Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: U cơ trơn tử cung (u xơ tử cung) là loại u lành tính phổ biến nhất, bắt nguồn từ các tế bào cơ trơn của tử cung, là tổn thương phụ thuộc hormone chịu ảnh hưởng của các hormone sinh dục như estrogen. Bệnh thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (khoảng 25–35%), đặc biệt tỷ lệ mắc cao hơn ở người từ 35 tuổi trở lên (khoảng 40–50%).
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng cơ chế cốt lõi là sự tăng sinh của các tế bào cơ trơn và sự tích tụ các thành phần mô đệm. Hormone (estrogen/progesterone), yếu tố di truyền và các yếu tố tăng trưởng tham gia vào quá trình phát triển.
- Triệu chứng chính: Nhiều trường hợp không có triệu chứng (hơn một nửa tổng số trường hợp), nhưng nếu có triệu chứng thì biểu hiện đa dạng tùy thuộc vào vị trí, kích thước và số lượng
- Rong kinh (chảy máu quá nhiều), chảy máu âm đạo không đều
- Đau bụng kinh, đau/cảm giác đè nặng vùng chậu, đầy bụng
- Tiểu nhiều, khó đại tiện, đau lưng, đau khi quan hệ tình dục
- Vô sinh hoặc biến chứng thai kỳ (sinh non, sảy thai, ngôi thai bất thường, v.v.)
- Thường gây thiếu máu (thiếu sắt)
- Điểm cần lưu ý khi chẩn đoán: Có thể sờ thấy khi khám vùng chậu; siêu âm (qua đường âm đạo và qua thành bụng) là xét nghiệm đầu tay. Khi chẩn đoán chưa rõ ràng hoặc cần lập kế hoạch phẫu thuật, có thể đánh giá thêm bằng MRI. CT có thể được sử dụng để hỗ trợ.
Phương pháp điều trị
-
Nguyên tắc quyết định điều trị: Cá thể hóa dựa trên tổng hợp các yếu tố như có hay không có triệu chứng, mức độ chảy máu/thiếu máu, kích thước, vị trí và số lượng u xơ, mong muốn bảo tồn khả năng sinh sản, tuổi tác, v.v.
-
Điều trị bằng thuốc
- Điều trị triệu chứng: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) — giảm đau (hiệu quả giảm lượng kinh nguyệt còn hạn chế)
- Kiểm soát chảy máu: Thuốc tránh thai đường uống, chế phẩm progestin, progestin liều cao hoặc LNG-IUS (hệ thống phóng thích levonorgestrel trong tử cung) — có hiệu quả giảm lượng kinh nguyệt
- Điều hòa hormone: Thuốc đồng vận GnRH (chất chủ vận/chất đối kháng) — sử dụng ngắn hạn trước phẫu thuật để giảm kích thước tử cung/u xơ (có thể gây ra các triệu chứng mãn kinh). Gần đây, thuốc đối kháng GnRH đường uống (ví dụ: phối hợp relugolix) được sử dụng như một lựa chọn lâm sàng.
- Chất điều biến chọn lọc thụ thể progesterone (SPRM, ví dụ: ulipristal): Có thể làm giảm kích thước u xơ và chảy máu trong một số tình huống, nhưng việc sử dụng và theo dõi khác nhau tùy quốc gia do các vấn đề an toàn như độc tính trên gan.
-
Điều trị bằng thủ thuật/phẫu thuật
- Bóc u xơ (Myomectomy): Phẫu thuật tiêu chuẩn trong trường hợp muốn bảo tồn khả năng sinh sản (lựa chọn phẫu thuật mở/nội soi ổ bụng/nội soi buồng tử cung dựa trên vị trí và kích thước)
- Cắt tử cung (Hysterectomy): Điều trị triệt để, không tái phát (làm mất khả năng sinh sản). Được lựa chọn khi triệu chứng nặng và không cần bảo tồn khả năng sinh sản.
- Nút động mạch tử cung (UAE): Nút động mạch tử cung nhằm giảm chảy máu và triệu chứng, từ đó làm giảm kích thước u xơ. Đây là phương pháp bảo tồn, nhưng cần cân nhắc thận trọng vì có khả năng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
- Siêu âm hội tụ cường độ cao dưới hướng dẫn MRI (MRgFUS): Có thể được sử dụng như phương pháp điều trị không xâm lấn ở những bệnh nhân được lựa chọn.
