Tăng sản nội mạc tử cung

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng mô nội mạc tử cung tăng sinh bất thường và trở nên dày lên (Endometrial hyperplasia).
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Chủ yếu do rối loạn phóng noãn hoặc thừa estrogen tương đối (thiếu progesterone). Béo phì, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), điều trị hormone chỉ bằng estrogen, sử dụng tamoxifen và các bệnh chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp là những yếu tố nguy cơ. Về mô học, sự tăng sinh của các tế bào biểu mô tăng lên; nếu kèm theo dị sản (atypia), nguy cơ tiến triển thành ung thư nội mạc tử cung sẽ cao hơn.
• Triệu chứng chính: Nhiều trường hợp không có triệu chứng. Các triệu chứng thường gặp là chảy máu âm đạo bất thường (chảy máu ngoài kỳ kinh), rong kinh (kinh nguyệt ra nhiều), kinh nguyệt không đều, khó chịu vùng bụng dưới, chảy máu sau một thời gian dài vô kinh, v.v. Chảy máu sau mãn kinh đặc biệt quan trọng (có khả năng là tổn thương nghiêm trọng).

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chẩn đoán: Chẩn đoán xác định cuối cùng dựa trên sinh thiết mô nội mạc tử cung (sinh thiết nội mạc hoặc nạo buồng tử cung/lấy mẫu tổn thương qua nội soi tử cung). Các xét nghiệm hỗ trợ gồm siêu âm qua ngả âm đạo (đánh giá độ dày nội mạc tử cung) và nội soi tử cung.
• Tăng sản nội mạc tử cung không điển hình (non-atypical)
  • Điều trị đầu tay: Điều trị bằng progestin (progestin đường uống hoặc dụng cụ tử cung giải phóng levonorgestrel [LNG-IUD, ví dụ: 52 mg]) — LNG-IUD thường được khuyến nghị nhờ hiệu quả cao và tác dụng tại chỗ.
  • Thời gian điều trị: Thông thường sử dụng trong ít nhất 3–6 tháng, sau đó đánh giá đáp ứng bằng sinh thiết mô.
  • Khi điều trị bảo tồn, cần sinh thiết mô và siêu âm theo dõi định kỳ.
• Tăng sản nội mạc tử cung không điển hình (atypical)
  • Điều trị tiêu chuẩn: Nếu đã mãn kinh hoặc đã hoàn tất kế hoạch sinh con, khuyến nghị phẫu thuật cắt tử cung (việc có bao gồm tử cung và buồng trứng hay không sẽ được quyết định tùy theo tình trạng của người bệnh).
  • Nếu muốn bảo tồn khả năng sinh sản: Có thể thử điều trị bằng progestin liều cao (đường uống hoặc LNG-IUD) cùng với theo dõi rất nghiêm ngặt (sinh thiết nội mạc tử cung lặp lại, xét nghiệm hình ảnh), nhưng do có nguy cơ tiến triển thành ung thư nên cần thảo luận thận trọng với bác sĩ chuyên khoa.
• Quản lý bổ sung
  • Kiểm soát thiếu máu và chảy máu, điều chỉnh các yếu tố chuyển hóa (béo phì, đái tháo đường), điều trị kích thích phóng noãn (khi cần), điều chỉnh các thuốc là nguyên nhân (ví dụ: điều trị chỉ bằng estrogen).
  • Điều trị phẫu thuật (cắt tử cung) được cân nhắc khi nguy cơ tái phát hoặc tiến triển cao, hoặc khi điều trị bằng thuốc thất bại.
• Theo dõi: Khuyến nghị sinh thiết mô lặp lại mỗi 3–6 tháng sau khi bắt đầu điều trị (thường xuyên hơn nếu có dị sản). Sau mãn kinh, cần được đánh giá ngay khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng và xét nghiệm, hồ sơ)

• Vật dụng và tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc hormone), kèm liều lượng và thời gian sử dụng
  • Kết quả xét nghiệm và bệnh lý trước đây tại khoa sản phụ khoa (đặc biệt là các xét nghiệm liên quan đến nội mạc tử cung), nếu có thể hãy chuẩn bị tệp điện tử hoặc bản in
  • Ghi chép về chu kỳ kinh nguyệt (3–6 tháng gần đây): thời điểm chảy máu, thời gian kéo dài, lượng máu (tính theo số băng vệ sinh/tampon), khoảng cách giữa các kỳ
  • Thời điểm xuất hiện triệu chứng và diễn biến thay đổi (ví dụ: ngày bắt đầu chảy máu sau mãn kinh)
  • Các bệnh nền (đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, PCOS, v.v.) và thay đổi cân nặng
  • Khả năng mang thai (nếu không mong muốn mang thai thì cần xét nghiệm)
• Các nội dung chính nhân viên y tế có thể hỏi khi khám ngoại trú (ví dụ)
  • Thời điểm bắt đầu và đặc điểm của tình trạng chảy máu, có đau hay không
  • Có đang sử dụng thuốc hormone (thuốc tránh thai, HRT, thuốc điều trị) hay không
  • Tiền sử sinh thiết nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật tử cung
  • Có kế hoạch mang thai hay không và có mong muốn bảo tồn khả năng sinh sản hay không

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Kết quả sinh thiết mô của tôi được diễn giải như thế nào: không điển hình hay không điển hình?"
• "Trong trường hợp của tôi, có nhất thiết phải cắt tử cung không? Có thể điều trị bảo tồn không?"
• "Tác dụng phụ và hiệu quả dự kiến của progestin (thuốc hoặc IUD) mà bác sĩ khuyến nghị điều trị là gì?"
• "Sau khi điều trị, tôi cần sinh thiết hoặc siêu âm theo dõi với tần suất bao lâu một lần?"
• "Tôi cần thay đổi gì trong lối sống để giảm nguy cơ tái phát?"

Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh

• Khi muốn bảo tồn khả năng sinh sản: "Tôi có thể điều trị bằng IUD levonorgestrel hoặc progestin liều cao để bảo tồn khả năng sinh sản không? Tỷ lệ thành công và các xét nghiệm theo dõi cần thiết là gì?"
• Khi có dị sản: "Tôi có kết quả cho thấy dị sản; nếu chọn điều trị hormone bảo tồn thay vì phẫu thuật, xin hãy giải thích cụ thể nguy cơ tiến triển thành ung thư ở mức nào và sẽ theo dõi như thế nào."

(Lưu ý: Nếu mới xuất hiện chảy máu hoặc bị chảy máu sau mãn kinh, cần được đánh giá ngay tại khoa sản phụ khoa. Tài liệu này chỉ cung cấp thông tin chung; việc chẩn đoán và điều trị cá nhân cần được quyết định sau khi trao đổi với nhân viên y tế phụ trách.)