Nhau bong non

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nhau bong non (abruptio placentae) là một biến chứng thai kỳ trong đó nhau thai tách một phần hoặc hoàn toàn khỏi thành tử cung trước khi sinh, gây ảnh hưởng đến sự cung cấp máu và oxy cho thai nhi và người mẹ.
• Nguyên nhân·sinh lý bệnh: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng các yếu tố nguy cơ được biết đến gồm tăng huyết áp (đặc biệt là tiền sản giật), chấn thương (chấn thương bụng kín), hút thuốc·sử dụng cocaine, tiền sử sinh nhiều lần, vỡ ối sớm, dị dạng tử cung·u xơ tử cung. Máu thấm vào khoảng giữa nhau thai và thành tử cung tạo thành khối máu tụ; nếu tình trạng bong tách tiến triển, có thể gây xuất huyết ở mẹ·rối loạn đông máu nội mạch lan tỏa (DIC)·thiếu oxy ở thai nhi.
• Triệu chứng chính:
  • Đau bụng (tử cung đau khi ấn và đau liên tục dữ dội), tăng cơn co tử cung (cơn co dồn dập)
  • Chảy máu âm đạo (có thể không xảy ra; có thể là thể ẩn)
  • Giảm cử động thai hoặc suy thai (bất thường nhịp tim thai)
  • Trường hợp nặng: hạ huyết áp·sốc·giảm ý thức

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn·thuốc·thủ thuật·lưu ý·tự chăm sóc)

• Nguyên tắc cơ bản: Ổn định người mẹ (ABC), kiểm soát xuất huyết và quyết định sinh cấp cứu (dựa trên tình trạng của người mẹ hoặc thai nhi)
• Xử trí cấp cứu và điều trị tại phòng bệnh
  • Thiết lập đường truyền (truyền một lượng lớn dịch), cung cấp oxy, theo dõi liên tục dấu hiệu sinh tồn·lượng máu·lượng nước tiểu
  • Xét nghiệm nhóm máu·phản ứng chéo, chuẩn bị truyền máu (hồng cầu lắng, huyết tương tươi đông lạnh, tiểu cầu, tủa lạnh giàu fibrinogen, v.v.)
  • Xét nghiệm: CBC, xét nghiệm đông máu (PT/INR, aPTT), fibrinogen, điện giải, chức năng gan, khí máu, xét nghiệm nước tiểu; khi cần, xét nghiệm chất gây nghiện·cocaine
  • Theo dõi thai nhi: theo dõi nhịp tim thai (NST), siêu âm khi cần
• Quyết định sinh
  • Mổ lấy thai ngay: khi thai còn sống nhưng có bất thường (suy thai·nhịp tim nhanh·nhịp tim chậm) hoặc người mẹ không ổn định
  • Có thể sinh đường âm đạo: khi cả mẹ và thai đều ổn định và chuyển dạ tiến triển nhanh, hoặc khi thai đã chết
  • Khi tuổi thai còn non tháng (sinh non) và tình trạng ổn định, cân nhắc corticosteroid (betamethasone·dexamethasone) để thúc đẩy trưởng thành phổi thai (khi còn đủ thời gian)
• Truyền máu·điều chỉnh đông máu
  • Khi xuất huyết nặng hoặc có nguy cơ DIC, truyền hồng cầu, FFP, tiểu cầu, tủa lạnh tùy nhu cầu
  • Cân nhắc bổ sung fibrinogen (tủa lạnh hoặc chế phẩm fibrinogen)
• Thuốc
  • Chống chỉ định dùng thuốc giảm co (thuốc ức chế co tử cung) để trì hoãn sinh (làm tăng xuất huyết và nguy cơ cho thai nhi)
  • Sử dụng thuốc co hồi tử cung như oxytocin để kiểm soát xuất huyết sau sinh
• Nhập viện·chăm sóc tích cực: Người bệnh nặng cần nhập khoa hồi sức tích cực sản khoa hoặc phòng bệnh có khả năng quản lý truyền máu
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
  • Khi chảy máu·đau bụng·giảm cử động thai, cần đến cơ sở y tế ngay (tình huống cấp cứu)
  • Tránh tăng huyết áp·hút thuốc·sử dụng ma túy (đặc biệt là cocaine) trong thai kỳ, phòng tránh chấn thương
  • Theo dõi sau sinh: kiểm tra tình trạng xuất huyết, nhiễm trùng và rối loạn đông máu
• Tóm tắt tiên lượng: Tiên lượng khác nhau tùy thuộc vào mức độ bong nhau, thời điểm sinh và tình trạng của mẹ·thai. Trường hợp nặng có thể xảy ra DIC ở mẹ, sốc, thai chết·sinh non

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thứ cần mang theo
  • Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt gồm thuốc chống đông·thuốc hạ huyết áp)
  • Tuổi thai, hồ sơ sản khoa trước đây (ghi chép về các lần sinh·sảy thai·phẫu thuật trước đây)
  • Ghi chép huyết áp hoặc kết quả xét nghiệm gần đây (nếu có thể) và ảnh·ghi chú khi xuất hiện cơn đau chuyển dạ·chảy máu (thời điểm bắt đầu·lượng máu·tính chất cơn đau)
  • Hồ sơ dị ứng·bệnh mạn tính (tăng huyết áp·đái tháo đường, v.v.)
• Ghi chép triệu chứng cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
  • Thời điểm bắt đầu chảy máu, màu sắc (đỏ tươi/nâu sẫm), lượng máu (tần suất thay băng)
  • Tần suất·mức độ đau bụng (thang điểm đau), có hay không cảm giác co tử cung
  • Thay đổi cử động thai (bao gồm thời điểm cảm nhận cử động thai lần cuối)
  • Có hay không tiếp xúc với chấn thương·thuốc (đặc biệt là cocaine·ma túy) gần đây

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Trong tình trạng hiện tại, bác sĩ quyết định thời điểm và cách thức sinh (mổ lấy thai hay sinh thường) như thế nào?"
• "Những xét nghiệm và phương pháp điều trị nào được ưu tiên để ổn định tình trạng của mẹ và thai nhi?"
• "Nếu nghi ngờ rối loạn đông máu (DIC), cần điều trị như thế nào và tiên lượng ra sao?"
• "Để giảm nguy cơ tái phát, trong thai kỳ tôi cần thực hiện những biện pháp nào (kiểm soát huyết áp·bỏ thuốc lá, v.v.)?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Tình trạng hiện tại của thai nhi (kết quả NST/siêu âm) như thế nào, và có cần sinh ngay không?"
• "Việc truyền máu·điều chỉnh đông máu cần thiết cho tôi được quyết định dựa trên tiêu chí nào, và sau khi sinh có cần điều trị bổ sung hoặc xét nghiệm theo dõi không?"