Đục thủy tinh thể

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Bệnh trong đó thủy tinh thể (ống kính) trở nên đục do protein của thủy tinh thể bị thoái hóa, khiến tầm nhìn bị mờ (đục thủy tinh thể).
• Nguyên nhân chính: Do tuổi tác (phần lớn), bẩm sinh (mẹ mắc rubella trong giai đoạn đầu thai kỳ, di truyền), chấn thương, đái tháo đường, viêm màng bồ đào (viêm), sử dụng steroid kéo dài, tiếp xúc quá mức với tia cực tím, hút thuốc·uống rượu quá mức, thiếu hụt một số chất dinh dưỡng, v.v.
• Sinh lý bệnh: Sự mất tính trong suốt về mặt quang học và sự kết tụ của protein thủy tinh thể gây tán xạ ánh sáng và giảm khả năng truyền ánh sáng. Tùy theo vị trí, bệnh được phân loại thành xơ cứng nhân (nuclear), đục vỏ (cortical), đục dưới bao trước/dưới bao sau (posterior subcapsular), với biểu hiện triệu chứng khác nhau.
• Triệu chứng chính: Thị lực giảm dần, chói mắt (đặc biệt khi có ánh sáng mạnh hoặc lái xe ban đêm), giảm khả năng phân biệt sáng tối·màu sắc, song thị một mắt (nhìn thành hai hình bằng một mắt), thị lực nhìn gần tạm thời cải thiện do chuyển sang cận thị (không cần kính lúp), nếu là bẩm sinh thì trẻ có nguy cơ thiếu khả năng định thị·rung giật nhãn cầu·nhược thị.
• Tỷ lệ mắc (tham khảo): Liên quan mật thiết đến sự gia tăng tuổi tác. Ví dụ: được báo cáo là gặp ở nhiều người khoảng 60 tuổi và có tỷ lệ mắc cao ở người từ 70 tuổi trở lên.

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · phẫu thuật · quản lý lối sống · lưu ý)

