Loạn dưỡng cơ Becker

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Bệnh cơ liên quan đến nhiễm sắc thể X, là bệnh gây yếu cơ tiến triển do khiếm khuyết gen dystrophin. So với thể Duchenne, bệnh khởi phát muộn hơn và tiến triển chậm hơn (thể Becker).
• Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Bất thường gen dystrophin trên Xp21 (phần lớn là mất đoạn (deletion) >90%, phần còn lại là đột biến điểm, v.v.). Khi khung đọc được bảo tồn (tạo ra protein dystrophin bất thường nhưng còn một phần chức năng), triệu chứng nhẹ hơn hoặc tốc độ tiến triển chậm hơn. Thiếu dystrophin làm màng sợi cơ mất ổn định → lặp lại quá trình phá hủy·tái tạo sợi cơ → xơ hóa·thoái hóa mỡ.
• Triệu chứng chính: Thường bắt đầu bằng yếu cơ ở chi dưới (đặc biệt là các cơ gần thân), sau đó tiến triển lên chi trên; giả phì đại bắp chân (pseudohypertrophy), teo cơ, suy giảm chức năng vận động (khó đi lại·leo cầu thang). Tuổi khởi phát thường là 5–25 tuổi; do bệnh tiến triển chậm, rối loạn đi lại thường xuất hiện sau vài chục năm. Nồng độ CK huyết thanh (creatine kinase) tăng. Có thể xảy ra bệnh cơ tim·suy hô hấp (tần suất thấp hơn thể Duchenne).

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Mục tiêu điều trị: Giảm triệu chứng·phòng ngừa biến chứng·duy trì chức năng sinh hoạt. Không có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn (điều trị triệu chứng·quản lý đa chuyên khoa).
• Điều trị bằng thuốc
  • Corticosteroid: Có bằng chứng về việc duy trì chức năng cơ ở bệnh Duchenne, nhưng hiệu quả ở thể Becker không nhất quán, vì vậy cần quyết định riêng cho từng trường hợp. Quyết định có sử dụng hay không sau khi đánh giá nguy cơ/lợi ích với bác sĩ chuyên khoa phụ trách.
  • Điều trị tim: Khi xuất hiện bệnh cơ tim, áp dụng điều trị tiêu chuẩn suy tim như thuốc ức chế ACE (hoặc ARB), thuốc chẹn beta, v.v. Điều trị tim sớm có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng.
• Phục hồi chức năng·vật lý trị liệu: Vật lý trị liệu thường xuyên để duy trì sức cơ và phòng ngừa co rút khớp (khuyến nghị tập aerobic·tập sức mạnh cường độ thấp), duy trì tầm vận động khớp bằng các bài kéo giãn. Tránh tập luyện lệch tâm (eccentric) quá sức·tình trạng mỏi cơ quá mức.
• Can thiệp chỉnh hình: Cân nhắc phẫu thuật khi cần điều trị co rút khớp·vẹo cột sống nặng (bao gồm chỉnh sửa bằng phẫu thuật).
• Quản lý hô hấp: Theo dõi định kỳ chức năng phổi (các chỉ số chức năng như FVC, v.v.), khi có triệu chứng ngưng thở khi ngủ/thông khí giảm về đêm thì cân nhắc kiểm tra giấc ngủ và thông khí nhân tạo không xâm lấn (NIV).
• Tiêm chủng·chăm sóc chung: Phòng ngừa nhiễm trùng đường hô hấp (vắc-xin cúm, phế cầu, v.v.), quản lý dinh dưỡng·cân nặng.
• Lưu ý về gây mê·thuốc: Thuốc giãn cơ khử cực hoặc succinylcholine có nguy cơ gây tăng kali máu, v.v., vì vậy cần trao đổi trước với bác sĩ chuyên khoa khi gây mê. Thận trọng với một số thuốc có độc tính trên cơ (ví dụ: phối hợp với statin mạnh, v.v.).
• Tư vấn di truyền: Do tính trạng lặn liên kết nhiễm sắc thể X, khuyến nghị xét nghiệm cho gia đình·người mang gen và tư vấn trước khi mang thai.
• Điều trị thử nghiệm: Liệu pháp gen tiêu chuẩn dành cho thể Becker còn hạn chế; có thể cân nhắc tham gia thử nghiệm lâm sàng (điều trị tại chỗ·điều trị nhắm mục tiêu).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ về vật dụng·hồ sơ cần chuẩn bị)

• Vật dụng·hồ sơ cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (báo cáo xét nghiệm gen, nồng độ CK, điện tâm đồ (ECG), siêu âm tim (ECG/Echo), xét nghiệm chức năng phổi, v.v.)
  • Tiền sử phẫu thuật·gây mê, tiền sử gia đình (có hay không tình trạng yếu cơ ở người thân nam·nữ và kết quả xét nghiệm gen)
• Ghi chép triệu chứng (hữu ích khi khám)
  • Thời điểm xuất hiện triệu chứng ban đầu và diễn biến (thay đổi khi đi lại, lên·xuống cầu thang, tần suất bị ngã)
  • Thay đổi chức năng trong 3–6 tháng gần đây (quãng đường đi bộ, sử dụng dụng cụ hỗ trợ, vấn đề về hô hấp·giấc ngủ, mức độ mệt mỏi, v.v.)
  • Có hay không đau·cứng·hạn chế khớp
• Những điều cần thông báo cho bác sĩ trước khi xét nghiệm: kế hoạch mang thai, cho con bú, bệnh kèm theo, tình trạng nhiễm trùng gần đây
• Các xét nghiệm có thể được yêu cầu khi khám ngoại trú: CK huyết thanh, chỉ định·giải thích xét nghiệm gen, điện cơ (EMG), sinh thiết cơ (khi cần), ECG/siêu âm tim, xét nghiệm chức năng phổi, kiểm tra giấc ngủ (khi có triệu chứng)

Ví dụ về các câu hỏi chung dành cho bác sĩ

• “Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?”
• “Cần kiểm tra chức năng tim·hô hấp bao lâu một lần?”
• “Cần lưu ý những gì trong lối sống (vận động, dinh dưỡng, hoạt động hằng ngày)?”
• “Tốc độ tiến triển trong tương lai và tiên lượng dự kiến sẽ như thế nào?”

Ví dụ về các câu hỏi dành riêng cho bệnh

• “Dựa trên kết quả xét nghiệm gen (mất đoạn hoặc loại đột biến), nguy cơ con mắc bệnh và các xét nghiệm được khuyến nghị cho thành viên gia đình (phụ nữ mang gen), cũng như thời điểm xét nghiệm, là như thế nào?”
• “Dựa trên kết quả chức năng tim hiện tại (ECG/Echo), khi nào nên bắt đầu phòng ngừa·điều trị bệnh cơ tim (ví dụ: thời điểm bắt đầu thuốc ức chế ACE và khoảng thời gian theo dõi)?”

(Tóm tắt thông tin tham khảo: Bệnh loạn dưỡng cơ thể Becker xảy ra do đột biến gen dystrophin; tuổi khởi phát chủ yếu là 5–25 tuổi, gặp ở khoảng 3–6 trẻ trai trên 100.000 trẻ trai sinh ra; khoảng 1/3 trường hợp được ghi nhận là do đột biến mới mà không có tiền sử gia đình. Bệnh tiến triển chậm hơn thể Duchenne, nhưng các biến chứng tim·hô hấp là những yếu tố có ảnh hưởng quan trọng đến tiên lượng.)