Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Nguyên nhân và bệnh sinh: Đây là bệnh do vi-rút cấp tính xảy ra khi vi-rút Dengue lây truyền qua vật chủ trung gian là muỗi vằn hoạt động ban ngày, chủ yếu sinh sống ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Vi-rút có nhiều тип huyết thanh; ở người từng nhiễm bệnh trước đó, khi tái nhiễm, phản ứng miễn dịch (sự tương tác giữa các kháng thể) làm tăng nguy cơ gây ra thể nặng (sốt xuất huyết Dengue/sốc Dengue).
- Triệu chứng chính: Sau thời gian ủ bệnh 3–14 ngày, xuất hiện sốt, đau đầu (đặc biệt là đau phía sau hốc mắt), đau cơ/đau khớp (“sốt gãy xương”), phát ban, chán ăn, buồn nôn·nôn, các chấm xuất huyết trên da, chảy máu nướu, v.v. Phần lớn trường hợp cải thiện trong vài ngày đến 1 tuần, nhưng nếu xuất huyết và tình trạng huyết động không ổn định (hạ huyết áp·sốc) xảy ra, bệnh có thể tiến triển thành thể nặng.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc cơ bản: Chưa có thuốc kháng vi-rút đặc hiệu được xác lập, vì vậy điều trị bảo tồn (điều trị hỗ trợ) là chủ yếu.
- Điều trị ngoại trú/thể nhẹ: Nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung nước (dung dịch bù nước đường uống); để hạ sốt, khuyến cáo dùng paracetamol (Tylenol). Tránh thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs: ví dụ ibuprofen, v.v.) và aspirin vì nguy cơ xuất huyết.
- Điều trị nội trú/thể nặng:
- Truyền dịch tích cực (dịch truyền tĩnh mạch), theo dõi huyết động và kiểm soát điện giải.
- Tiến hành liệu pháp oxy khi cần.
- Nếu xuất huyết nặng hoặc huyết động không ổn định, có thể thực hiện truyền máu (hồng cầu hoặc huyết tương), v.v. — chỉ định và phương pháp sẽ do đội ngũ điều trị nội trú quyết định.
- Ngay cả khi giảm tiểu cầu, nếu không có dấu hiệu xuất huyết thì truyền tiểu cầu dự phòng thường không được khuyến cáo (có thể cân nhắc trong các tình huống đặc biệt như đang xuất huyết/trước thủ thuật).
- Quản lý sinh hoạt: Duy trì lượng nước uống, nghỉ ngơi đầy đủ, giảm thiểu tiếp xúc với muỗi bên ngoài (ngăn lây nhiễm cho người khác).
- Lưu ý: Nếu sốt cao·nôn kéo dài·đau bụng dữ dội·khó thở·bầm tím·chảy máu nướu·đi ngoài ra máu·chóng mặt·có dấu hiệu hạ huyết áp, cần được đánh giá cấp cứu ngay lập tức.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
Đồ dùng và thông tin cần ghi chép
- Lịch sử du lịch gần đây (đặc biệt là đến vùng nhiệt đới·cận nhiệt đới) và thời điểm bị muỗi đốt
- Ngày bắt đầu triệu chứng (ngày bắt đầu sốt) và diễn biến triệu chứng (ghi lại nhiệt độ cơ thể, thời điểm xuất hiện triệu chứng xuất huyết)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông và thuốc chống kết tập tiểu cầu)
- Tiền sử từng mắc sốt xuất huyết hoặc tiền sử bệnh về máu
- Kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có) và thông tin dị ứng
- Ghi chép lượng nước tiểu, lượng thức ăn và lượng nước uống
Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
- Xét nghiệm máu: CBC (bạch cầu/tiểu cầu), xét nghiệm đông máu, xét nghiệm chức năng gan
- Khi cần, xét nghiệm kháng nguyên Dengue (NS1), PCR, kháng thể (IgM/IgG)
Ví dụ các mục bệnh nhân nên tự chuẩn bị để cung cấp
- Ngày chính xác bắt đầu sốt và nhiệt độ cao nhất
- Có hay không có nôn·tiêu chảy và tình trạng đại tiện
- Có hay không có triệu chứng xuất huyết (bầm tím, chảy máu nướu, đi ngoài ra máu, v.v.) và thời điểm xuất hiện
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Thuốc này (thuốc tôi đang dùng) có ảnh hưởng đến các triệu chứng sốt xuất huyết Dengue không? Tôi có cần ngừng thuốc không?
- Với tình trạng của tôi, tôi có cần nhập viện hoặc điều trị bằng truyền dịch tĩnh mạch không?
- Tôi nên dùng thuốc hạ sốt nào? Cần tránh những thuốc nào?
- Nguy cơ xảy ra biến chứng và tiên lượng như thế nào?
- Sau khi hồi phục, thời điểm nào thích hợp để trở lại sinh hoạt thường ngày (tập thể dục·đi làm, v.v.)?
Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Tôi đã từng mắc sốt xuất huyết Dengue trước đây; các triệu chứng lần này có khả năng là tái nhiễm (hoặc tiến triển thành thể nặng) không? Tôi cần lưu ý thêm điều gì?
- Gần đây tôi nhận thấy có triệu chứng xuất huyết; dựa trên số lượng tiểu cầu, làm thế nào để quyết định liệu tôi có cần nhập viện hoặc truyền máu không?
(Tham khảo: Xét nghiệm máu và nhận định lâm sàng của nhân viên y tế trong giai đoạn đầu khi xuất hiện triệu chứng là rất quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ thể nặng, hãy đến ngay cơ sở y tế cấp cứu.)