Mù tuyết

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Mù tuyết (snow blindness, photokeratitis) là tình trạng viêm giác mạc do ánh sáng (photokeratitis), trong đó biểu mô giác mạc và kết mạc bị tổn thương tạm thời do tiếp xúc với tia cực tím (UV) mạnh. Nguyên nhân chủ yếu là tiếp xúc với tia UV phản xạ từ bề mặt tuyết, tuyết hoặc băng sáng chói, ánh nắng trực tiếp ở vùng cao hoặc trong ngày trời quang; việc đeo kính áp tròng hoặc không có kính bảo hộ làm tăng nguy cơ.
Triệu chứng chính: đau mắt (cảm giác bỏng rát dữ dội), đỏ mắt, sợ ánh sáng (chứng sợ ánh sáng), chảy nước mắt, cảm giác có dị vật, khó mở mắt, giảm thị lực (tạm thời) — triệu chứng bắt đầu trong vòng vài giờ (thường là 6–12 giờ) sau khi tiếp xúc với tia UV và thường cải thiện trong vòng 24–72 giờ. Trong trường hợp nặng, có thể xuất hiện khuyết biểu mô hoặc đục bề mặt giác mạc, khiến tình trạng giảm thị lực kéo dài.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: ngừng tiếp xúc, tránh ánh sáng (nghỉ ngơi trong môi trường tối), lập tức tháo kính áp tròng.
• Điều trị bảo tồn (hầu hết bệnh nhân mức độ nhẹ đến trung bình):
  • Chườm lạnh và làm tối môi trường xung quanh (dùng kính râm hoặc băng che mắt để tránh ánh sáng).
  • Nước mắt nhân tạo (thuốc nhỏ mắt không chất bảo quản) có thể hữu ích.
  • Kiểm soát đau bằng thuốc giảm đau đường uống (ví dụ: NSAIDs).
  • Khi cần, sử dụng thuốc chống viêm dùng trong nhãn khoa (NSAID tại chỗ) hoặc thuốc giảm đau dạng tiêm do bác sĩ kê đơn.
  • Khi đau dữ dội, có thể dùng cycloplegic (thuốc làm giãn đồng tử) cho một mắt để giảm đau.
• Lưu ý về thuốc/điều trị:
  • Không được tự sử dụng thuốc gây tê tại chỗ dùng để nhỏ mắt (thuốc nhỏ mắt gây tê trong nhãn khoa) vì có nguy cơ làm chậm quá trình lành giác mạc và làm tổn thương nặng hơn.
  • Nếu xác định có khuyết biểu mô giác mạc, có thể cân nhắc bôi thuốc kháng sinh tại chỗ tại khoa mắt để phòng ngừa nhiễm trùng thứ phát (theo chỉ định của bác sĩ).
  • Steroid có thể được sử dụng trong một số tình huống viêm không do nhiễm trùng (theo đánh giá của bác sĩ), nhưng không phải là lựa chọn đầu tay thông thường.
• Chỉ định chuyển khám bác sĩ chuyên khoa:
  • Nếu giảm thị lực, bất thường thị trường trung tâm, đục giác mạc/khuyết biểu mô, triệu chứng nặng lên hoặc không cải thiện trong vòng 48–72 giờ, cần lập tức khám chuyên khoa mắt.
• Chăm sóc sinh hoạt và lưu ý:
  • Trong thời gian hồi phục, không dụi mắt và tránh tiếp xúc với bụi hoặc chất ô nhiễm.
  • Không được đeo lại kính áp tròng cho đến khi hồi phục hoàn toàn (theo chỉ định của bác sĩ).
  • Cần nhận biết khả năng xảy ra các biến chứng như nhiễm trùng thứ phát hoặc loét giác mạc.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Vật dụng/thông tin cần ghi chép:

• Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông, steroid và thuốc ức chế miễn dịch).
• Thông tin về các bệnh mắt trước đây (bệnh giác mạc, bệnh tăng nhãn áp, tiền sử phẫu thuật) và bệnh toàn thân (như bệnh tiểu đường).
• Thời điểm xuất hiện triệu chứng và diễn biến (thời gian tiếp xúc, thời gian từ khi tiếp xúc đến khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, ghi chép thay đổi của triệu chứng).
• Có đeo kính áp tròng hay không và thời điểm đeo lần cuối.
• Các biện pháp cấp cứu đã thực hiện tại hiện trường (rửa bằng nước, chườm, dùng thuốc, v.v.).
• Thay đổi thị lực (nếu có thể xác định, ghi chỉ số trên bảng đo thị lực hoặc mô tả như “cảm giác thị lực giảm còn một nửa”).
• Môi trường tiếp xúc (khu trượt tuyết/băng, độ cao/cao độ, có sử dụng thiết bị bảo hộ hay không).

Các mục cần báo trước cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:

• Thời điểm bắt đầu triệu chứng và các yếu tố làm nặng lên/cải thiện triệu chứng
• Gần đây có tiếp xúc với động vật, hóa chất hoặc dị vật hay không
• Có sốt hoặc tiết dịch mắt (có mủ) hay không

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân chính xác của triệu chứng này là gì?"
• "Phương pháp điều trị được khuyến nghị và thời gian hồi phục dự kiến như thế nào?"
• "Tác dụng phụ của thuốc được kê là gì?"
• "Khi nào tôi có thể lái xe hoặc trở lại các hoạt động thường ngày?"
• "Có thói quen sinh hoạt hoặc biện pháp phòng ngừa nào để ngăn tái phát không?"

Ví dụ câu hỏi dành riêng cho bệnh

• "Triệu chứng bắt đầu vào thời điểm nào sau khi tiếp xúc, và trong 24 giờ đầu tiên triệu chứng đã thay đổi như thế nào?" (quan trọng đối với việc chẩn đoán và đánh giá tiên lượng)
• "Bạn có đeo kính áp tròng không? Lần cuối bạn tháo kính là khi nào?" (quan trọng đối với việc đánh giá chăm sóc và nguy cơ nhiễm trùng)

Tóm tắt các lưu ý bổ sung:

• Bệnh thường mang tính tạm thời và hồi phục với điều trị bảo tồn thích hợp, nhưng nếu có giảm thị lực hoặc đục giác mạc thì cần lập tức khám chuyên khoa mắt.
• Phòng ngừa: đeo kính bảo hộ/kính râm có khả năng chống tia UV; trong môi trường có phản xạ ánh sáng mạnh (đồng tuyết/bề mặt băng), sử dụng kính bảo hộ, mũ và các vật dụng che phủ diện rộng; khuyến nghị sử dụng thiết bị bảo hộ khi hoạt động ngoài trời.