Ung thư cổ tử cung

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Khối u ác tính phát sinh tại cổ tử cung (phần cổ của tử cung), thường có nguồn gốc từ biểu mô lát hoặc là ung thư biểu mô tuyến. Giai đoạn đầu thường không có triệu chứng; khi bệnh tiến triển, nhiều triệu chứng tại chỗ và toàn thân có thể xuất hiện.
• Nguyên nhân chính và bệnh sinh:
  • Nguyên nhân cốt lõi: Nhiễm virus papilloma ở người nguy cơ cao (HPV), đặc biệt là HPV 16, 18, là nguyên nhân quan trọng nhất. Nhiễm dai dẳng dẫn đến loạn sản và chuyển dạng ác tính của biểu mô cổ tử cung.
  • Yếu tố nguy cơ: Quan hệ tình dục sớm, nhiều bạn tình, hút thuốc, suy giảm miễn dịch (ví dụ: HIV), sinh nhiều con, tình trạng kinh tế - xã hội thấp, v.v.
  • Bệnh sinh: Nhiễm HPV dai dẳng tại vùng chuyển tiếp của cổ tử cung (transformation zone) → loạn sản (CIN) → tiến triển thành ung thư xâm lấn (từ xâm lấn tại chỗ đến di căn hạch và di căn xa tùy theo giai đoạn).
• Triệu chứng chính:
  • Giai đoạn đầu: Không có triệu chứng hoặc triệu chứng không đặc hiệu.
  • Khi bệnh tiến triển: Chảy máu sau quan hệ tình dục・chảy máu âm đạo bất thường (chảy máu ngoài kỳ kinh), dịch tiết âm đạo có mùi hôi hoặc dịch tiết có máu, đau vùng chậu, rối loạn tiểu tiện・đại tiện (khi xâm lấn bàng quang・trực tràng), đau chân・đau lưng (ở giai đoạn cuối), táo bón, v.v.

Phương pháp điều trị và những điều cần lưu ý

• Chẩn đoán・xác định giai đoạn:
  • Chẩn đoán xác định bằng sinh thiết (sinh thiết cổ tử cung, sinh thiết hình nón, nạo ống cổ tử cung).
  • Đánh giá giai đoạn: MRI (vùng chậu) để đánh giá mức độ xâm lấn tại chỗ, CT/PET-CT để kiểm tra di căn xa・di căn hạch, nội soi bàng quang・nội soi trực tràng khi cần.
• Nguyên tắc điều trị (tóm tắt theo giai đoạn):
  • Ung thư biểu mô tại chỗ (CIN III / CIS): Điều trị và loại bỏ để chẩn đoán bằng phẫu thuật cắt hình nón (conization) (có thể bảo tồn tử cung).
  • Ung thư xâm lấn giai đoạn sớm (ví dụ: FIGO I, một số trường hợp IIA): Cắt tử cung tận gốc (radical hysterectomy) + nạo vét hạch vùng chậu là tiêu chuẩn. Nếu cần bảo tồn khả năng mang thai, có thể thực hiện phẫu thuật cắt cổ tử cung tận gốc (radical trachelectomy) trong những trường hợp phù hợp (có giới hạn về kích thước khối u・giai đoạn).
  • Giai đoạn tiến triển tại chỗ (IIB–IVA): Khuyến cáo xạ trị (xạ trị vùng chậu) + hóa trị đồng thời (chủ yếu phối hợp dựa trên cisplatin).
  • Tái phát/di căn: Có thể phối hợp hóa trị (ví dụ: cisplatin + paclitaxel), điều trị đích và điều trị miễn dịch. Bevacizumab góp phần cải thiện thời gian sống ở một số trường hợp di căn/tái phát. Pembrolizumab (thuốc điều trị ung thư bằng miễn dịch) có thể được sử dụng trong các trường hợp tái phát・di căn dương tính với PD-L1 (tùy theo phê duyệt・hướng dẫn).
  • Giai đoạn cuối・điều trị giảm nhẹ: Giảm triệu chứng (kiểm soát đau, chảy máu), xạ trị・điều trị hỗ trợ, chăm sóc cuối đời, v.v.
• Ví dụ về thuốc:
  • Thuốc hóa trị chính: cisplatin, paclitaxel, topotecan, v.v.
  • Điều trị đích/miễn dịch: bevacizumab (chống hình thành mạch), pembrolizumab (thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, cần xác nhận chỉ định).
• Quản lý lối sống và những điều cần lưu ý:
  • Ngừng hút thuốc (làm tăng nguy cơ bệnh tiến triển・tái phát), tư vấn về hoạt động tình dục・tránh thai (cân nhắc khả năng sinh sản trước và sau điều trị), phòng ngừa nhiễm trùng và chăm sóc vết thương trong quá trình điều trị.
  • Theo dõi và xử trí các biến chứng sau phẫu thuật (chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương đường tiết niệu), tác dụng phụ của xạ trị・hóa trị (ức chế tủy xương, triệu chứng đường tiêu hóa, xơ hóa đường tiết niệu・cơ quan sinh dục, v.v.).
  • Nếu mong muốn mang thai, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về việc có phù hợp với các lựa chọn điều trị (phẫu thuật bảo tồn tử cung) hay không.
• Nguy cơ biến chứng:
  • Rò bàng quang・trực tràng do xạ trị, thận ứ nước (tắc nghẽn đường tiết niệu), phù chi dưới (phù bạch huyết), vô sinh・rối loạn chức năng tình dục, di căn xa (gan・phổi・xương), v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị・hồ sơ và ví dụ câu hỏi)

