Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Sinh non là tình trạng em bé được sinh ra từ 20 tuần thai trở lên nhưng trước 37 tuần thai, được phân loại thành sinh non tự phát (chuyển dạ sinh non, vỡ ối sớm) và các chỉ định sinh do nguyên nhân y khoa, bằng khởi phát chuyển dạ hoặc mổ lấy thai (ví dụ: tiền sản giật nặng, nhau bong non, v.v.), tùy theo nguyên nhân và bệnh sinh.
- Nguyên nhân chính: tiền sử sinh non, hút thuốc (chủ động và thụ động), đa thai, dị dạng tử cung·cổ tử cung hoặc suy cổ tử cung, cổ tử cung ngắn, nhiễm trùng trong tử cung (viêm âm đạo do vi khuẩn, nhiễm trùng đường tiết niệu, v.v.), tăng huyết áp thai kỳ/tiền sản giật·bất thường nhau thai, căng thẳng nghiêm trọng·thiếu dinh dưỡng, v.v. Thông tin ưu tiên của RAG: hút thuốc làm tăng nguy cơ vỡ ối sớm 2–5 lần và nguy cơ sinh non 1,2–2 lần; hút thuốc thụ động cũng làm tăng nguy cơ.
- Bệnh sinh (tóm tắt): nhiễm trùng hoặc viêm → tăng các chất gây co bóp tử cung (như prostaglandin) → co bóp tử cung·thay đổi cổ tử cung → sinh non. Khi vỡ ối sớm, nhiễm trùng và chuyển dạ sinh non có thể thúc đẩy sinh non.
- Triệu chứng: các cơn co tử cung đều đặn (khoảng cách ngắn dần·cường độ tăng dần), cảm giác nặng hoặc co thắt ở vùng chậu·bụng dưới, đau tương tự đau bụng kinh, xuất huyết âm đạo bất thường, tăng tiết ít dịch nhầy·dịch nước (rò nước ối khi vỡ ối), giảm cảm nhận cử động thai (khi thai bị suy).
Phương pháp điều trị và lưu ý (biến chứng·tự chăm sóc)
- Nhập viện·theo dõi: nếu có cơn đau chuyển dạ nghiêm trọng·vỡ ối·chảy máu hoặc các cơn co thắt định kỳ, cần nhập viện để theo dõi nhịp tim thai (NST), theo dõi cơn co tử cung và siêu âm (tuổi thai·độ dài cổ tử cung·lượng nước ối).
- Thúc đẩy trưởng thành phổi thai: trong khoảng 24–34 tuần thai (tùy hướng dẫn và tình trạng), sử dụng corticosteroid như betamethasone hoặc dexamethasone (có liều lượng·lịch dùng tiêu chuẩn) để giảm suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.
- Bảo vệ thần kinh: khi dự kiến sinh trước 32 tuần, sử dụng magnesium sulfate có thể giúp giảm nguy cơ bại não.
- Thuốc ức chế co bóp tử cung (tocolytic): được sử dụng nhằm trì hoãn sinh (ví dụ: nifedipine đường uống, atosiban, v.v.). Tuy nhiên, tocolytic chỉ nên được sử dụng trong thời gian ngắn để dùng corticosteroid hoặc chuẩn bị sinh, thay vì nhằm mang lại lợi ích lâu dài. Một số thuốc (terbutaline) được khuyến cáo sử dụng hạn chế.
- Kháng sinh: khi vỡ ối sớm trước chuyển dạ (PPROM) hoặc nghi ngờ nhiễm trùng, sử dụng phác đồ kháng sinh kéo dài thời gian tiềm tàng và dùng kháng sinh khi sinh để dự phòng liên cầu khuẩn nhóm B (GBS). (Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ điều trị về thuốc và liều dùng cụ thể.)
- Điều trị dự phòng·lựa chọn: ở người có tiền sử sinh non tự phát và/hoặc cổ tử cung ngắn, có thể giảm nguy cơ tái phát bằng progesterone (progesterone dạng viên đặt âm đạo hoặc cân nhắc 17-OHPC tùy theo tiền sử) hoặc khâu cổ tử cung (thời điểm·chỉ định nghiêm ngặt). Cần trao đổi với nhân viên y tế.
