng phấn tình dục, rối loạn cực khoái, rối loạn đau khi quan hệ tình dục, v.v.).

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nhóm chẩn đoán bao gồm các rối loạn trong chu kỳ đáp ứng tình dục liên quan đến hoạt động tình dục hoặc đau khi quan hệ tình dục, được phân loại thành rối loạn ham muốn tình dục, rối loạn hưng phấn tình dục, rối loạn cực khoái (orgasm), rối loạn đau khi quan hệ tình dục (ví dụ: giao hợp đau, co thắt âm đạo/chứng hẹp âm đạo).
• Nguyên nhân chính: Các yếu tố sinh học (mất cân bằng hormone, vấn đề về mạch máu・thần kinh, bệnh mạn tính・đau, tác dụng phụ của thuốc, v.v.) và các yếu tố tâm lý・quan hệ giữa người với người (căng thẳng, lo âu, trầm cảm, vấn đề trong quan hệ vợ chồng, sang chấn trong quá khứ, v.v.) có thể gây bệnh riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau.
• Sinh lý bệnh: Tùy theo nguyên nhân, bệnh có thể dẫn đến giảm ham muốn tình dục (do trung ương・hormone), rối loạn hưng phấn (bất thường về lưu lượng máu・thần kinh・hormone hoặc thuốc chống tình dục), rối loạn cực khoái (yếu tố cảm giác・tâm lý), rối loạn đau (nhiễm trùng・teo do hormone・căng cơ・vấn đề giải phẫu), v.v.
• Ví dụ về triệu chứng: giảm ham muốn tình dục, thiếu chất bôi trơn khi hưng phấn (nữ), rối loạn cương dương (nam), chậm hoặc không đạt cực khoái, đau khi quan hệ tình dục (khô âm đạo・co thắt âm đạo, v.v.).

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị không dùng thuốc (khuyến nghị đầu tiên)
  • Liệu pháp tình dục (liệu pháp hành vi theo từng bước như sensate focus), trị liệu cặp đôi (điều trị có bạn tình cùng tham gia), giáo dục giới tính và hướng dẫn kỹ thuật quan hệ tình dục (vị trí kích thích・tư thế・cách vuốt ve, v.v.).
  • Tâm lý trị liệu (liệu pháp nhận thức hành vi, điều trị chuyên môn đối với sang chấn liên quan đến tình dục).
  • Vật lý trị liệu cơ sàn chậu (có hiệu quả đối với co thắt âm đạo/đau khi quan hệ), dụng cụ nong âm đạo (điều trị chứng hẹp âm đạo).
• Điều trị bằng thuốc (lựa chọn tùy theo nguyên nhân)
  • Rối loạn cương dương ở nam: thuốc ức chế PDE5 (sildenafil, tadalafil, v.v.), thiết bị hút chân không, thuốc gây tê tại chỗ・tiêm vào thể hang (dương vật), bộ phận giả dương vật (trường hợp nặng).
  • Xuất tinh sớm: thuốc gây tê tại chỗ (kem), sử dụng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) trong thời gian ngắn, liệu pháp hành vi.
  • Rối loạn ham muốn・hưng phấn tình dục ở nữ: chất bôi trơn・dưỡng ẩm tại chỗ (khô âm đạo), estrogen tại chỗ đối với teo âm đạo liên quan đến mãn kinh, trong một số trường hợp có thể điều trị bằng hormone (testosterone) theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa (thường là chưa được phê duyệt/off-label nên cần thận trọng).
  • Đau khi quan hệ tình dục: điều trị nhiễm trùng (loại bỏ tác nhân gây bệnh), thuốc giảm đau・kháng viêm tại chỗ, điều trị hormone (khi bị teo liên quan đến mãn kinh), điều trị thư giãn vùng chậu.
• Điều trị phẫu thuật
  • Khi xác định có tổn thương giải phẫu (ví dụ: dính giữa bao quy đầu âm vật và quy đầu âm vật, v.v.), phẫu thuật tách dính (adhesiolysis) có thể cải thiện triệu chứng (bắt buộc phải có sự đồng ý của bệnh nhân và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa).
• Lưu ý
  • Cần đánh giá nhất định về tác dụng phụ và tương tác thuốc (ví dụ: thuốc ức chế PDE5 chống chỉ định khi dùng cùng thuốc nhóm nitrate), cũng như sự hiện diện của bệnh tim mạch.
  • Thuốc chống trầm cảm (như SSRI) có thể làm trầm trọng thêm tình trạng suy giảm chức năng tình dục.
  • Khuyến nghị phương pháp tiếp cận đa chuyên khoa (khoa tiết niệu/ sản phụ khoa/ tâm thần・sức khỏe tâm thần/ chuyên gia trị liệu tình dục/ vật lý trị liệu).
• Nguy cơ biến chứng
  • Xung đột trong mối quan hệ, các triệu chứng trầm cảm・lo âu trầm trọng hơn, né tránh tình dục và giảm chất lượng cuộc sống.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ dùng cần chuẩn bị và thông tin cung cấp cho nhân viên y tế)

