Viêm nội nhãn mủ

Áp xe gan sinh mủ (Pyogenic liver abscess)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Bệnh hình thành ổ áp xe (ổ mủ) trong gan do nhiễm khuẩn.
• Nguyên nhân và bệnh sinh:
  • Con đường phát sinh chủ yếu là nhiễm khuẩn ngược dòng qua hệ thống đường mật (sỏi ống mật, hẹp đường mật, u ác tính đường mật, v.v.); ngoài ra cũng có thể xảy ra do lan truyền qua tĩnh mạch cửa từ nhiễm khuẩn trong ruột hoặc ổ bụng, lan truyền theo đường máu, hoặc sau phẫu thuật hay chấn thương.
  • Suy giảm miễn dịch (đái tháo đường, bệnh thận mạn, xơ gan, điều trị ức chế miễn dịch, v.v.) làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
  • Ở Đông Á, trong đó có Hàn Quốc, Klebsiella pneumoniae được biết đến là một tác nhân gây bệnh quan trọng; ngoài ra còn có E. coli, vi khuẩn kỵ khí, Enterococcus, Staphylococcus, v.v.
• Triệu chứng chính:
  • Sốt (sốt nhẹ, ớn lạnh), đau vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị, buồn nôn·nôn, chán ăn, đau cơ, mệt mỏi, hiếm khi vàng da.
  • Do triệu chứng không đặc hiệu nên có thể bị nhầm với cảm lạnh hoặc viêm dạ dày-ruột.
• Dấu hiệu hữu ích cho chẩn đoán:
  • Xét nghiệm máu: tăng bạch cầu, tăng các dấu ấn viêm (như CRP), tăng phosphatase kiềm (ALP) có thể tương đối đặc trưng.
  • Chẩn đoán hình ảnh: xác định tổn thương áp xe trên siêu âm gan hoặc CT là yếu tố cốt lõi trong chẩn đoán.
  • Để xác định tác nhân gây bệnh, tiến hành cấy máu và cấy dịch dẫn lưu áp xe (mất 2–7 ngày để có kết quả).

2) Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc cơ bản: Điều trị bằng kháng sinh + dẫn lưu áp xe
• Điều trị bằng kháng sinh:
  • Khi nghi ngờ, bắt đầu dùng kháng sinh theo kinh nghiệm ngay lập tức (lựa chọn tùy theo mức độ nặng, yếu tố nguy cơ và các vi khuẩn lưu hành tại địa phương).
  • Thông thường, truyền tĩnh mạch (IV) trong 2–3 tuần, sau đó khi lâm sàng cải thiện sẽ chuyển sang thuốc uống, với tổng thời gian điều trị thường là 4–6 tuần. Điều chỉnh kháng sinh tùy theo kết quả cấy.
  • Cân nhắc độ nhạy cảm theo từng khu vực và đặc điểm của tác nhân gây bệnh (ví dụ: K. pneumoniae).
• Dẫn lưu (thoát mủ):
  • Chọc hút áp xe qua da dưới hướng dẫn siêu âm hoặc đặt ống dẫn lưu qua da (PCD, percutaneous catheter drainage) là phương pháp tiêu chuẩn; ở phần lớn bệnh nhân, chỉ dùng kháng sinh là không đủ và cần dẫn lưu.
  • Nếu không thể dẫn lưu đầy đủ bằng chọc hút lặp lại hoặc dẫn lưu qua ống, hoặc có biến chứng (áp xe nhiều ổ, rò vào phúc mạc, điều trị thất bại do bệnh nền), có thể cân nhắc dẫn lưu phẫu thuật.
• Điều trị hỗ trợ:
  • Bù dịch và điện giải, kiểm soát đường huyết (đặc biệt ở bệnh nhân đái tháo đường), theo dõi chức năng hô hấp và thận.
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc của người bệnh):
  • Nếu sốt hoặc đau bụng kéo dài hay nặng lên, cần được đánh giá cấp cứu ngay (nguy cơ vỡ áp xe, nhiễm khuẩn huyết).
  • Theo dõi các tác dụng phụ trong khi dùng kháng sinh (dị ứng, triệu chứng đường tiêu hóa, bất thường chức năng gan, v.v.).
  • Tích cực kiểm soát các bệnh nền như đái tháo đường (kiểm soát đường huyết ảnh hưởng đến tiên lượng).
  • Sau điều trị, kiểm tra hình ảnh theo dõi (siêu âm hoặc CT) để xác nhận kích thước áp xe và việc dẫn lưu hoàn toàn.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị (mang theo khi đến khám)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, OTC và thuốc thảo dược Hàn Quốc)
  • Tiền sử bệnh nền (đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, ung thư, phẫu thuật gần đây, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có tệp hoặc báo cáo xét nghiệm máu, kết quả chẩn đoán hình ảnh thì sẽ hữu ích)
  • Ghi chép triệu chứng: diễn biến sốt (bắt đầu từ khi nào, nhiệt độ), thay đổi về vị trí và mức độ đau, tình trạng thèm ăn·nôn·tiêu chảy, khó thở, v.v.
• Những điều cần xác nhận trước khi khám ngoại trú
  • Gần đây có thực hiện thủ thuật đường mật (ERCP), phẫu thuật gan·đường mật hoặc ghép tạng hay không
  • Gần đây có dùng kháng sinh hoặc tiếp xúc với nguồn nhiễm khuẩn hay không
• Ví dụ câu hỏi người bệnh có thể tự ghi lại (chuẩn bị trước khi đến khám)
  • Khi triệu chứng nặng lên thì tôi cần đến phòng cấp cứu khi nào?
  • Mất bao lâu để có kết quả xét nghiệm? (ví dụ kết quả cấy)
  • Khi nào tôi nên thực hiện chẩn đoán hình ảnh theo dõi?

4) Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ dự kiến của kháng sinh này là gì và tôi cần làm gì nếu xuất hiện tác dụng phụ?
• Khi có kết quả cấy, kế hoạch điều trị sẽ thay đổi như thế nào?
• Thông thường cần nằm viện bao lâu và lịch tái khám ngoại trú sau khi xuất viện như thế nào?
• Việc kiểm soát các bệnh nền như đái tháo đường ảnh hưởng như thế nào đến tiên lượng?

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Dựa trên tiêu chí nào để quyết định có cần dẫn lưu hay không? (kích thước, số lượng áp xe, tình trạng lâm sàng, v.v.)
• Những vi khuẩn nào có khả năng được phát hiện cao trong ổ áp xe của tôi và kế hoạch thay đổi kháng sinh theo kết quả đó như thế nào?

(Chẩn đoán và điều trị sẽ khác nhau tùy theo tình trạng của từng người. Hãy trao đổi với nhân viên y tế phụ trách để được đánh giá chính xác và lập kế hoạch điều trị.)