• Quản lý không phẫu thuật
  • Triệu chứng giai đoạn đầu·nhẹ: Điều chỉnh độ kính, sử dụng ánh sáng đủ và bảo vệ mắt, các dụng cụ hỗ trợ như kính phóng đại·kính lúp.
  • Hiện chưa có thuốc nào được chứng minh có thể đảo ngược bệnh đục thủy tinh thể (tiêu chuẩn hiện nay là điều trị phẫu thuật).
• Phẫu thuật tiêu chuẩn
  • Điều trị triệt để là lấy thủy tinh thể và đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) (phần lớn là phacoemulsification (Phacoemulsification) + IOL).
  • Các loại IOL: đơn tiêu (monofocal), đa tiêu (multifocal), điều chỉnh loạn thị (toric), v.v.; lựa chọn phù hợp với lối sống cá nhân.
  • Thời điểm phẫu thuật: Cân nhắc khi thị lực giảm đến mức gây cản trở các hoạt động hằng ngày (hoạt động độc lập, lái xe, v.v.).
• Chăm sóc sau phẫu thuật
  • Trong 1–4 tuần ngay sau phẫu thuật, sử dụng thuốc nhỏ mắt kháng sinh·kháng viêm (steroid·không steroid) theo chỉ định; tái khám ngoại trú định kỳ (chủ yếu vào ngày thứ 1·1 tuần·1 tháng, v.v.).
  • Khuyến nghị điều chỉnh lại độ kính sau khoảng 4 tuần. Sử dụng miếng che mắt khi ngủ (có thể được khuyến nghị trong vài tuần ngay sau phẫu thuật).
  • Hạn chế hoạt động: Tránh lao động thể lực nặng·nâng vật nặng·bơi lội·các công việc dễ khiến dị vật lọt vào mắt trong vài tuần đầu.
• Biến chứng và lưu ý
  • Biến chứng thường gặp: Viêm sau phẫu thuật, đục bao sau (PCO — có thể điều trị bằng thủ thuật mở bao sau bằng laser YAG), tăng nhãn áp tạm thời.
  • Biến chứng nghiêm trọng (hiếm gặp): Viêm nội nhãn do nhiễm trùng (endophthalmitis), bong võng mạc, thị lực giảm kéo dài (khi có bệnh võng mạc·glôcôm đi kèm), lệch thủy tinh thể nhân tạo.
  • Tiên lượng: Phần lớn thị lực cải thiện tốt sau phẫu thuật, nhưng có thể bị hạn chế nếu đồng thời mắc bệnh võng mạc do đái tháo đường·tổn thương hoàng điểm·glôcôm·tổn thương thần kinh thị giác, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị · nội dung cần xác nhận — kèm ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị/mang theo
  • Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt bao gồm thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, steroid) và thời gian dùng thuốc
  • Kết quả khám mắt trước đây (nhãn áp, chỉ số trên bảng đo thị lực), đơn kính gần đây
  • Nếu có thể, mang theo kết quả xét nghiệm liên quan đến các bệnh toàn thân như đái tháo đường·tăng huyết áp (đường huyết, HbA1c, v.v.)
  • Tiền sử phẫu thuật·chấn thương mắt trước đây, thông tin dị ứng thuốc
• Các mục cần xác nhận về triệu chứng
  • Thời điểm bắt đầu và tốc độ tiến triển của triệu chứng (từ từ/cấp tính), xảy ra ở một bên/hai bên
  • Có khó nhìn ban đêm·chói mắt·song thị hay không, ảnh hưởng đến đời sống thực tế (lái xe·đọc sách) như thế nào
  • Gần đây có tiền sử mắt bị va đập (chấn thương), viêm·nhiễm trùng hay không
• Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
  • Ảnh/nhãn của thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống đã sử dụng gần đây, bảng độ kính
• Ví dụ câu hỏi (dùng để hỏi bác sĩ)
  • "Triệu chứng trở nên nghiêm trọng từ khi nào và hoạt động nào gây khó chịu nhiều nhất?"
  • "Các thuốc hiện đang dùng (ví dụ: aspirin/warfarin) có cần ngừng trước phẫu thuật không?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tôi có thể kỳ vọng mức thị lực nào sau phẫu thuật này (kết quả dự kiến) ở mức độ nào?
• Những rủi ro chính của phẫu thuật và khả năng xảy ra biến chứng là bao nhiêu?
• Có thuốc nào cần ngừng trước·sau phẫu thuật (như thuốc chống đông máu) không? Nguy cơ khi ngừng thuốc là gì?
• Thời gian phục hồi sau phẫu thuật và thời điểm trở lại sinh hoạt hằng ngày (lái xe·trở lại làm việc, v.v.) là khi nào?
• Nếu mắc các bệnh mắt khác (bệnh võng mạc do đái tháo đường·glôcôm, v.v.), chúng ảnh hưởng thế nào đến khả năng phục hồi thị lực?

Ví dụ câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• Tôi bị loạn thị và chủ yếu làm việc ở khoảng cách gần (đọc sách·máy tính). Bác sĩ khuyến nghị loại thủy tinh thể nhân tạo (IOL) nào? (đơn tiêu·đa tiêu·toric, v.v.)
• Tôi bị đái tháo đường và có dấu hiệu bệnh võng mạc. Phẫu thuật đục thủy tinh thể có bị giới hạn khả năng phục hồi thị lực không? Có cần làm thêm xét nghiệm trước phẫu thuật (như chụp cắt lớp quang học, v.v.) không? -(Liên quan đến trẻ em) Đối với trẻ bị nghi ngờ đục thủy tinh thể bẩm sinh, thời điểm phẫu thuật và các phương pháp điều trị bổ sung để phòng ngừa nhược thị sẽ được tiến hành như thế nào?