Ngôi thai bất thường

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng thai nhi không ở ngôi đầu bình thường (ngôi mông, ngôi ngang, ngôi mặt, ngôi trán, ngôi hỗn hợp, v.v.).
• Sinh lý bệnh·nguyên nhân:
  • Yếu tố thai nhi: thai nhỏ, dị tật (vô não, não úng thủy, v.v.), bất thường nhiễm sắc thể
  • Yếu tố tử cung·nhau thai: nhau tiền đạo, đa thai, đa ối (làm giãn buồng tử cung) hoặc hạn chế nghiêm trọng trong tử cung (dị dạng tử cung, dính buồng tử cung)
  • Yếu tố người mẹ: hẹp khung chậu, khối u trong khung chậu
  • Thai không xoay chuyển đến cuối thai kỳ
• Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng (người mẹ cảm nhận vị trí cử động thai thay đổi hoặc khi sờ bụng, có thể sờ thấy đầu thai nhi ở phía trên hoặc bên cạnh rốn). Có thể xảy ra sa dây rốn (đặc biệt ở ngôi chân·ngôi ngang), chuyển dạ kéo dài·đẻ khó do biến chứng.
• Chẩn đoán: Xác định bằng khám sờ bụng (thủ thuật Leopold), khám trong và siêu âm. Việc đánh giá ở giai đoạn cuối thai kỳ (đặc biệt vào tuần 36–37) rất quan trọng.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung
  • Trước 37 tuần thai, thai vẫn có khả năng tự xoay nên thường được theo dõi diễn tiến.
  • Nếu ngôi thai bất thường vẫn tồn tại sau 37 tuần, cần lập kế hoạch sinh (mổ lấy thai hoặc sinh đường âm đạo có chọn lọc).
• Ngoại xoay thai (ECV: external cephalic version)
  • Chỉ định: thai đơn, thai ổn định, lượng nước ối phù hợp, vị trí nhau thai (nhau tiền đạo là chống chỉ định), thường thử vào khoảng tuần 36–37.
  • Phương pháp: Xoay thai qua thành bụng để chuyển sang ngôi đầu. Theo dõi nhịp tim thai, khi cần có thể sử dụng thuốc giảm co tử cung.
  • Tỷ lệ thành công: khoảng 40–60% (tùy điều kiện). Có thể xảy ra biến chứng (hiếm gặp như suy thai, chảy máu, chuyển dạ sinh non, v.v.).
  • Chống chỉ định: nhau tiền đạo, đa thai (thông thường là chống chỉ định), bất thường nhịp tim thai, chuyển dạ sinh non·nguy cơ vỡ tử cung, dị dạng tử cung nghiêm trọng, v.v.
• Quyết định phương thức sinh
  • Mổ lấy thai: Thường được khuyến nghị khi ngôi mông vẫn tồn tại sau 37 tuần hoặc ở các ngôi thai nguy cơ cao (ngôi ngang, ngôi trán·ngôi mặt trong trường hợp không thể hoặc nguy hiểm khi sinh đường âm đạo), và thường được khuyến nghị đối với ngôi mông ở người sinh con đầu lòng.
  • Sinh đường âm đạo có chọn lọc: Có thể cân nhắc khi đáp ứng đủ điều kiện (thai đơn, ngôi mông hoàn toàn·ngôi mông kiểu Pháp, cân nặng ước tính phù hợp, khung chậu đủ rộng, bác sĩ sản khoa có kinh nghiệm, có khả năng mổ lấy thai ngay lập tức, v.v.).
• Theo dõi trong khi sinh: Theo dõi liên tục nhịp tim thai, chuẩn bị ứng phó với sa dây rốn và khả năng chuyển sang mổ lấy thai ngay lập tức.
• Thuốc·thủ thuật: Thuốc giảm co tử cung (hỗ trợ ECV), gây mê (có thể gây tê tại chỗ·an thần toàn thân khi thực hiện ECV), gây mê·phẫu thuật khi mổ lấy thai.
• Lưu ý·nguy cơ biến chứng·tự chăm sóc
  • Biến chứng: sa dây rốn, chèn ép dây rốn, tổn thương thai nhi (hiếm gặp), có thể liên quan đến băng huyết sau sinh (cần xem xét tình huống liên quan).
  • Tự chăm sóc: Đến bệnh viện ngay khi thai máy giảm, khám siêu âm·ngoại trú định kỳ, duy trì hồ sơ dùng thuốc·kết quả xét nghiệm.
  • Người mẹ cần biết rằng khi thực hiện ECV có thể đau·khó chịu và hiếm khi bị chảy máu·co tử cung.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)

• Vật cần chuẩn bị (các mục cần mang theo)
  • Hình ảnh·báo cáo siêu âm trước sinh gần đây (ngôi thai, cân nặng ước tính của thai, vị trí nhau thai, lượng nước ối)
  • Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng
  • Tiền sử mang thai·sinh nở (bao gồm việc đã từng mổ lấy thai hay chưa)
  • Kết quả xét nghiệm nhóm máu/kháng thể (nếu có thể), kết quả xét nghiệm cơ bản
  • Ghi chép về thay đổi cử động thai (bắt đầu từ khi nào, thay đổi về tần suất·cường độ)
• Những điểm cần xác nhận khi đi khám
  • Tuổi thai, nhịp tim thai, ngôi thai có thay đổi hay không
  • Có nhau tiền đạo·đa thai hay không, lượng nước ối
  • Kế hoạch sinh (khả năng thử ECV, thời điểm, có dự kiến mổ lấy thai hay không)
• Ví dụ về các câu hỏi đơn giản có thể hỏi ngay bác sĩ tại buổi khám ngoại trú
  • "Hiện tại thai nhi của tôi đang ở ngôi nào? Bác sĩ có thể cho tôi xem kết quả siêu âm không?"
  • "Có đủ điều kiện để thử ECV không? Tỷ lệ thành công và nguy cơ ở mức nào?"
  • "Nếu ngôi mông vẫn tồn tại sau 37 tuần, bác sĩ khuyến nghị kế hoạch sinh nào?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Tác dụng phụ và nguy cơ của thuốc (hoặc thủ thuật) này là gì?"
• "Tiên lượng trong trường hợp của tôi (dự đoán kết quả sinh) như thế nào?"
• "Có điểm nào cần lưu ý trong lối sống (vận động·chế độ ăn·đời sống tình dục) không?"
• "Nếu ECV thất bại thì kế hoạch tiếp theo là gì?"
• "Tôi có cần đặt lịch mổ lấy thai trước không? Các biến chứng dự kiến khi phẫu thuật là gì?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Thai nhi của tôi đang ở ngôi cụ thể nào (ngôi mông kiểu Pháp·ngôi mông hoàn toàn·ngôi chân, v.v.)? Khuyến nghị sinh tương ứng là gì?"
• "Nếu bác sĩ khuyến nghị ECV, tỷ lệ thành công dự kiến và thời điểm thực hiện, các chống chỉ định (nhau tiền đạo·đa thai, v.v.) là gì? Khi thực hiện, phương pháp kiểm soát đau và theo dõi sẽ như thế nào?"