• Tài liệu・hồ sơ cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn・OTC・thực phẩm bổ sung).
  • Tiền sử bệnh: Kết quả xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap) trước đây, xét nghiệm HPV, kết quả sinh thiết (sinh thiết/sinh thiết hình nón) và báo cáo giải phẫu bệnh.
  • Kết quả các xét nghiệm hình ảnh gần đây (MRI, CT, PET, v.v.) và ngày thực hiện xét nghiệm.
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng: Chảy máu (thời điểm・đặc điểm), dịch tiết (màu sắc・mùi hôi), đau (vị trí・mức độ), bất thường khi tiểu tiện・đại tiện, v.v.
  • Kế hoạch liên quan đến khả năng sinh sản (có mong muốn mang thai hay không), tiền sử sinh con, việc sử dụng biện pháp tránh thai.
• Những thay đổi về lối sống cần xác nhận trước khi khám ngoại trú:
  • Tình trạng hút thuốc, nhiễm trùng gần đây (ví dụ: bệnh lây truyền qua đường tình dục), tình trạng suy giảm miễn dịch (ví dụ: kết quả xét nghiệm HIV), thay đổi cân nặng gần đây.
• Tài liệu nên đưa cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú (khuyến nghị bản in hoặc bản sao điện tử):
  • Báo cáo giải phẫu bệnh trước đây, đĩa CD hình ảnh (hoặc báo cáo đọc kết quả), kết quả xét nghiệm máu gần đây.
• Ví dụ các câu hỏi tự ghi chép khi khám ngoại trú (bao gồm câu hỏi hỏi trực tiếp bác sĩ):
  • Thay đổi theo từng triệu chứng (ví dụ: kiểu chảy máu gần đây có thay đổi không?), mục tiêu điều trị (mục đích điều trị là điều trị triệt căn hay giảm nhẹ?), khả năng bảo tồn khả năng sinh sản, v.v.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• “Giai đoạn (stage) chính xác của ung thư cổ tử cung của tôi là gì? Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị theo giai đoạn là gì?”
• “Mục tiêu điều trị của tôi là gì (chữa khỏi bằng điều trị hay kiểm soát/giảm nhẹ)? Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của từng phương pháp điều trị là gì?”
• “Thời gian hồi phục trong và sau điều trị, cũng như thời điểm trở lại các hoạt động thường ngày (làm việc・lái xe・quan hệ tình dục) là khi nào?”
• “Tôi có thể thay đổi lối sống như thế nào để giảm nguy cơ tái phát?”

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• “Dựa trên loại HPV và kết quả báo cáo giải phẫu bệnh của tôi, tôi có chỉ định điều trị đích hoặc điều trị miễn dịch bổ sung không?”
• “Tôi muốn bảo tồn khả năng sinh sản (mang thai); xét theo giai đoạn bệnh・kích thước khối u của tôi, có thể thực hiện phẫu thuật cắt cổ tử cung tận gốc (radical trachelectomy) hoặc cắt hình nón không? Nếu có thể, nguy cơ và tiên lượng như thế nào?”