- Điều trị trẻ sơ sinh: trẻ sinh non cần được chăm sóc đặc biệt tại NICU để kiểm soát thân nhiệt·hô hấp·dinh dưỡng·nhiễm trùng. Các biến chứng có thể gia tăng gồm hội chứng suy hô hấp sơ sinh (RDS), tổn thương phổi·phổi mạn tính, xuất huyết não·bại não, viêm ruột hoại tử (NEC), nhiễm trùng, chậm tăng trưởng·phát triển, v.v.
- Quản lý lối sống·lưu ý: nghiêm ngặt không hút thuốc (bao gồm hút thuốc thụ động), báo ngay các triệu chứng nhiễm trùng (sốt·thay đổi dịch tiết âm đạo), tuân thủ khám thai định kỳ, tránh lao động quá sức·căng thẳng, quản lý tăng cân·dinh dưỡng.
- Tiên lượng trong một câu: tiên lượng của trẻ sinh non phụ thuộc rất nhiều vào tuổi thai và cân nặng khi sinh; tuổi thai càng thấp thì nguy cơ biến chứng ngắn hạn·dài hạn càng cao (tỷ lệ sống đã được cải thiện nhờ những tiến bộ trong chăm sóc đặc biệt).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng·ghi chép·ví dụ câu hỏi)
- Các mục cần chuẩn bị:
- Danh sách thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng)
- Tiền sử mang thai và sinh nở (đặc biệt là có từng sinh non hay không và thời điểm sinh non)
- Kết quả khám thai·siêu âm·xét nghiệm gần đây (nếu có thể, mang theo bản sao)
- Ghi chép triệu chứng: thời điểm bắt đầu cơn đau chuyển dạ, khoảng cách·thời gian kéo dài, cường độ, dịch tiết âm đạo (lượng·màu·mùi), có chảy máu hay không, thay đổi cử động thai
- Tình trạng hút thuốc (bản thân·gia đình/người sống cùng), môi trường làm việc (tiếp xúc với khói thuốc), các yếu tố gây căng thẳng
- Dị ứng·bệnh nền (tăng huyết áp, đái tháo đường, v.v.)
- Thông tin chính cần báo cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
- Triệu chứng bắt đầu từ khi nào (số giờ·số ngày)
- Khoảng cách giữa các cơn co (ví dụ: cách 10 phút một lần và kéo dài trên 1 giờ)
- Có chảy dịch hay không (nghi ngờ vỡ ối); nếu khó phân biệt là nước tiểu hay nước ối thì cần xét nghiệm ngay
- Tuổi thai khi sinh lần trước·tình trạng trẻ sơ sinh (ví dụ: có nhập NICU hay không)
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- “Ở tuổi thai hiện tại của tôi, có cần điều trị để trì hoãn sinh (corticosteroid·tocolytic, v.v.) không? Lý do là gì?”
- “Tác dụng phụ và nguy cơ gây hại cho mẹ và con của các thuốc này (corticosteroid, nifedipine, magnesium, v.v.) là gì?”
- “Để giảm nguy cơ sinh non trong thai kỳ này, bác sĩ khuyến nghị biện pháp dự phòng nào (progesterone, khâu cổ tử cung, v.v.)?”
- “Mức độ của NICU tại bệnh viện chúng ta như thế nào và trẻ sơ sinh dự kiến sẽ cần những phương pháp điều trị nào?”
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- “Chiều dài cổ tử cung của tôi trên siêu âm là bao nhiêu mm? Dựa trên giá trị này, tôi có cần điều trị nào (progesterone đặt âm đạo hoặc khâu cổ tử cung) không?”
- “Nếu nghi ngờ (hoặc xác nhận) vỡ ối sớm, tôi có cần nhập viện ngay không? Kế hoạch dùng kháng sinh·corticosteroid sẽ như thế nào?”
Lưu ý: Nội dung được cung cấp là thông tin y khoa chung; việc chẩn đoán·điều trị phù hợp với tình trạng cá nhân cần được quyết định sau khi trao đổi với bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa phụ trách.