Rôm sảy

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Bệnh da dị ứng thường xuất hiện ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, là biểu hiện ở giai đoạn nhũ nhi của viêm da cơ địa (viêm da cơ địa ở trẻ nhũ nhi, thường được gọi là “tae yeol”).
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Nguyên nhân chính xác chưa được xác định, nhưng được cho là phát sinh do sự phối hợp của cơ địa di truyền, mất cân bằng đáp ứng miễn dịch, bất thường hàng rào biểu bì da (ví dụ filaggrin) và các yếu tố môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, chất kích thích).
• Triệu chứng chính: Phát ban đỏ ở má, trán, sau tai, da đầu, thân mình và các chi; sẩn nhỏ giống hạt kê (đôi khi có mụn nước), vảy tiết, rỉ dịch, ngứa và khô da (khô da làm các triệu chứng nặng hơn). Ở trẻ nhũ nhi, bệnh thường xuất hiện ở mặt và mặt ngoài cơ thể (mặt duỗi). Bệnh thường không gây sốt, nhưng khi có nhiễm khuẩn thứ phát có thể kèm sốt và dịch mủ.
• Chẩn đoán: Chủ yếu dựa trên biểu hiện lâm sàng (vị trí và hình thái tổn thương, tuổi khởi phát, tiền sử gia đình). Khi cần, có thể thực hiện các xét nghiệm hỗ trợ như xét nghiệm IgE huyết thanh, xét nghiệm dị ứng và sinh thiết mô nhỏ.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Duy trì độ ẩm cho da (chăm sóc dự phòng) + kiểm soát tình trạng viêm khi bệnh cấp tính nặng lên
• Kem dưỡng ẩm và chăm sóc khi tắm
  • Khuyến nghị tắm bằng nước ấm khoảng 25°C trong thời gian không quá 10 phút.
  • Thoa kem dưỡng ẩm (lotion, kem hoặc dầu) trong vòng 3 phút sau khi tắm.
  • Duy trì độ ẩm trong nhà ở mức khoảng 50–60%.
  • Mặc quần áo cotton mềm, ít gây kích ứng; khi ra mồ hôi, cần thông thoáng và rửa sạch ngay.
• Thuốc bôi ngoài da
  • Đối với viêm cấp tính (đỏ da, trầy xước do gãi), sử dụng corticosteroid bôi ngoài da có hiệu lực thấp hoặc thấp-trung bình (loại hiệu lực thấp dùng cho trẻ em) trong thời gian ngắn. Đối với mặt và vùng xung quanh, phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ về việc lựa chọn thuốc và thời gian sử dụng.
  • Khi cần, có thể sử dụng thuốc ức chế miễn dịch bôi ngoài da (ví dụ pimecrolimus 1%), tùy theo độ tuổi và chỉ định, do nhân viên y tế đánh giá.
• Điều trị toàn thân
  • Có thể cân nhắc dùng thuốc kháng histamine trong thời gian ngắn khi ngứa nhiều hoặc rối loạn giấc ngủ (cần kiểm tra độ an toàn của thuốc theo độ tuổi).
  • Khi có nhiễm khuẩn thứ phát (ban đỏ, mủ, triệu chứng toàn thân), sử dụng kháng sinh phù hợp.
  • Trong một số ít trường hợp nặng, khó điều trị, bác sĩ chuyên khoa da liễu có thể xem xét liệu pháp quang trị liệu hoặc thuốc toàn thân (thuốc ức chế miễn dịch).
• Quản lý hành vi và môi trường
  • Tránh kích ứng da, cắt móng tay ngắn để giảm thiểu việc gãi (khuyến nghị sử dụng bao tay cho trẻ).
  • Khuyến nghị cho trẻ bú mẹ nếu có thể (nếu nghi ngờ triệu chứng liên quan đến thực phẩm của trẻ, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa).
• Lưu ý (điểm cần chú ý, nguy cơ biến chứng và những điều cần lưu ý khi tự chăm sóc)
  • Khi sử dụng steroid bôi ngoài da, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về loại thuốc, hiệu lực và thời gian sử dụng (chú ý các tác dụng phụ do sử dụng quá nhiều steroid).
  • Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn thứ phát (sốt, có mủ, bệnh nặng lên nhanh chóng), cần nhanh chóng đi khám.
  • Các thuốc như thuốc kháng histamine và thuốc ức chế miễn dịch bôi ngoài da có giới hạn sử dụng tùy theo độ tuổi, vì vậy nhất thiết phải tham khảo ý kiến nhân viên y tế.
• Tiên lượng: Trong đa số trường hợp, bệnh cải thiện trong năm đầu đời nếu được chăm sóc phù hợp, nhưng một số trường hợp có thể trở thành mạn tính và dẫn đến cơ địa dị ứng hoặc viêm da cơ địa.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách và ảnh chụp các loại thuốc đang sử dụng (bao gồm cả sản phẩm chăm sóc da), kèm nhãn sản phẩm.
  • Tiền sử bệnh trước đây và việc gia đình có tiền sử dị ứng, hen suyễn hoặc viêm da cơ địa hay không.
  • Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng và các yếu tố làm bệnh nặng lên hoặc thuyên giảm (ăn uống, tắm rửa, quần áo, môi trường trong nhà, v.v.).
  • Ảnh chụp vùng phát ban (chụp định kỳ để so sánh sự thay đổi).
  • Kiểu ngủ, kiểu cho ăn (sữa mẹ, sữa công thức, thức ăn dặm) và diễn biến tăng cân.
• Thông tin hữu ích khi đi khám
  • Vị trí và phạm vi chính xác của vùng phát ban, có hay không có dịch tiết (mủ, dịch nước) và có sốt hay không.
  • Các loại thuốc hoặc thuốc mỡ đã sử dụng trước đây (tên sản phẩm, thời gian sử dụng) và phản ứng.
• Ví dụ câu hỏi (câu giải thích với bác sĩ khi khám)
  • “Phát ban bắt đầu từ khi nào và những việc gì làm tình trạng nặng hơn?”
  • “Ở nhà đã sử dụng những sản phẩm nào, và triệu chứng có thay đổi sau khi sử dụng không?”

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ có thể xảy ra của thuốc này (hoặc thuốc mỡ này) là gì?
• Dự kiến khi nào các triệu chứng sẽ cải thiện? Tiên lượng lâu dài như thế nào?
• Khi chăm sóc da tại nhà, thói quen sinh hoạt nào là quan trọng nhất và cần tránh những điều gì?
• Khi triệu chứng nặng lên, những dấu hiệu nào (dấu hiệu cấp cứu) cho thấy cần đến bệnh viện ngay lập tức?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Khi cần sử dụng thuốc mỡ steroid ở những vùng nhạy cảm như mặt hoặc cổ, nên dùng thuốc có hiệu lực như thế nào và trong bao lâu để an toàn?
• Có thể tiếp tục sử dụng loại kem dưỡng ẩm hiện đang dùng (tên sản phẩm) không, và có dạng bào chế hoặc thành phần nào được khuyến nghị hơn không (ví dụ kem so với dầu)?