• Đồ dùng/tài liệu

  • Danh sách tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn・thuốc không kê đơn・thuốc thảo dược Hàn Quốc).
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến của triệu chứng (cấp tính/tiến triển dần, liên tục/từng đợt).
  • Ghi chú tóm tắt loại vấn đề tình dục (cương dương・bôi trơn・cực khoái・đau, v.v.) và tình huống xuất hiện triệu chứng (khi có bạn tình/khi ở một mình/khi ở một tư thế nhất định, v.v.).
  • Kết quả các xét nghiệm liên quan (xét nghiệm máu: xét nghiệm hormone・đường huyết・mỡ máu・chức năng gan, v.v.; kết quả chẩn đoán hình ảnh, nội khoa, sản phụ khoa, tiết niệu trước đây).
  • Tiền sử sức khỏe tâm thần (trầm cảm・lo âu・sang chấn, tiền sử sử dụng thuốc tâm thần).
  • Thông tin về lối sống (hút thuốc・uống rượu・giấc ngủ・tập thể dục, các yếu tố gây căng thẳng).

• Tài liệu bổ sung hữu ích nếu cung cấp khi khám ngoại trú

  • Nhật ký đời sống tình dục (ghi chép đơn giản thể hiện những thay đổi trước và sau khi khởi phát bệnh: tần suất・tình huống phát sinh vấn đề).
  • Tiền sử bệnh/thuốc đang dùng của bạn tình (khi cân nhắc điều trị cùng nhau).

• Các câu hỏi mẫu cần chuẩn bị trước để hỏi nhân viên y tế

  • Mô tả chính xác về triệu chứng (tần suất xuất hiện, mức độ nghiêm trọng, yếu tố gây khởi phát・cải thiện).
  • Các xét nghiệm cần thiết để phân biệt nguyên nhân (hormone, tiểu đường, đánh giá nguy cơ tim mạch, v.v.).

4) Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và thời gian hồi phục của phương pháp điều trị này (thuốc/phương pháp điều trị) là bao lâu?
• Tác dụng phụ chính của thuốc được kê và tương tác với các thuốc khác là gì?
• Bệnh nền của tôi (ví dụ: bệnh tim, tiểu đường) có thể ảnh hưởng thế nào đến vấn đề chức năng tình dục?
• Có khuyến nghị để bạn tình tham gia vào quá trình điều trị không? Nếu cần, tôi có thể được giới thiệu đến chuyên gia nào (tư vấn tình dục・tư vấn cặp đôi)?
• Mục tiêu điều trị là gì và có thể hồi phục hoàn toàn không?

5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• (Tập trung vào giảm ham muốn tình dục) "Các thuốc tôi đang dùng (ví dụ: thuốc chống trầm cảm, thuốc hạ huyết áp, v.v.) có khả năng là nguyên nhân gây giảm ham muốn tình dục không? Có phương án thay đổi thuốc nào không?"
• (Rối loạn cương dương/tiền sử bệnh lồng ngực) "Tôi có thể sử dụng thuốc ức chế PDE5 (như sildenafil, v.v.) không? Tôi đang dùng thuốc nhóm nitroglycerin, vậy có chống chỉ định khi dùng cùng không?"
• (Khô âm đạo・đau ở nữ) "Tôi nghi ngờ bị teo âm đạo liên quan đến mãn kinh. Điều trị bằng estrogen tại chỗ có phù hợp không? Nếu đang cho con bú hoặc có tiền sử ung thư liên quan đến hormone thì có phương án thay thế nào?"

Tham khảo (tóm lược lâm sàng)

• Chẩn đoán và điều trị phải dựa trên việc xác định nguyên nhân (đánh giá nội khoa・hormone・thần kinh・tâm lý xã hội), đồng thời phương pháp tiếp cận đa chuyên khoa và sự tham gia của bạn tình giúp tăng tỷ lệ thành công của điều trị.
• Một số triệu chứng (ví dụ: dính giữa bao quy đầu âm vật và quy đầu âm vật) có thể cải thiện nhờ phẫu thuật chỉnh sửa, nhưng việc có tiến hành phẫu thuật hay không phải dựa trên đánh giá của bác sĩ chuyên khoa và sự đồng ý của bệnh nhân.

(Có thể cung cấp thêm thông tin nếu cần, chẳng hạn như danh sách xét nghiệm theo từng triệu chứng cụ thể, liều dùng và chống chỉ định cụ thể của từng loại thuốc, v.v.)