1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Xác nhận tên bệnh: Thiểu năng cổ tử cung (tiếng Anh: Incompetent internal os of cervix, thường được gọi là "cervical insufficiency" hoặc "thiểu năng cổ tử cung") là một chẩn đoán được sử dụng trong y khoa.
- Định nghĩa/cơ chế bệnh sinh: Tình trạng cổ tử cung bị mở rộng do khiếm khuyết về cấu trúc hoặc chức năng, không kèm chuyển dạ, dẫn đến mất thai hoặc sinh non trong giai đoạn giữa thai kỳ (chủ yếu là tam cá nguyệt thứ hai). Cơ chế bệnh sinh cốt lõi là cổ tử cung ngắn lại hoặc mở ra mà không có kích thích bên ngoài hay cơn co.
- Nguyên nhân: Có thể liên quan đến nguyên nhân bẩm sinh (khiếm khuyết cổ tử cung), mắc phải (tổn thương do lần sinh trước, các thủ thuật ở cổ tử cung như cắt chóp cổ tử cung, LEEP), ảnh hưởng của một số thuốc hoặc hormone trong thai kỳ, nhiễm trùng cổ tử cung. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác không rõ.
- Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng. Khi có triệu chứng, có thể xuất hiện chảy máu âm đạo, tăng tiết dịch âm đạo, cảm giác nặng hoặc đè ép vùng chậu (cảm giác đè ép âm đạo), co thắt·đau bụng, đau lưng, cảm giác muốn đi đại tiện. Những người có tiền sử sảy thai tái diễn (sảy thai liên tiếp) hoặc sảy thai giữa thai kỳ là đối tượng cần được nghi ngờ.
2) Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc cơ bản: Quyết định dựa trên tổng hợp tiền sử thai sản và tình trạng thai kỳ hiện tại (chiều dài cổ tử cung, có mở cổ tử cung hay không), có nhiễm trùng·chuyển dạ hay không, v.v.
- Điều trị phẫu thuật
- Khâu vòng cổ tử cung qua đường âm đạo (McDonald, Shirodkar, v.v.): Phương pháp tiêu chuẩn được thực hiện vào giai đoạn đầu hoặc giữa thai kỳ khi có tiền sử (sảy thai giữa thai kỳ/sinh non tái diễn) hoặc nhằm mục đích dự phòng. Phần lớn được thực hiện qua đường âm đạo; thời điểm và chỉ định được cá thể hóa (đầu·giữa thai kỳ).
- Khâu cổ tử cung qua đường bụng (khâu qua nội soi ổ bụng hoặc mổ hở) (transabdominal cerclage): Được lựa chọn khi không thể khâu qua đường âm đạo, khâu qua đường âm đạo thất bại nhiều lần hoặc cổ tử cung bị tổn thương nghiêm trọng.
- Khâu cấp cứu: Có thể được cân nhắc tùy tình trạng khi cổ tử cung đã ngắn lại hoặc đã mở một phần (cân nhắc nguy cơ nhiễm trùng·vỡ ối, v.v.).
- Thuốc·điều trị hỗ trợ không phẫu thuật
- Progesterone qua đường âm đạo (thuốc tiêm hoặc viên đặt âm đạo): Có thể được cân nhắc sử dụng trong một số trường hợp có tiền sử nguy cơ hoặc cổ tử cung ngắn trên siêu âm.
- Có thể sử dụng pessary cổ tử cung (vòng nâng cổ tử cung) (chỉ định·hiệu quả khác nhau tùy từng bệnh nhân và nghiên cứu).
- Thuốc giảm co (thuốc ức chế co tử cung), thuốc kháng sinh chỉ được sử dụng hạn chế khi cần thiết (không khuyến cáo sử dụng tùy tiện).
- Theo dõi sau thủ thuật
- Thời điểm tháo chỉ khâu: Thông thường tháo khi gần đủ tháng (ví dụ: 36–37 tuần) hoặc ngay trước khi sinh/khi thực hiện mổ lấy thai. Phương pháp và thời điểm tháo chỉ khác nhau tùy theo phương pháp thủ thuật.
