Tiền sản giật

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Được chẩn đoán khi sau 20 tuần thai kỳ xuất hiện tăng huyết áp mới (huyết áp tâm thu ≥140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg) kèm protein niệu (protein niệu 24 giờ ≥300 mg hoặc tỷ lệ protein/creatinin ≥0,3), hoặc dù không có protein niệu nhưng có dấu hiệu tổn thương cơ quan (giảm tiểu cầu, tăng men gan, rối loạn chức năng thận, phù phổi, triệu chứng não và thị giác, v.v.). Khi trở nặng, bệnh có thể tiến triển thành sản giật (co giật, eclampsia).
• Nguyên nhân và bệnh sinh: Sự xâm lấn kém của nguyên bào nuôi (trophoblast) trong nhau thai làm xuất hiện tình trạng giảm tưới máu tại tử cung–nhau thai, gây rối loạn chức năng nội mô mạch máu toàn thân, co mạch và phản ứng viêm, từ đó gây tổn thương cho người mẹ và thai nhi. Béo phì, đái tháo đường và tiền sử tiền sản giật trong lần mang thai trước là những yếu tố nguy cơ.
• Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi có triệu chứng, có thể gồm đau đầu, rối loạn thị giác (nhìn thấy quầng sáng, nhìn mờ), đau vùng thượng vị (hạ sườn phải), phù toàn thân, giảm lượng nước tiểu, khó thở (phù phổi), tăng cân quá mức, giảm cử động thai, v.v.

Phương pháp điều trị

• Mục tiêu điều trị: Đảm bảo an toàn cho mẹ và thai nhi (phòng ngừa biến chứng nặng) và trì hoãn việc sinh cho đến khi thai trưởng thành nếu có thể.
• Điều trị căn bản: Sinh con là phương pháp điều trị căn bản. Tùy theo tình trạng lâm sàng (tình trạng của mẹ và thai nhi, tuổi thai, mức độ nặng), bác sĩ sẽ quyết định khởi phát chuyển dạ hoặc mổ lấy thai.
• Điều trị bằng thuốc
  • Phòng ngừa co giật: Khi bị tiền sản giật nặng, dùng magnesium sulfate (dạng tiêm) (liều tải + liều duy trì).
  • Kiểm soát huyết áp (tăng huyết áp cấp cứu hoặc nặng): sử dụng dịch truyền tĩnh mạch và thuốc hạ huyết áp — các thuốc thường được sử dụng gồm labetalol, nifedipine (dạng giải phóng kéo dài/đường uống), hydralazine. Mục tiêu là hạ mức huyết áp nguy hiểm (≥160/110 mmHg) trong khi tránh hạ huyết áp đột ngột.
  • Thúc đẩy trưởng thành phổi thai nhi (khi dự kiến sinh ở tuổi thai còn non tháng): dùng betamethasone (steroid).
• Tiếp cận theo mức độ nặng
  • Mức độ nhẹ (chủ yếu từ 37 tuần trở lên): cân nhắc sinh (khởi phát chuyển dạ) hoặc theo dõi ngoại trú/nhập viện và kiểm tra định kỳ.
  • Mức độ nặng (huyết áp ≥160/110, triệu chứng thị giác và não, giảm tiểu cầu, tăng men gan, v.v.): nhập viện, theo dõi chuyên sâu, dùng magnesium sulfate, tích cực kiểm soát huyết áp và cân nhắc sinh sớm.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Bắt buộc khám thai định kỳ (kiểm tra huyết áp, nước tiểu, xét nghiệm máu và tình trạng thai nhi).
  • Hạn chế hoạt động quá mức hoặc tuyệt đối nghỉ tại giường không phải là khuyến cáo chung (tuân theo chỉ định của bác sĩ tùy tình trạng).
  • Khi xuất hiện triệu chứng cấp cứu (đau đầu dữ dội, rối loạn thị giác, đau vùng thượng vị, khó thở, lượng nước tiểu giảm đột ngột, v.v.), hãy lập tức đến khoa cấp cứu.
• Tóm tắt tiên lượng: Có báo cáo cho thấy khoảng 15–25% bệnh nhân tăng huyết áp thai kỳ xuất hiện protein niệu và tiến triển thành tiền sản giật. Bệnh khởi phát càng sớm (đầu đến giữa thai kỳ) thì nguy cơ diễn tiến nặng, thai chậm phát triển và sinh non càng cao.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (những thứ cần chuẩn bị và các mục nên chuẩn bị câu trả lời)

• Đồ dùng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thuốc đông y)
  • Ghi chép huyết áp gần đây (nếu có phiếu đo huyết áp tại nhà thì mang theo phiếu ghi chép)
  • Kết quả xét nghiệm nước tiểu/xét nghiệm máu gần đây (nếu có thể, mang bản sao phiếu xét nghiệm)
  • Tuổi thai và kết quả khám thai trước đây (bao gồm cả kết quả siêu âm)
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng: đau đầu, bất thường thị giác, đau vùng thượng vị, phù (ở đâu và mức độ bao nhiêu), thay đổi lượng nước tiểu, thay đổi cử động thai, v.v.
  • Dị ứng và tiền sử bệnh (đặc biệt là tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận và tiền sử tiền sản giật trước đây)
• Thông tin chính cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
  • Các giá trị huyết áp (bao gồm thời gian và tư thế), có protein niệu hay không, mức thay đổi cân nặng gần đây, việc dùng thuốc

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Huyết áp/kết quả xét nghiệm hiện tại của tôi có đáp ứng tiêu chuẩn tiền sản giật không? Bác sĩ đánh giá mức độ nặng như thế nào?"
• "Mục đích và các tác dụng phụ chính của thuốc bác sĩ dự định kê là gì?"
• "Thời điểm và phương pháp sinh (khởi phát chuyển dạ hay mổ lấy thai) được quyết định như thế nào? Có biện pháp nào để thai trưởng thành hơn không?"
• "Nếu xuất hiện triệu chứng nào tại nhà thì tôi phải lập tức đến bệnh viện? Tiêu chuẩn của triệu chứng cấp cứu là gì?"

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Tôi đang ở (ví dụ: 32 tuần) và được chẩn đoán tiền sản giật. Tôi có cần được dùng steroid để thúc đẩy trưởng thành phổi thai nhi không? Có thể trì hoãn việc sinh trong bao lâu?"
• "Tôi có tiền sử tiền sản giật trong lần mang thai trước. Trong lần mang thai này, tôi có nên bắt đầu dùng aspirin liều thấp để phòng ngừa không? Bắt đầu từ khi nào và dùng bao nhiêu?"

Thông tin bổ sung (phòng ngừa): Ở nhóm nguy cơ cao, có các hướng dẫn khuyến nghị dùng aspirin liều thấp trong thai kỳ (thông thường khoảng 81 mg/ngày) từ đầu đến giữa thai kỳ; hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách để quyết định. Ở những khu vực có lượng canxi hấp thụ thấp, bổ sung canxi có thể giúp phòng ngừa.