Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng lượng kinh nguyệt quá nhiều, thường được định nghĩa là lượng máu mất khoảng từ 80 mL trở lên trong mỗi chu kỳ hoặc kinh nguyệt kéo dài từ 7 ngày trở lên, có thể gây thiếu máu.
- Nguyên nhân chính: U xơ tử cung, bệnh tuyến cơ tử cung (adenomyosis), tăng sản nội mạc tử cung, polyp nội mạc tử cung, ung thư nội mạc tử cung, bất thường cấu trúc tử cung, rối loạn đông máu (ví dụ: bệnh von Willebrand, giảm tiểu cầu miễn dịch, v.v.), mất cân bằng hormone; cũng có nhiều trường hợp không rõ nguyên nhân.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Các tổn thương cấu trúc (u xơ, polyp, v.v.) làm tăng chảy máu do mạch máu và cơ học ở nội mạc tử cung, còn mất cân bằng hormone gây tăng trưởng quá mức nội mạc tử cung hoặc tình trạng mạch máu không ổn định. Khi có rối loạn đông máu, tình trạng chảy máu kéo dài quá mức.
- Triệu chứng chính: Lượng kinh tăng (sử dụng quá nhiều băng vệ sinh/tampon, thải cục máu đông), kéo dài thời gian hành kinh, mệt mỏi·chóng mặt·triệu chứng thiếu máu, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hoặc công việc.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc cơ bản: Xác định nguyên nhân (tổn thương cấu trúc, bất thường hormone, bệnh rối loạn đông máu, v.v.) rồi điều trị phù hợp theo từng nguyên nhân. Mục tiêu là điều chỉnh thiếu máu và giảm lượng máu chảy.
- Điều trị bằng thuốc
- Bổ sung sắt: Nếu bị thiếu máu, dùng thuốc sắt đường uống (trong trường hợp nặng có thể cân nhắc truyền máu).
- Thuốc cầm máu: Axit tranexamic (tranexamic acid) — giảm lượng máu chảy trong thời gian ngắn.
- Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Giảm một phần đau bụng kinh và lượng máu chảy.
- Điều trị hormone: Thuốc tránh thai đường uống (thuốc tránh thai đường uống phối hợp), progestin (đường uống hoặc tiêm), dụng cụ tử cung giải phóng levonorgestrel (LNG-IUS, IUD hormone) — có hiệu quả trong kiểm soát chảy máu lâu dài.
- Thuốc ức chế hormone (chẳng hạn chất chủ vận GnRH): Sử dụng hạn chế, chẳng hạn nhằm giảm chảy máu và kích thước tử cung trước phẫu thuật.
- Điều trị bằng thủ thuật/phẫu thuật
- Phẫu thuật nội soi buồng tử cung (cắt polyp, loại bỏ mô nội mạc tử cung, v.v.) — được ưu tiên cân nhắc khi nguyên nhân nằm trong tử cung.
- Điều trị u xơ: Tùy theo kích thước·vị trí của u xơ, có thể thực hiện bóc u xơ (bảo tồn tử cung), nút động mạch tử cung (UAE), v.v.
- Nong nạo hoặc đốt nội mạc tử cung (có thể không hồi phục trong một số trường hợp).
- Cắt tử cung (loại bỏ tử cung): Được lựa chọn khi không thể điều trị bảo tồn hoặc điều trị thất bại, hoặc nghi ngờ ác tính.
- Quản lý lối sống và lưu ý
- Ghi lại lượng máu chảy·thời gian chảy (số lượng băng vệ sinh/tampon, có cục máu đông hay không, triệu chứng theo từng ngày).
- Khi xuất hiện triệu chứng thiếu máu (chóng mặt, đau ngực, ngất), cần đi khám cấp cứu ngay.
- Cần xác nhận khả năng mang thai (nguyên nhân kinh nguyệt quá nhiều có thể là vấn đề liên quan đến thai kỳ).
- Nguy cơ biến chứng: Thiếu máu thiếu sắt, suy giảm chất lượng cuộc sống nếu trì hoãn điều trị, biến chứng liên quan đến phẫu thuật (nhiễm trùng·chảy máu·biến chứng sau phẫu thuật), tùy theo nguyên nhân có thể có nguy cơ ung thư.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/thông tin bệnh sử
- Danh sách các thuốc đang dùng gần đây (thuốc tránh thai·thuốc chống đông·thuốc sắt, v.v.).
- Nếu có bản sao kết quả các xét nghiệm gần đây (siêu âm vùng chậu, CBC (hemoglobin), xét nghiệm đông máu, v.v.), hãy mang theo.
- Nhật ký kinh nguyệt: Thời gian của 2–3 kỳ gần đây, lượng băng vệ sinh/tampon đã sử dụng (số lượng tối đa mỗi ngày), có cục máu đông hay không, mức độ đau.
- Khả năng xác nhận có mang thai hay không (thời điểm quan hệ tình dục lần cuối, kết quả xét nghiệm thai).
- Tiền sử phẫu thuật (phẫu thuật liên quan đến tử cung, các phẫu thuật phụ khoa khác).
- Tiền sử gia đình mắc bệnh chảy máu (bệnh von Willebrand, v.v.) hoặc khuynh hướng chảy máu của bản thân (chảy máu cam, chảy máu nướu, v.v.).
- Các mục bác sĩ có thể hỏi khi khám ngoại trú (ví dụ)
- Kinh nguyệt bắt đầu từ khi nào và trung bình kéo dài bao nhiêu ngày? Mỗi ngày bạn sử dụng bao nhiêu băng vệ sinh/tampon?
- Bạn có thấy cục máu đông không? Màu sắc·đặc điểm như thế nào?
- Bạn có các triệu chứng thiếu máu như mệt mỏi·chóng mặt·khó thở không?
- Hiện bạn có đang dùng thuốc nào (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống viêm, thuốc hormone) không?
- Bạn có khả năng mang thai hoặc có dự định mang thai không?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân của tình trạng chảy máu này là gì? Cần làm thêm những xét nghiệm nào?
- Hiệu quả và tác dụng phụ của thuốc (hoặc thủ thuật) hiện được kê/chỉ định là gì?
- Tôi bị thiếu máu nặng, chỉ dùng thuốc sắt có đủ không? Trường hợp nào cần truyền máu?
- Tôi có kế hoạch mang thai trong tương lai, phương pháp điều trị nào phù hợp?
- Nếu cần phẫu thuật, các phương án thay thế, thời gian hồi phục và nguy cơ biến chứng như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh
- Nên ghi lại lượng kinh nguyệt bằng con số như thế nào? (Ví dụ: số lượng băng vệ sinh·tampon mỗi ngày, thời gian để thấm đầy một miếng, v.v.)
- Nếu muốn bảo tồn tử cung (bao gồm cả kế hoạch mang thai), các lựa chọn điều trị được khuyến nghị là gì?