Xuất huyết dịch kính

Xuất huyết dịch kính (Vitreous hemorrhage)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa·sinh lý bệnh: Đây là tình trạng xảy ra xuất huyết từ các mạch máu trong nhãn cầu như võng mạc, hắc mạc, thể mi, khiến máu đi vào khoang dịch kính (vitreous cavity). Khi máu tồn tại trong dịch kính, ánh sáng bị cản trở không đến được võng mạc, dẫn đến giảm thị lực. Triệu chứng và tiên lượng khác nhau tùy theo vị trí và lượng máu chảy.
• Nguyên nhân chính: Tân mạch hình thành trong bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR), tắc tĩnh mạch võng mạc, viêm mạch võng mạc, tân mạch hắc mạc, rách võng mạc·bong võng mạc, chấn thương, v.v. Ngay cả khi mạch máu bình thường, xuất huyết vẫn có thể xảy ra nếu bị chấn thương nặng hoặc bong dịch kính nhanh.
• Triệu chứng chính: Ruồi bay xuất hiện đột ngột (các chấm·mạng lưới trôi nổi), nhìn mờ hoặc giảm thị lực (trường hợp nhẹ chỉ có ruồi bay ở một bên, trường hợp nặng chỉ còn nhận biết được ánh sáng). Thông thường không kèm đau (nếu có đau, cần nghi ngờ tổn thương khác).

2) Phương pháp điều trị và những điều cần lưu ý

• Điều trị bảo tồn
  • Khi xuất huyết ít và không có bất thường ở võng mạc, chờ máu tự hấp thu (vài tuần~vài tháng). Khuyến nghị duy trì tư thế đầu cao (để máu lắng xuống phía dưới).
  • Điều trị toàn thân và nhãn khoa đồng thời đối với bệnh nguyên nhân (đái tháo đường, tắc mạch máu, v.v.).
• Thuốc và thủ thuật
  • Tùy theo nguyên nhân, có thể thực hiện tiêm anti-VEGF (ức chế tân mạch), quang đông bằng laser (ví dụ: quang đông toàn võng mạc), v.v.
• Điều trị phẫu thuật
  • Chỉ định: Xuất huyết có mật độ cao khiến không thể kiểm tra võng mạc, hoặc không hấp thu·kéo dài trong thời gian dài, kèm bong võng mạc, xuất huyết tái phát nhiều lần, hoặc trường hợp có kỳ vọng phục hồi thị lực.
  • Phẫu thuật tiêu biểu: Cắt dịch kính qua pars plana (pars plana vitrectomy, PPV) — loại bỏ dịch kính bị đục, cắt bỏ máu·dính·tân mạch, khi cần thực hiện trao đổi dịch-khí hoặc dịch-gas, kết hợp cầm máu·laser bằng dụng cụ.
  • Sau phẫu thuật, khi cần có thể xác định vị trí nguyên nhân xuất huyết bằng chụp mạch huỳnh quang đáy mắt và thực hiện thêm laser hoặc tiêm anti-VEGF.
• Biến chứng và những điều cần lưu ý
  • Có thể xảy ra xuất huyết tái phát, bong võng mạc, tiến triển đục thủy tinh thể, glôcôm thứ phát (ví dụ: ghost cell glaucoma), nhiễm trùng (hiếm khi xảy ra khi phẫu thuật), chậm hấp thu dịch kính, v.v.
  • Nếu đang dùng thuốc chống đông hoặc mắc bệnh về máu, cần trao đổi với bác sĩ phụ trách (việc ngừng·điều chỉnh thuốc sẽ được quyết định sau khi đánh giá tổng thể nguy cơ).
  • Tình huống cấp cứu: Nếu đột ngột mất thị lực nghiêm trọng, đau hoặc hoàn toàn không nhìn thấy ánh sáng, khuyến nghị lập tức đến khám tại khoa nhãn khoa.
• Tự chăm sóc
  • Tích cực kiểm soát bệnh nguyên nhân (đái tháo đường·tăng huyết áp, v.v.), bỏ thuốc lá·hạn chế rượu bia; tránh hoạt động gắng sức, nâng vật nặng·tập thể dục cường độ cao trong giai đoạn hồi phục ban đầu.
  • Phòng tránh chấn thương (bảo vệ mắt), khuyến nghị khám nhãn khoa định kỳ.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (các thông tin cần mang theo·sắp xếp, bao gồm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin nên chuẩn bị và mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông/thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc điều trị đái tháo đường, v.v.), cùng liều lượng·thời gian dùng thuốc
  • Hồ sơ khám nhãn khoa trước đây (kiểm tra thị lực, OCT, ảnh đáy mắt, chụp mạch huỳnh quang đáy mắt) và kết quả xét nghiệm gần đây
  • Bệnh toàn thân và kết quả xét nghiệm (HbA1c, ghi chép huyết áp, xét nghiệm đông máu, v.v.)
  • Thời điểm·diễn biến xuất hiện triệu chứng (khi nào, đột ngột/từ từ, một bên/hai bên, yếu tố làm nặng), có chấn thương hay không; ảnh chụp nếu có thể (nếu có thể, chụp lại thay đổi chủ quan trong trường nhìn)
• Những điều cần báo trước với bác sĩ khi khám
  • Gần đây có tiêm thuốc vào mắt (anti-VEGF), điều trị laser hoặc phẫu thuật mắt hay không
  • Có các triệu chứng toàn thân như đau·nôn·sốt đi kèm với xuất huyết hay không
• Các mục có thể tự kiểm tra tại phòng khám ngoại trú (ghi chú có thể đưa cho bác sĩ)
  • Thị lực (ước chừng nhìn được bao nhiêu: bình thường, mờ, đếm ngón tay, nhận biết ánh sáng, v.v.)
  • Đặc điểm của ruồi bay (có vật thể rơi xuống·mạng nhện·chớp sáng hay không)
  • Tình trạng kiểm soát đường huyết·huyết áp gần đây

4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Xuất huyết của tôi có khả năng tự hấp thu không? Thời điểm nào được khuyến nghị giữa theo dõi và phẫu thuật?"
• "Tiên lượng (tỷ lệ phục hồi thị lực) như thế nào? Các yếu tố nguy cơ là gì?"
• "Lợi ích và nguy cơ (biến chứng) của phẫu thuật (cắt dịch kính) là gì?"
• "Trong sinh hoạt hằng ngày, tôi cần tránh những hoạt động nào và thời gian hồi phục khoảng bao lâu?"
• "Tôi có cần ngừng thuốc chống đông (hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu) đang dùng không?"

5) Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Nếu nghi ngờ nguyên nhân là bệnh võng mạc đái tháo đường, bác sĩ khuyến nghị ưu tiên điều trị nào giữa tiêm anti-VEGF và quang đông toàn võng mạc (laser)?"
• "Khi nghi ngờ có dấu hiệu bong võng mạc (hoặc rách võng mạc), có thể trì hoãn phẫu thuật (cắt dịch kính·phục hồi võng mạc) đến khi nào?"