Viêm bờ mi

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Là bệnh viêm phát sinh ở da mí mắt và vùng quanh lông mi; nhiễm trùng và viêm tuyến Meibomius (Meibomian gland) cùng vùng quanh lông mi là những cơ chế bệnh sinh chính.
• Nguyên nhân chính
  • Viêm bờ mi trước: vùng chân lông mi bị viêm do nhiễm tụ cầu, viêm da tiết bã (những thay đổi tiết bã ở da đầu và mặt) hoặc các nguyên nhân khác.
  • Viêm bờ mi sau: tắc nghẽn hoặc rối loạn chức năng của các ống tuyến Meibomius (rối loạn chức năng tuyến Meibomius, MGD), gây mất cân bằng lớp dầu và dẫn đến viêm.
  • Có liên quan đến các bệnh da (trứng cá đỏ dạng rosacea, viêm da tiết bã), tình trạng vệ sinh và khô mắt.
• Tóm tắt cơ chế bệnh sinh: Rối loạn bài tiết tuyến Meibomius hoặc viêm do vi khuẩn và viêm da → có thể gây kích thích liên tục mí mắt và tổn thương bề mặt mắt (kết mạc, giác mạc) → khi trở thành mạn tính có thể gây thay đổi cấu trúc (rụng lông mi, quặm lông mi, v.v.).
• Triệu chứng chính
  • Đỏ và sưng bờ mi, ghèn mắt (dạng dầu hoặc đóng vảy), rụng/biến dạng lông mi (lông mi quặp vào trong), ngứa, cảm giác dị vật, kích ứng, nóng rát và đỏ mắt
  • Mủ/mụn mủ và loét (trong trường hợp viêm bờ mi loét); nếu nặng có thể xuất hiện chắp (u hạt mỡ), lẹo ngoài/lẹo trong
  • Khi mạn tính, có triệu chứng khô mắt và khó chịu về thị lực do màng nước mắt không ổn định

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn/điều trị ban đầu
  • Chườm ấm (bằng khăn nhúng nước ấm trong ít nhất 5 phút) để làm mềm dầu trong tuyến Meibomius và hỗ trợ bài tiết. Thực hiện 1–2 lần mỗi ngày, ban đầu thực hiện hằng ngày.
  • Vệ sinh mí mắt (lid scrub): dùng dung dịch vệ sinh mí mắt chuyên dụng hoặc dầu gội pha loãng (khi được bác sĩ khuyến nghị) để loại bỏ vảy và chất tiết ở chân lông mi.
  • Nước mắt nhân tạo (không chất bảo quản) để dưỡng ẩm bề mặt mắt và giảm kích ứng.
• Điều trị bằng thuốc
  • Kháng sinh tại chỗ (thuốc mỡ): thuốc mỡ erythromycin, bacitracin, v.v. (đặc biệt trong viêm bờ mi trước hoặc khi có nhiễm trùng khu trú).
  • Thuốc nhỏ mắt kháng sinh tại chỗ hoặc thuốc kháng khuẩn (theo chỉ định của bác sĩ).
  • Kháng sinh đường uống: trong viêm bờ mi sau mạn tính (MGD) hoặc khi có nhiều chất tiết viêm, sử dụng ngắn hạn doxycycline hoặc azithromycin có thể hữu ích (đặc biệt nhờ tác dụng chống viêm và điều chỉnh dầu).
  • Thuốc nhỏ mắt/thuốc mỡ steroid tại chỗ trong thời gian ngắn: được sử dụng để giảm triệu chứng khi bệnh cấp tính nặng lên, nhưng do nguy cơ tổn thương giác mạc và tăng nhãn áp khi dùng lâu dài, chỉ sử dụng trong thời gian ngắn dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
• Thủ thuật/điều trị hệ thống
  • Nặn tuyến Meibomius (office expression), loại bỏ cơ học, thermal pulsation (ví dụ: LipiFlow) hoặc IPL (điều trị nhiệt sâu) có thể giúp cải thiện chức năng tuyến Meibomius.
  • Các vấn đề cấu trúc nghiêm trọng (sai hướng lông mi nặng, tổn thương dạng u tái phát) có thể cần phẫu thuật chỉnh sửa.
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý
  • Sử dụng thuốc nhỏ mắt và thuốc mỡ theo đúng đơn; không sử dụng steroid lâu dài nếu không có chỉ định của bác sĩ.
  • Khi triệu chứng nặng lên (giảm thị lực, đau dữ dội, vùng đỏ quanh mắt lan rộng, sốt cao, v.v.), cần đến cơ sở y tế ngay lập tức.
  • Khuyến nghị ngừng sử dụng kính áp tròng cho đến khi triệu chứng cải thiện. Hạn chế sử dụng đồ trang điểm (kẻ mắt, mascara), không dùng chung khăn và gối cá nhân.
• Tiên lượng
  • Có xu hướng mạn tính và tái phát. Vệ sinh và điều trị phù hợp có thể làm giảm triệu chứng, nhưng cần quản lý liên tục. Khi xuất hiện biến chứng (chắp, lẹo trong, viêm giác mạc, v.v.), cần điều trị bổ sung.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị/mang theo
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc nhỏ mắt) và tiền sử dị ứng
  • Hồ sơ khám mắt trước đây và kết quả xét nghiệm (nếu có)
  • Ghi chép thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (chụp ảnh mang theo sẽ hữu ích)
  • Việc sử dụng kính áp tròng và thói quen sử dụng, việc sử dụng mỹ phẩm
  • Tiền sử bệnh da (viêm da tiết bã, rosacea, v.v.) và bệnh toàn thân (đái tháo đường, v.v.)
• Những điều cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
  • Ảnh mí mắt (đỏ, vảy, chất tiết, v.v.), nhật ký triệu chứng (khi nào triệu chứng nặng hơn)
• Các mục tự kiểm tra khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ câu hỏi)
  • Tần suất triệu chứng và yếu tố làm nặng (Khi nào triệu chứng nặng hơn?)
  • Tần suất và phản ứng với việc tự chăm sóc trước đây (chườm ấm, vệ sinh)
  • Các sản phẩm liên quan đến mắt đang sử dụng (kính áp tròng, đồ trang điểm, thuốc mỡ, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Các tác dụng phụ có thể xảy ra của thuốc này (kháng sinh/steroid được kê đơn) là gì?
• Thông thường triệu chứng sẽ cải thiện trong vòng bao nhiêu tuần sau khi bắt đầu điều trị? Để phòng tái phát, cần chăm sóc với tần suất bao lâu một lần?
• Khi nào có thể sử dụng lại kính áp tròng hoặc mỹ phẩm?
• Khả năng viêm bờ mi ảnh hưởng đến giác mạc (thị lực) ở mức độ nào?
• Về lâu dài, cần duy trì những thói quen sinh hoạt nào để phòng bệnh?

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trong trường hợp của tôi, rối loạn chức năng tuyến Meibomius có được xem là nguyên nhân chính không? Tôi có cần dùng kháng sinh đường uống (ví dụ: doxycycline) không?
• Các thủ thuật như IPL (điều trị bằng ánh sáng cường độ cao) hoặc LipiFlow có phù hợp với tôi không? Hiệu quả mong đợi, chi phí và tác dụng phụ như thế nào?