Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm mỏm trên lồi cầu trong (khuỷu tay golfer, Medial epicondylitis) là tình trạng gây đau do viêm và tổn thương gân tại chỗ bám của gân·cơ, phát sinh từ tổn thương lặp đi lặp lại ở mặt trong khuỷu tay (mỏm trên lồi cầu trong, medial epicondyle). Bệnh được gọi là “khuỷu tay golfer” vì được cho là xảy ra ở người chơi golf, nhưng cũng thường phát sinh không liên quan đến golf do làm việc nhà hoặc sử dụng cánh tay·bàn tay lặp đi lặp lại.
- Nguyên nhân·cơ chế bệnh sinh: Các động tác gấp cổ tay lặp đi lặp lại (gấp về phía lòng bàn tay) và xoay trong cẳng tay (pronation) làm gân của nhóm cơ gấp cổ tay bị quá tải tại mỏm trên lồi cầu trong, dẫn đến rách vi thể, viêm hoặc thoái hóa gân mạn tính (xơ hóa·thoái hóa sợi gân).
- Triệu chứng chính:
- Đau khu trú và đau khi ấn ở mặt trong khuỷu tay (vùng mỏm trên lồi cầu trong)
- Đau tăng khi cầm đồ vật, gấp cổ tay hoặc vặn xoắn cổ tay (ví dụ: vắt khăn lau, xoay tay nắm cửa)
- Cứng khớp vào buổi sáng, giảm lực nắm, hiếm khi có bất thường cảm giác ở các ngón tay (khi kèm chèn ép thần kinh trụ)
- Đặc điểm dịch tễ: Chủ yếu xảy ra ở người từ 25 tuổi trở lên, tỷ lệ mắc cao ở độ tuổi 40. Bệnh có thể thường xuyên tái phát.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn (lựa chọn đầu tiên)
- Hạn chế hoạt động và tránh các động tác lặp đi lặp lại (nghỉ ngơi)
- Chườm lạnh để giảm đau (tạm thời), cân nhắc sử dụng dụng cụ nẹp cố định (băng ép·nẹp khuỷu tay)
- Thuốc: sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) để kiểm soát đau·viêm (trong thời gian ngắn)
- Vật lý trị liệu·phục hồi chức năng: kéo giãn, tăng cường sức cơ từng bước (đặc biệt là tăng cường eccentric nhóm cơ gấp cẳng tay), trị liệu bằng tay, điều chỉnh chức năng·hoạt động trị liệu
- Thủ thuật hỗ trợ: các thủ thuật như PRP (huyết tương giàu tiểu cầu) dưới hướng dẫn siêu âm·sốc ngoài cơ thể (ESWT) có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng bằng chứng còn đa dạng
- Điều trị tiêm
- Tiêm steroid tại chỗ: có hiệu quả giảm đau ngắn hạn, nhưng tiêm lặp lại có nguy cơ làm yếu gân·tái phát và chỉ được sử dụng hạn chế
- Điều trị phẫu thuật (khi điều trị bảo tồn thất bại)
- Cân nhắc phẫu thuật khi triệu chứng nặng hoặc không cải thiện sau hơn 6–12 tháng điều trị bảo tồn (có thể thực hiện phẫu thuật giải phóng/cắt bỏ gân bằng phương pháp mổ mở·phẫu thuật nội soi khớp). Phẫu thuật nội soi khớp có ưu điểm là đường rạch nhỏ và phục hồi nhanh.
- Lưu ý khi điều trị·nguy cơ biến chứng·lưu ý trong tự chăm sóc
- Nếu để lâu không điều trị, có thể xảy ra chèn ép·liệt thần kinh trụ: giảm cảm giác ở các ngón tay (ngón 4·5), yếu lực bàn tay, v.v.
- Tiêm steroid nhằm giảm triệu chứng trong thời gian ngắn; cần tránh tiêm lặp lại quá mức
- Cần kết hợp phục hồi chức năng·tăng cường sức cơ với cải thiện môi trường làm việc (tư thế·dụng cụ)
- Trong giai đoạn cấp tính, không tập luyện quá sức·không nâng vật nặng
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng·tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông·steroid, v.v.)
- Nếu có kết quả xét nghiệm hoặc hình ảnh trước đây (X-quang, siêu âm, MRI, v.v.), hãy mang theo
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (bắt đầu khi nào, nặng lên sau hoạt động nào)
- Tính chất cơn đau (khi nghỉ ngơi, ban đêm, đau nhiều khi thực hiện động tác nào), tần suất·thói quen sử dụng bàn tay trong sinh hoạt hằng ngày·công việc
- Các phương pháp điều trị trước đây (vật lý trị liệu, tiêm, sử dụng nẹp, v.v.) và hiệu quả
- Khuyến nghị mang hình ảnh để trực tiếp cho bác sĩ xem tại phòng khám ngoại trú: kết quả X-quang thường quy hoặc siêu âm
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Tình trạng này có thể chữa khỏi hoàn toàn không? Thông thường mất bao lâu để hồi phục?"
- "Thuốc bác sĩ kê có tác dụng phụ gì và tôi cần dùng trong bao lâu?"
- "Tôi cần thay đổi cụ thể điều gì trong lối sống để giảm tái phát?"
- "Trong trường hợp cần phẫu thuật, khi nào cần phẫu thuật và thời gian hồi phục sau phẫu thuật là bao lâu?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Trong trường hợp của tôi (tính chất công việc·việc nhà), tôi nên bắt đầu bài tập phục hồi chức năng nào và từ khi nào? (Đề nghị hướng dẫn cụ thể về bài tập·số lần)"
- "Tôi bị tê các ngón tay (ngón 4·5) cùng với đau mặt trong khuỷu tay. Nếu nghi ngờ có vấn đề về thần kinh trụ, tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào?"