- Do có thể xảy ra các biến chứng như nhiễm trùng, vỡ ối, chảy máu, thất bại của khâu (cổ tử cung tiếp tục mở rộng), cần theo dõi diễn biến.
- Quản lý sinh hoạt và lưu ý
- Có thể khuyến cáo hạn chế lao động mang vác quá nặng·vận động gắng sức và tạm thời hạn chế quan hệ tình dục, nhưng bằng chứng còn hạn chế nên cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ phụ trách.
- Nếu bị chảy máu, đau bụng·cảm giác đè ép kéo dài, tăng thân nhiệt (nghi ngờ nhiễm trùng), nghi ngờ rò rỉ nước ối, cần đến ngay cơ sở y tế.
- Tiên lượng
- Điều trị (như khâu cổ tử cung phù hợp) có thể làm giảm nguy cơ sảy thai giữa thai kỳ·sinh non, nhưng không bảo đảm hoàn toàn. Tiên lượng từng người khác nhau tùy theo tiền sử và tình trạng thai kỳ hiện tại.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng và việc cần chuẩn bị)
- Vật dụng/tài liệu cần nộp
- Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều dùng)
- Tiền sử sản khoa: số lần sảy thai·sinh non trước đây, tiền sử sinh (đường âm đạo·mổ lấy thai), hồ sơ thủ thuật ở cổ tử cung (cắt chóp cổ tử cung·LEEP, v.v.)
- Bản sao kết quả xét nghiệm trước sinh gần đây, kết quả siêu âm (đặc biệt là đo chiều dài cổ tử cung)
- Ghi rõ dị ứng (bao gồm dị ứng thuốc), bệnh mạn tính (tăng huyết áp, đái tháo đường, v.v.)
- Ghi chép triệu chứng
- Lượng·màu·thời điểm bắt đầu chảy máu và dịch âm đạo, đau bụng (tần suất·mức độ), thay đổi thân nhiệt, có nghi ngờ rò rỉ nước ối hay không
- Tuổi thai (dựa trên ngày đầu kỳ kinh cuối hoặc siêu âm trước đó)
- Tài liệu cần xác nhận khi khám ngoại trú
- Chiều dài cổ tử cung trên lần siêu âm trước (nếu có số đo, hãy ghi lại)
- Có từng khâu cổ tử cung hay chưa và phương pháp thực hiện (nếu có, ghi ngày thực hiện và đã tháo chỉ hay chưa)
4) Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Ở tuổi thai hiện tại của tôi, có dấu hiệu nghi ngờ thiểu năng cổ tử cung không? Những yếu tố nguy cơ đáng kể là gì?"
- "Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị (ví dụ: khâu dự phòng, progesterone, pessary, v.v.) và ưu nhược điểm của từng phương pháp là gì?"
- "Các biến chứng chính của thủ thuật (khâu cổ tử cung) và xác suất xảy ra ở mức nào?"
- "Sau thủ thuật, cần lưu ý điều gì trong sinh hoạt hằng ngày (vận động, quan hệ tình dục, trở lại làm việc, v.v.)?"
- "Ngay cả khi điều trị, khả năng sảy thai lại·sinh non là bao nhiêu? Tiên lượng được dự đoán như thế nào?"
5) Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Tôi có tiền sử từng cắt chóp cổ tử cung (hoặc LEEP), vậy bác sĩ có khuyến nghị khâu dự phòng vì lý do này không?"
- "Bác sĩ khuyến nghị khâu cổ tử cung khi chiều dài cổ tử cung trên siêu âm là bao nhiêu (ví dụ: bằng hoặc dưới bao nhiêu mm), và trong trường hợp của tôi, khuyến nghị dựa trên chiều dài hiện tại là gì?"
(Lưu ý: Quyết định điều trị cuối cùng cũng như thời điểm·phương pháp thực hiện thủ thuật sẽ được cá thể hóa dựa trên việc thăm khám của bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa, kết quả siêu âm, tình trạng nhiễm trùng và toàn bộ tiền sử thai sản. Nếu có dấu hiệu bất thường hoặc xuất hiện triệu chứng cấp cứu, hãy đến ngay cơ sở y tế.)