Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Là tình trạng có dịch tiết âm đạo lẫn máu hoặc chảy máu âm đạo trước 20 tuần thai, trong khi cổ tử cung vẫn đóng (dọa sảy thai, Threatened abortion).
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Trong giai đoạn đầu thai kỳ, nhau thai (gai nhau) xâm nhập vào nội mạc tử cung và kết nối với các mạch máu tử cung, do đó dễ xảy ra chảy máu. Nguyên nhân có thể là vị trí làm tổ (ví dụ: gần cổ tử cung), nhau thai bong một phần, bất thường ở trứng đã thụ tinh hoặc tình trạng thai nhi, tổn thương cổ tử cung, v.v.
- Triệu chứng chính: Chảy máu âm đạo dạng đốm hoặc nhiều, đau bụng (đau từng cơn hoặc âm ỉ, đau vùng thắt lưng dưới, cảm giác nặng hoặc đè ép vùng chậu). Nếu chảy máu không ngừng hoặc đau dữ dội, khả năng sảy thai tiến triển sẽ tăng.
- Chẩn đoán phân biệt: Thai ngoài tử cung, các dạng sảy thai khác (sảy thai không thể tránh khỏi, sảy thai không hoàn toàn, v.v.), polyp cổ tử cung hoặc viêm cổ tử cung, bệnh lý buồng trứng (chẳng hạn như xoắn buồng trứng).
Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc cơ bản: Cho đến nay chưa có phương pháp điều trị chắc chắn nào có thể thay đổi diễn tiến của bản thân tình trạng dọa sảy thai. Phần lớn việc điều trị tập trung vào giảm triệu chứng và theo dõi diễn tiến.
- Điều trị bảo tồn
- Nghỉ ngơi (hạn chế hoạt động gắng sức, khuyến cáo ngừng quan hệ tình dục khi cần). Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng mạnh cho thấy việc nằm nghỉ nghiêm ngặt có thể thay đổi tiên lượng.
- Kiểm soát đau: Ưu tiên acetaminophen (Tylenol). Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ (có thể dùng trong thời gian ngắn nói chung, nhưng cần thận trọng trong giai đoạn đầu thai kỳ).
- Nếu chảy máu nhẹ, theo dõi ngoại trú bằng siêu âm và xét nghiệm máu.
- Điều trị bằng thuốc (lựa chọn)
- Bổ sung progesterone: Cân nhắc bổ sung ở một số bệnh nhân có biểu hiện progesterone thấp hoặc có tiền sử sảy thai liên tiếp. Chỉ định và hiệu quả kỳ vọng khác nhau tùy tình trạng từng bệnh nhân, vì vậy cần trao đổi với bác sĩ phụ trách.
- Thai phụ Rh âm tính: Nếu có chảy máu, cân nhắc tiêm immunoglobulin Rh (dự phòng hình thành kháng thể).
- Điều trị cấp cứu và can thiệp
- Nếu chảy máu nhiều hoặc có thiếu máu, giảm thể tích tuần hoàn: xử trí cấp cứu bằng xét nghiệm máu chuyên sâu (CBC), truyền dịch, truyền máu, v.v.; khi cần, cân nhắc loại bỏ mô còn sót trong tử cung (nếu đã xác định sảy thai).
- Điều trị nội trú nếu dấu hiệu sinh tồn không ổn định hoặc chảy máu nghiêm trọng.
- Xét nghiệm theo dõi: Siêu âm qua âm đạo (chủ yếu là siêu âm đầu dò âm đạo), theo dõi liên tục nồng độ β-hCG và progesterone huyết thanh.
- Nguy cơ biến chứng và lưu ý: Chảy máu kéo dài làm tăng khả năng tiến triển thành sảy thai tự nhiên, đồng thời làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ sơ sinh nhẹ cân và tử vong chu sinh về sau. Nếu xảy ra nhiễm trùng cổ tử cung hoặc nhiễm trùng trong tử cung, cần điều trị bổ sung.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và các thông tin cần xác nhận)
- Vật dụng/thông tin cần mang theo
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc y học cổ truyền và thực phẩm bổ sung)
- Mang theo kết quả xét nghiệm trước đây (hình ảnh siêu âm, kết quả xét nghiệm máu) hoặc hồ sơ xét nghiệm nếu có
- Ngày bắt đầu kỳ kinh cuối (để tính tuổi thai), tiền sử sản khoa trước đây (số lần mang thai, sinh con và sảy thai)
- Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh chảy máu, nhóm máu và tình trạng Rh, dị ứng thuốc)
- Ghi chép triệu chứng
- Thời điểm bắt đầu chảy máu, tần suất và lượng máu (chẳng hạn như khoảng thời gian thay băng vệ sinh), màu máu (đỏ tươi/nâu sẫm), đặc điểm và mức độ đau kèm theo
- Có hay không các triệu chứng toàn thân như sốt, chóng mặt, v.v.
- Ví dụ câu hỏi (có thể đưa ngay cho bác sĩ xem khi khám)
- Tôi nên đo lượng máu như thế nào? Khi nào tôi cần đến phòng cấp cứu?
- Nhóm máu (Rh) của tôi là âm tính, tôi có cần dùng immunoglobulin không?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Với tình trạng hiện tại, khả năng sảy thai (tiên lượng) ở mức nào?
- Tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào và đến khi nào (siêu âm, β-hCG, progesterone, v.v.)?
- Mục đích của thuốc được kê và các tác dụng phụ có thể xảy ra là gì?
- Trong thời gian chảy máu, tôi cần tránh những hoạt động nào trong sinh hoạt hằng ngày (quan hệ tình dục, tập thể dục, v.v.)?
- Việc chăm sóc thai kỳ trong thời gian tới (khoảng cách theo dõi, lịch xét nghiệm trước sinh, v.v.) sẽ được tiến hành như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Nhóm máu của tôi là Rh âm tính. Đối với lần chảy máu này, tôi có cần được tiêm immunoglobulin Rh ngay không?
- Việc bổ sung progesterone có khả năng giúp ích cho trường hợp của tôi không (chẳng hạn như chưa thấy nhịp tim trên siêu âm nhưng kích thước phôi còn nhỏ/có tiền sử sảy thai liên tiếp, v.v.)?