U vùng mũi xoang

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Đây là thuật ngữ chung chỉ các khối u phát sinh ở hốc mũi và xoang cạnh mũi (các khoang rỗng bên cạnh mũi). Bao gồm khối u lành tính (ví dụ: u nhú đảo ngược, u xơ mạch, u mạch máu, u xương, v.v.) và khối u ác tính (chủ yếu là ung thư biểu mô tế bào vảy, v.v.). Mặc dù khối u ác tính chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số khối u ác tính của cơ thể, tiên lượng thường kém do bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn.
• Nguyên nhân và bệnh sinh:
  • Nguyên nhân của hầu hết các khối u lành tính chưa được xác định. Đã có báo cáo về mối liên quan giữa u nhú đảo ngược và HPV (chủ yếu là type 6 và 11).
  • Phơi nhiễm nghề nghiệp (da, nickel, chrome, formaldehyde, bụi gỗ, bức xạ, v.v.) được biết là các yếu tố nguy cơ của khối u ác tính. Mối liên quan với hút thuốc và uống rượu chưa rõ ràng.
  • Khối u chủ yếu phát sinh ở một bên; tùy vị trí, khối u có thể xâm lấn tại chỗ (hốc mắt, khoang miệng, nền sọ, v.v.) hoặc di căn.
• Các triệu chứng chính:
  • Nghẹt mũi một bên kéo dài hoặc tăng dần (thường gặp nhất)
  • Chảy máu mũi một bên tái diễn, vảy tiết trong mũi, giảm hoặc mất khứu giác
  • Triệu chứng ở hốc mắt: lồi mắt, nhìn đôi, giảm thị lực, phù kết mạc, v.v.
  • Triệu chứng ở khoang miệng và răng: hàm giả không vững, răng lung lay, lỗ thông xoang hàm trên sau khi nhổ răng
  • Bất đối xứng khuôn mặt, đau, rối loạn cảm giác
  • Triệu chứng liệt dây thần kinh sọ khi xâm lấn nền sọ

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc dựa trên chẩn đoán: Quyết định kế hoạch điều trị dựa trên loại mô học của khối u (lành tính/ác tính), vị trí nguyên phát, phạm vi xâm lấn và tình trạng di căn.
• Phẫu thuật:
  • Khối u lành tính: Nguyên tắc là cắt bỏ hoàn toàn với bờ cắt đủ rộng (nếu có thể tiếp cận bằng nội soi thì thực hiện cắt bỏ qua nội soi).
  • Tổn thương giàu mạch máu (ví dụ: u xơ mạch): Có thể thực hiện nút mạch trước phẫu thuật để giảm nguy cơ chảy máu.
  • U nhầy, v.v.: Điều trị bảo tồn chức năng bằng mở thông qua nội soi (duy trì dẫn lưu).
  • Khối u ác tính: Nếu có thể, thực hiện cắt bỏ toàn bộ khối u nguyên khối (en bloc) với bờ cắt đủ rộng hoặc cắt bỏ triệt căn. Tùy vị trí khối u, lựa chọn phẫu thuật nội soi hoặc tiếp cận mở (như cắt bỏ vùng giữa mặt).
• Xạ trị và điều trị hóa chất:
  • Đối với khối u ác tính, xạ trị được thực hiện trước hoặc sau phẫu thuật, hoặc khi không thể phẫu thuật. Khi cần, có thể phối hợp hóa trị (điều trị bổ trợ hoặc đồng thời); lựa chọn tùy tình trạng lâm sàng, chẳng hạn phác đồ dựa trên platinum.
• Tái tạo và bảo tồn chức năng:
  • Sau khi cắt bỏ rộng, cân nhắc phẫu thuật tái tạo (như sử dụng vạt) đối với các khuyết hổng ở hốc mắt, khoang miệng hoặc nền sọ.
• Quản lý và tự chăm sóc:
  • Chăm sóc vết thương và dẫn lưu sau phẫu thuật, rửa mũi bằng nước muối sinh lý để thúc đẩy phục hồi niêm mạc
  • Nếu thường xuyên chảy máu, cần nắm rõ phương pháp cầm máu và hướng dẫn đến bệnh viện khi chảy máu cấp tính
  • Nếu phơi nhiễm nghề nghiệp là yếu tố nguy cơ, cải thiện hoặc tránh môi trường làm việc đó
• Lưu ý và biến chứng:
  • Do triệu chứng ban đầu không đặc hiệu nên thường bị chậm chẩn đoán — các triệu chứng một bên kéo dài cần được đánh giá sớm
  • Có thể xảy ra các biến chứng như chảy máu sau phẫu thuật, nhiễm trùng, giảm khứu giác, rối loạn cảm giác ở mặt, thay đổi thị lực và rò dịch não tủy liên quan đến khuyết hổng nền sọ
  • Trong trường hợp ác tính, bệnh có thể tái phát và di căn, vì vậy cần theo dõi lâu dài

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo):
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu), ảnh viên thuốc hoặc túi thuốc
  • Bản sao hoặc CD của hồ sơ khám chữa bệnh và kết quả xét nghiệm trước đây (CT/MRI, ảnh nội soi, kết quả sinh thiết)
  • Ghi chép về thời điểm bắt đầu và diễn biến thay đổi của triệu chứng (nghẹt mũi, tần suất và lượng máu chảy, thay đổi thị lực/khuôn mặt, v.v.)
  • Tiền sử nghề nghiệp (có phơi nhiễm chất độc hại hay không), tiền sử hút thuốc và uống rượu
  • Hồ sơ về dị ứng, tiền sử phẫu thuật và tiền sử gây mê
  • Ảnh liên quan đến triệu chứng (lồi mắt, bất đối xứng khuôn mặt, v.v.)
• Những điều cần báo trước với bác sĩ khi khám:
  • Có đang dùng thuốc chống đông hay không (ví dụ: warfarin, aspirin, DOAC)
  • Tiền sử gần đây bị chảy máu nhiều hoặc chảy máu mũi tái diễn
  • Khả năng mang thai hoặc đang mang thai
• Ví dụ các câu hỏi bệnh nhân nên chuẩn bị tại phòng khám ngoại trú (ghi chú trước khi khám):
  • "Hãy cho biết cụ thể thời điểm bắt đầu triệu chứng và tần suất/lượng máu chảy."
  • "Hãy kiểm tra và cung cấp thông tin về phơi nhiễm nghề nghiệp (bụi gỗ, kim loại, hóa chất, v.v.)."

Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Cần thực hiện những xét nghiệm nào để xác định chắc chắn tổn thương này là lành tính hay ác tính?"
• "Phương pháp điều trị bác sĩ khuyến nghị là gì, và những lợi ích cũng như nguy cơ (tác dụng phụ) dự kiến là gì?"
• "Khả năng tái phát sau điều trị ở mức nào và sẽ theo dõi, kiểm tra như thế nào?"
• "Khi phẫu thuật, những ảnh hưởng về chức năng như sinh hoạt hằng ngày, khứu giác, thị lực và thẩm mỹ (bất đối xứng khuôn mặt) có thể xảy ra như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Kết quả sinh thiết khối u của tôi là gì, và phương pháp điều trị được khuyến nghị theo kết quả đó (phạm vi phẫu thuật, xạ trị, hóa trị) là gì?"
• "Có vẻ khối u đã xâm lấn hốc mắt hoặc nền sọ; xin hãy giải thích liệu có thể cắt bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật hay không và những biến chứng dự kiến khi cắt bỏ (tổn thương thị lực, rò dịch não tủy, v.v.) là gì."