Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng dây thần kinh gian ngón (nhánh của thần kinh bàn-ngón) nằm ở vùng gian các xương bàn-ngón chân (vùng gốc ngón chân) bị xơ hóa và dày lên do chịu chèn ép·kích thích lặp đi lặp lại (không phải là khối u thực sự).
- Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Sự chèn ép do dây chằng gian xương bàn-ngón ngang và các cấu trúc lân cận, cùng với stress cơ học lặp đi lặp lại và tình trạng viêm mạn tính, làm tiến triển xơ hóa quanh thần kinh và gây phì đại thần kinh.
- Triệu chứng chính: Đau như bỏng rát ở phần trước bàn chân (bàn chân trước), cảm giác tê buốt như điện giật, tê·mất cảm giác ở các ngón chân (chủ yếu giữa ngón thứ 3 và thứ 4), nặng lên khi đi bộ (đặc biệt khi đi giày cao gót hoặc giày có phần mũi hẹp), giảm khi cởi giày, xoa bóp hoặc đi giày rộng. Khi thăm khám, nghiệm pháp chèn ép khoang gian ngón (Mulder's test) có thể gây đau·tiếng lách cách.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn (khuyến nghị trước tiên)
- Điều chỉnh giày dép: Đi giày thoải mái, phần mũi rộng và gót tương đối thấp.
- Đế lót chức năng/miếng đệm bàn chân trước: Sử dụng miếng đệm xương bàn (miếng đệm phần giữa bàn chân)·đế lót tùy chỉnh giúp làm rộng khoảng cách giữa các xương bàn và giảm chèn ép thần kinh.
- Điều chỉnh hoạt động: Tránh các hoạt động nhảy cường độ cao·hoặc khiến trọng lượng dồn quá mức lên phần trước bàn chân; giảm cân có thể hữu ích.
- Vật lý trị liệu·tự chăm sóc: Thử giảm đau bằng các biện pháp như kéo giãn, xoa bóp bàn chân và chườm lạnh.
- Thuốc·tiêm
- Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể giúp giảm đau trong thời gian ngắn.
- Tiêm steroid vào tổn thương: Không phẫu thuật và có thể giúp cải thiện triệu chứng ngay lập tức, nhưng hiệu quả có thể chỉ mang tính tạm thời và có thể gây các tác dụng phụ như teo da·teo đệm mỡ.
- Tiêm thuốc gây tê tại chỗ: Nhằm mục đích chẩn đoán·điều trị (giúp chẩn đoán nhờ triệu chứng tạm thời biến mất).
- Thủ thuật·phẫu thuật
- Cắt bỏ bằng phẫu thuật (cắt thần kinh): Cân nhắc khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc triệu chứng kéo dài. Sau khi cắt thần kinh, có thể còn mất cảm giác, đồng thời có khả năng tái phát (hoặc u thần kinh mỏm cụt), đau chuyển sang vùng khác (đau xương bàn do chuyển tải, transfer metatarsalgia).
- Kết quả phẫu thuật khác nhau tùy từng người; tùy theo các báo cáo, vẫn tồn tại các vấn đề về mức độ hài lòng và tái phát (cần theo dõi dài hạn).
- Lưu ý và biến chứng
- Tiêm steroid nhiều lần có nguy cơ gây tổn thương mô (teo da/teo mỡ); nguy cơ nhiễm trùng thấp nhưng vẫn tồn tại.
- Sau phẫu thuật có thể xảy ra giảm cảm giác, biến chứng vết thương, tái phát/u thần kinh mỏm cụt và tăng đau ở vùng lân cận.
- Mẹo tự chăm sóc
- Ưu tiên đi giày thoải mái và sử dụng miếng đệm xương bàn; nếu triệu chứng không cải thiện, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
- Khi triệu chứng nặng lên, không nên vận động quá sức hoặc đi giày chật.
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Bản sao các kết quả xét nghiệm trước đây (nếu có: X-quang, siêu âm, MRI, điện cơ, v.v.)
- Nhật ký triệu chứng: thời điểm·tần suất·mức độ đau (điểm đau), triệu chứng nặng lên/cải thiện khi đi loại giày nào hoặc thực hiện hoạt động nào
- Hồ sơ điều trị trước đây (đã sử dụng đế lót·tiêm thuốc·phẫu thuật khác hay chưa)
- Ảnh giày hoặc thông tin về loại giày thường đi
- Ví dụ các câu hỏi cần cân nhắc trước tại phòng khám ngoại trú (tự kiểm tra trước khi khám)
- Cơn đau bắt đầu từ khi nào và diễn tiến ra sao?
- Hoạt động hoặc loại giày nào thường gây đau nhất?
- Trước đây đã từng được điều trị bảo tồn như tiêm thuốc hoặc dùng đế lót chưa? Hiệu quả thế nào?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Những nguyên nhân có thể gây ra tình trạng này và các bệnh cần chẩn đoán phân biệt khác là gì?
- Xét nghiệm phù hợp nhất với các triệu chứng của tôi (siêu âm, MRI, v.v.) là gì?
- Phương pháp điều trị ban đầu được khuyến nghị là gì và hiệu quả dự kiến ở mức nào?
- Ưu điểm, nhược điểm và tác dụng phụ của tiêm steroid là gì?
- Nếu được khuyến nghị phẫu thuật, thời gian hồi phục dự kiến và nguy cơ biến chứng ở mức nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Khả năng các triệu chứng của tôi cải thiện chỉ bằng điều trị bảo tồn mà không phẫu thuật là bao nhiêu? (Ví dụ: thời gian điều trị và xác suất cải thiện)
- Nếu phẫu thuật, sau khi cắt bỏ có nguy cơ mất cảm giác hoặc tái phát không, và cần lưu ý những gì trong quá trình phục hồi chức năng?
(Việc quyết định chẩn đoán·điều trị sẽ khác nhau tùy theo tình trạng cá nhân và kết quả xét nghiệm. Vui lòng trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phụ trách để được tư vấn chi tiết và giải thích kết quả xét nghiệm.)