Nhau cài răng lược

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng các gai nhau bám bất thường và ăn sâu vào lớp cơ tử cung do lớp màng rụng xốp, nơi nhau thai thường bong ra, bị khiếm khuyết hoặc thiếu hụt (phổ nhau cài răng lược; placenta accreta spectrum, bao gồm từ thể nhẹ đến increta và percreta).
• Sinh lý bệnh: Các gai nhau có thể xâm nhập vào vùng nội mạc tử cung-lớp màng đáy (màng rụng xốp) bị khiếm khuyết hoặc tổn thương, gây bám dính với lớp cơ tử cung (Accreta), xâm lấn đến lớp cơ (increta), hoặc vượt qua thành tử cung và xâm lấn sang các cơ quan khác (percreta).
• Nguyên nhân chính và yếu tố nguy cơ: Đã từng sinh mổ (sẹo), tổn thương nội mạc tử cung do nạo buồng tử cung trước đây, nhau tiền đạo (placenta previa), sinh nhiều lần, tiền sử phẫu thuật tử cung, v.v.
• Triệu chứng chính: Nhau thai không bong ra dễ dàng sau sinh, xuất huyết âm đạo nhiều ngay sau sinh hoặc sau đó (có thể kèm đau bụng), chảy máu kéo dài, có mủ và sản dịch hôi do một phần nhau còn sót lại.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Ưu tiên hàng đầu là kiểm soát xuất huyết và bảo vệ tính mạng người mẹ. Khi nghi ngờ trước sinh, nên lên kế hoạch sinh tại cơ sở lớn, chuẩn bị truyền máu và đội ngũ đa chuyên khoa.
• Xử trí khi sinh
  • Can thiệp bảo tồn: Không khuyến cáo dùng tay bóc nhau trong tử cung (nguy cơ xuất huyết). Có thể loại bỏ phần sót nhỏ bằng thủ thuật.
  • Kiểm soát xuất huyết: Xoa bóp tử cung, dùng thuốc co hồi tử cung (như oxytocin), cân nhắc nút động mạch tử cung (embolization), truyền máu (chuẩn bị cho truyền máu khối lượng lớn).
  • Điều trị phẫu thuật: Khi nhau bám rộng hoặc xuất huyết không thể kiểm soát, thường cần mổ lấy thai rồi cắt tử cung ngay lập tức (hysterectomy). Nếu cố gắng bảo tồn tử cung, cần tiếp cận đa chuyên khoa, bao gồm thắt mạch máu và cắt bỏ khu trú.
• Thuốc: Khi xuất huyết, có thể sử dụng thuốc co hồi tử cung (oxytocin), thuốc hỗ trợ kiểm soát xuất huyết (như acid tranexamic), và kháng sinh để phòng ngừa hoặc điều trị nhiễm trùng. Có trường hợp sử dụng methotrexate để xử trí nhau còn sót theo phương pháp bảo tồn, nhưng bằng chứng còn hạn chế và cần thận trọng.
• Nhập viện và theo dõi: Chăm sóc tại phòng hồi sức tích cực, xét nghiệm lặp lại (CBC, xét nghiệm đông máu), chuẩn bị đội ngũ sản khoa, gây mê, can thiệp mạch và truyền máu.
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý: Nếu chảy máu kéo dài sau sinh, sốt cao, sản dịch có mùi hôi hoặc đau vùng bụng dưới dữ dội, cần lập tức đến bệnh viện. Nếu có yếu tố nguy cơ trước sinh (như từng sinh mổ), cần lên kế hoạch sinh tại cơ sở y tế tuyến chuyên sâu.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng nên chuẩn bị và mang theo
  • Hồ sơ sản khoa trước đây (số lần sinh mổ, tiền sử phẫu thuật tử cung)
  • Hình ảnh và phiếu kết quả siêu âm, MRI gần đây (nếu có thì bắt buộc mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông) và thông tin dị ứng
  • Ghi lại tình trạng chảy máu gần đây, thời điểm và đặc điểm xuất hiện đau (lượng máu, màu sắc, mùi, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (CBC, nhóm máu và phản ứng chéo, v.v.) hoặc phiếu yêu cầu xét nghiệm
• Thông tin cần整理 lại khi khám ngoại trú
  • Ngày phẫu thuật trước đây và tên bệnh viện, có biến chứng phẫu thuật hay không
  • Tình trạng bong nhau và lịch sử xử trí trong các lần sinh trước
• Ví dụ câu hỏi
  • "Theo kết quả siêu âm gần đây, vị trí của nhau thai và khả năng xâm lấn là như thế nào?"
  • "Có khuyến cáo nào về kế hoạch sinh (thời điểm, phương pháp) không?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính và nguy cơ của thuốc (hoặc phương pháp xử trí) này là gì?
• Tiên lượng (nguy cơ xuất huyết, nguy cơ trong những lần mang thai sau, v.v.) như thế nào?
• Cần chuẩn bị gì để đề phòng khả năng phải truyền máu hoặc phẫu thuật cấp cứu?
• Phương thức sinh (như mổ lấy thai sớm) và thời gian dự kiến nằm viện như thế nào?

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Tôi đã từng sinh mổ. Cần lập kế hoạch sinh như thế nào để giảm nguy cơ nhau cài răng lược?
• Siêu âm nghi ngờ nhau cài răng lược. Trong trường hợp nào cần chụp MRI, và MRI chẩn đoán chính xác đến mức nào?

(Tham khảo: Nhau cài răng lược có thể gây các biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết nhiều khi sinh và phải cắt tử cung. Vì vậy, nếu có yếu tố nguy cơ hoặc nghi ngờ mắc bệnh, việc lập kế hoạch đa chuyên khoa trước sinh và chuẩn bị truyền máu là bắt buộc.)