Loét giác mạc

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Là tình trạng biểu mô giác mạc bị khuyết, trong đó phần lớn các trường hợp đi kèm nhiễm trùng (viêm giác mạc nhiễm trùng). Nếu tình trạng viêm (tan chảy) nhu mô giác mạc tiến triển sau khi biểu mô bị khuyết, có nguy cơ thủng giác mạc.
• Nguyên nhân: Sử dụng kính áp tròng không đúng cách (đặc biệt là ngủ khi đang đeo kính), chấn thương (chấn thương liên quan đến thực vật hoặc đất có nguy cơ nhiễm nấm), sử dụng steroid tại chỗ, bệnh bề mặt mắt (bệnh mi mắt, khô mắt), virus (ví dụ: herpes), suy giảm miễn dịch, v.v.
• Sinh bệnh học: Khuyết biểu mô → tác nhân gây bệnh xâm nhập và phản ứng viêm → tiêu hủy (hoại tử) nhu mô giác mạc → nếu tổn thương trở nên sâu hơn, có thể thủng giác mạc hoặc viêm lan vào tiền phòng (bên trong mắt).
• Triệu chứng chính: Chảy nước mắt, đau dữ dội, sợ ánh sáng (nhạy cảm với ánh sáng), đỏ mắt, tiết dịch, giảm thị lực. Nếu có mủ tiền phòng (viêm bên trong nhãn cầu), đau và giảm thị lực sẽ nghiêm trọng hơn.

Phương pháp điều trị

• Xử trí ban đầu và nguyên tắc: Bắt đầu chẩn đoán và điều trị tại khoa mắt càng sớm càng tốt. Điều trị theo nguyên nhân (vi khuẩn, nấm, virus) có ảnh hưởng quyết định đến tiên lượng.
• Điều trị bằng thuốc
  • Nghi ngờ do vi khuẩn: Nhỏ ngay kháng sinh tại chỗ phổ rộng (ví dụ: kháng sinh nhỏ mắt mạnh thuộc nhóm quinolone hoặc trong trường hợp nặng, nhỏ luân phiên kháng sinh tăng cường (fortified)). Trong giai đoạn đầu, trường hợp nặng có thể cần nhỏ thuốc mỗi giờ.
  • Nghi ngờ do nấm (sau chấn thương hoặc liên quan đến đất/thực vật): Sử dụng thuốc nhỏ mắt chống nấm (ví dụ: natamycin).
  • Nghi ngờ do virus (herpes): Sử dụng thuốc kháng virus (tại chỗ hoặc đường uống) (việc phối hợp steroid chỉ được sử dụng hạn chế theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa).
  • Kiểm soát đau: Sử dụng thuốc liệt điều tiết (cycloplegic) để làm giãn đồng tử và giảm đau. Khi cần, sử dụng thuốc giảm đau.
  • Steroid: Chỉ sử dụng thận trọng sau khi nhiễm trùng đã được kiểm soát nhằm phòng ngừa hình thành sẹo (bắt buộc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt).
• Thủ thuật và phẫu thuật
  • Loại bỏ cơ học giác mạc (debridement) hoặc thực hiện thủ thuật phẫu thuật nhỏ để loại bỏ tác nhân gây bệnh.
  • Trong trường hợp nặng (tổn thương nhu mô tiến triển, có nguy cơ thủng hoặc đã thủng thực sự), có thể cần keo dán mô, khâu cấp cứu hoặc ghép giác mạc điều trị (ghép giác mạc).
• Chỉ định nhập viện: Đau dữ dội, loét lớn ở trung tâm, viêm tiền phòng (nghi ngờ viêm nội nhãn), cần nhỏ thuốc với tần suất cao định kỳ, vấn đề về tuân thủ điều trị, v.v.
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý
  • Ngừng đeo kính áp tròng ngay lập tức. Tuyệt đối không đeo lại trong thời gian điều trị nhiễm trùng (cần đánh giá lại sau khi được bác sĩ cho phép).
  • Khi tự sử dụng thuốc nhỏ mắt, chú ý tránh nhiễm bẩn và nhiễm trùng chéo (rửa tay, không để đầu lọ chạm vào bất kỳ bề mặt nào).
  • Không tự ý sử dụng steroid tại chỗ (cần có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt).
  • Khi xuất hiện triệu chứng (đau tăng, thị lực xấu đi, tiết dịch mủ, không chịu được ánh sáng), cần lập tức đến khám cấp cứu.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc uống và thuốc dùng tại chỗ) cùng tiền sử dị ứng (thuốc và thực phẩm).
  • Các thuốc nhỏ mắt đã sử dụng gần đây (tên và mục đích sử dụng) hoặc thông tin về việc sử dụng steroid.
  • Thông tin về việc đeo kính áp tròng, loại kính, dung dịch bảo quản, thời gian đeo, việc có đeo khi ngủ hay không; hộp đựng kính (nếu có thể, hãy mang theo).
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, có nặng hơn không), có chấn thương hay không (đặc biệt là chấn thương liên quan đến thực vật hoặc đất).
  • Kết quả hoặc hình ảnh các lần khám mắt trước đây, tiền sử liên quan đến giác mạc (như viêm giác mạc do herpes).
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
  • Khám bằng kính hiển vi đèn khe (bắt buộc), nhuộm fluorescein (huỳnh quang màu xanh lá) để xác nhận khuyết biểu mô.
  • Cạo giác mạc (phết) để nuôi cấy và làm kháng sinh đồ (khi nghi ngờ vi khuẩn hoặc nấm).
  • Khi cần, chụp ảnh mắt, đánh giá độ dày và độ sâu của giác mạc, đánh giá tình trạng viêm tiền phòng (bên trong mắt).
• Ví dụ về câu hỏi khi khám ngoại trú (bệnh nhân có thể tự ghi lại trước)
  • Các triệu chứng bắt đầu vào ngày nào và triệu chứng đầu tiên xuất hiện là gì?
  • Gần đây mắt có bị chấn thương không? Bạn có đeo kính áp tròng không?
  • Hiện đang sử dụng những thuốc nào hoặc có dị ứng gì?
  • Trước đây đã từng mắc bệnh mắt tương tự (herpes, loét tái phát, v.v.) chưa?

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Bác sĩ nghĩ nguyên nhân của vết loét này là gì (vi khuẩn/nấm/virus, v.v.)?"
• "Mục đích sử dụng và các tác dụng phụ dự kiến của thuốc bác sĩ kê là gì?"
• "Dự kiến thời gian điều trị là bao lâu và cần tái khám bao lâu một lần?"
• "Khả năng phục hồi thị lực (tiên lượng) ở mức nào và nguy cơ để lại sẹo là bao nhiêu?"
• "Nếu xuất hiện tình huống nào (thay đổi triệu chứng) thì cần lập tức đến phòng cấp cứu?"

Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Trong khi chờ kết quả nuôi cấy, tôi sẽ được dùng kháng sinh nào và việc điều trị sẽ thay đổi như thế nào tùy theo kết quả?"
• "Làm thế nào để biết có nguy cơ thủng giác mạc hay không, và nếu xảy ra thủng thì có những biện pháp xử trí cấp cứu và lựa chọn phẫu thuật nào?"