Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Rách võng mạc (retinal tear) là tình trạng một phần võng mạc bị rách tạo thành lỗ, có thể xảy ra do lực kéo tại vị trí dịch kính bám vào võng mạc.
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Phần lớn xảy ra trong quá trình bong dịch kính sau (quá trình dịch kính tách khỏi võng mạc), khi lực kéo của dịch kính làm rách võng mạc. Các yếu tố nguy cơ gồm cận thị nặng, chấn thương và tiền sử bệnh võng mạc trước đây (thoái hóa võng mạc, tiền sử phẫu thuật). Khi có vết rách, dịch kính có thể đi vào phía dưới võng mạc và tiến triển thành bong võng mạc.
- Triệu chứng chính: Đột ngột thấy chớp sáng (lóe sáng), ruồi bay mới xuất hiện (tăng các vật thể trôi nổi giống ruồi hoặc bụi), khiếm khuyết thị trường (bị che hoặc tối đi), nhìn mờ (khi kèm xuất huyết). Giai đoạn đầu có thể không có triệu chứng.
Phương pháp điều trị
- Thủ thuật không phẫu thuật
- Quang đông bằng laser (retinopexy): Chiếu laser xung quanh vết rách để tạo sẹo, ngăn vết rách lan rộng và phòng ngừa bong võng mạc. Đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn đối với vết rách nhỏ hoặc giai đoạn trước khi bong võng mạc.
- Đông lạnh (cryopexy): Khi vị trí tổn thương khó thực hiện laser, phương pháp đông lạnh tạo ra hiệu quả tương tự.
- Điều trị phẫu thuật (khi đã tiến triển thành bong võng mạc)
- Cắt dịch kính (vitrectomy, pars plana vitrectomy): Loại bỏ dịch kính và tái áp võng mạc, sử dụng khí hoặc dầu silicon.
- Đai củng mạc (scleral buckle): Ấn nhãn cầu từ bên ngoài để đóng chỗ rách võng mạc (có thể thực hiện đơn độc hoặc phối hợp tùy từng trường hợp).
- Điều trị bằng thuốc: Không có thuốc trực tiếp làm bít vết rách, nhưng có thể sử dụng thuốc kháng sinh và thuốc chống viêm để kiểm soát viêm, nhiễm trùng trước và sau phẫu thuật.
- Quản lý sinh hoạt/lưu ý
- Khi xuất hiện các triệu chứng (chớp sáng, ruồi bay, màn đen che trước mắt, v.v.), cần đến khám cấp cứu nhãn khoa ngay lập tức.
- Trong ngày thực hiện laser, tránh sử dụng mắt quá mức, vận động nặng và dụi mắt.
- Nếu bị cận thị nặng hoặc có tiền sử tổn thương võng mạc, nên khám định kỳ (ví dụ: 1–2 lần mỗi năm, theo khuyến nghị của bác sĩ).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu và thuốc kháng kết tập tiểu cầu), thông tin về dị ứng và phản ứng với thuốc trước đây
- Hồ sơ phẫu thuật mắt, chấn thương và chẩn đoán trước đây (nếu có thể, mang theo hình ảnh hoặc kết quả nhận định của các xét nghiệm trước đó)
- Ghi chép về diễn biến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, triệu chứng gì, diễn tiến ra sao), hình ảnh (nếu có thể)
- Thông tin về kính mắt, kính áp tròng và thẻ bảo hiểm
- Những điều cần chủ động thông báo với bác sĩ tại buổi khám ngoại trú
- Gần đây mắt có bị chấn thương hay không
- Có xuất hiện đột ngột chớp sáng và ruồi bay hay không, cũng như thời điểm bắt đầu
- Tiền sử các vấn đề về võng mạc trước đây (bong võng mạc, điều trị bằng laser, v.v.)
- Ví dụ các câu hỏi bác sĩ có thể hỏi tại buổi khám ngoại trú (đối với bệnh nhân)
- "Triệu chứng xuất hiện lần đầu vào thời điểm chính xác nào?"
- "Triệu chứng đang dần nặng lên hay ổn định?"
- "Trước đây bạn đã từng phẫu thuật hoặc điều trị bằng laser liên quan đến võng mạc chưa?"
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Mục tiêu và hiệu quả dự kiến của phương pháp điều trị này (laser/phẫu thuật) là gì?
- Mức độ rủi ro và biến chứng của phương pháp điều trị (tiến triển bong võng mạc, xuất huyết, nhiễm trùng, v.v.) là như thế nào?
- Khả năng tái phát sau điều trị và lịch khám kiểm tra theo dõi sẽ như thế nào?
- Các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu) có ảnh hưởng đến việc điều trị hoặc phẫu thuật không?
- Khả năng phục hồi thị lực ở mức độ nào? Khi nào có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Xét đến trường hợp của tôi (cận thị, tiền sử bệnh mắt trước đây, v.v.), chỉ điều trị bằng laser có đủ không, khả năng cần phẫu thuật là bao nhiêu?
- Nếu xuất hiện ruồi bay hoặc chớp sáng mới, tôi có cần đến phòng cấp cứu ngay không, hay có thể đến khám trước tại buổi khám ngoại trú đã đặt lịch?