- Đốt nội mạc tử cung (Endometrial ablation): Chủ yếu nhằm giảm chảy máu. Có giới hạn về kích thước và vị trí u xơ, đồng thời có thể làm mất khả năng sinh sản.
-
Quản lý lối sống và lưu ý
- Xử trí thiếu máu: Khi bị thiếu sắt do rong kinh nghiêm trọng, có thể cần uống thuốc sắt hoặc truyền máu.
- Theo dõi định kỳ: Có thể theo dõi các u xơ nhỏ không có triệu chứng (siêu âm định kỳ). Cần đánh giá lại khi kích thước thay đổi hoặc triệu chứng nặng lên.
- Khi có kế hoạch mang thai: Vị trí u xơ (chẳng hạn u xơ dưới niêm mạc gần nội mạc tử cung) có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ tinh, làm tổ và nguy cơ sảy thai, vì vậy cần trao đổi kế hoạch điều trị với bác sĩ chuyên khoa.
- Dấu hiệu nghi ngờ: Khi xuất hiện sau mãn kinh hoặc kích thước đột ngột tăng nhanh, hoặc xảy ra đau dai dẳng, nên kiểm tra thêm để xem xét khả năng chuyển dạng ác tính (u cơ trơn ác tính).
-
Nguy cơ biến chứng
- Thiếu máu mạn tính, vấn đề tiểu tiện/đại tiện do chèn ép đường tiết niệu hoặc đại tràng, đau, vô sinh hoặc biến chứng thai kỳ
- Hiếm khi gây đau cấp tính do hoại tử (thoái hóa), và cực kỳ hiếm khi chuyển dạng ác tính (u cơ trơn ác tính, tần suất ước tính rất thấp)
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Đồ dùng/tài liệu cần mang theo
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc hormone)
- Hồ sơ xét nghiệm trước đây (siêu âm vùng chậu, MRI, v.v.) và báo cáo kết quả (nếu có thể, mang theo tệp hình ảnh)
- Lịch sử kinh nguyệt (3–6 tháng gần đây): ngày bắt đầu kinh, thời gian hành kinh, lượng kinh (chẳng hạn số lượng băng vệ sinh đã sử dụng)
- Ghi chép về cơn đau và triệu chứng (mức độ đau, tần suất, triệu chứng tiết niệu/đại tiện, tiền sử mang thai, v.v.)
- Tiền sử phẫu thuật, tiền sử mang thai/sinh con, tiền sử gia đình (u xơ tử cung hoặc các bệnh tương tự)
- Nếu gần đây có xét nghiệm máu (CBC, v.v.) thì mang theo
- Nội dung chính cần báo với bác sĩ khi khám
- Mức độ chảy máu có nhiều hay không (có ảnh hưởng đến sinh hoạt hay không), chóng mặt/mệt mỏi (triệu chứng thiếu máu)
- Có mong muốn mang thai hay không
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến thay đổi (có đột ngột nặng lên hay không)
- Ví dụ câu hỏi (câu bệnh nhân có thể sử dụng khi khám ngoại trú)
- "Gần đây tôi đã ghi chép khách quan về lượng kinh tăng lên bao nhiêu. Bác sĩ có thể giải thích tình trạng này khi so sánh với kết quả xét nghiệm không?"
- "Tôi đang có kế hoạch mang thai, vậy phương pháp điều trị hiện tại ảnh hưởng thế nào đến việc mang thai?"
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Xét đến kích thước và vị trí u xơ của tôi, những lựa chọn điều trị nào được khuyến nghị?"
- "Khả năng các triệu chứng cải thiện bằng điều trị bằng thuốc và thời gian dự kiến là bao lâu? Tác dụng phụ là gì?"
- "Thời gian hồi phục và nguy cơ biến chứng của phẫu thuật (bóc u xơ/cắt tử cung) ở mức nào?"
- "Khả năng tái phát sau điều trị u xơ là bao nhiêu và có những lựa chọn nào nếu tái phát?"
Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Tùy theo vị trí u xơ của tôi (ví dụ: dưới niêm mạc, trong cơ, dưới thanh mạc), tỷ lệ mang thai thành công hoặc nguy cơ sảy thai thay đổi như thế nào?"
- "Khi muốn bảo tồn khả năng sinh sản, giữa bóc u xơ và nút động mạch tử cung thì lựa chọn nào được khuyến nghị hơn, ưu điểm và nhược điểm của từng phương pháp là gì?"