Đau khi rụng trứng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Đau khi rụng trứng (ovulation pain) là tình trạng đau vùng chậu hoặc bụng dưới xảy ra ở một bên, tại khu vực buồng trứng, trong thời kỳ rụng trứng ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (thường khoảng 2 tuần trước khi bắt đầu kỳ kinh tiếp theo).
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Các giả thuyết chính cho rằng khi nang trứng trưởng thành, buồng trứng có thể bị căng phồng (phù nề), hoặc một lượng nhỏ máu/dịch rò rỉ vào khoang phúc mạc khi nang trứng vỡ, gây kích thích phúc mạc. Cơ chế chính xác vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.
• Triệu chứng chính: Đau bụng dưới một bên (bên trái hoặc bên phải) hoặc đau vùng chậu (kéo dài từ vài phút đến vài giờ, hiếm khi kéo dài 2–3 ngày); mức độ đau thay đổi từ hơi khó chịu đến đau dữ dội tương đương viêm ruột thừa. Các triệu chứng đi kèm có thể gồm đau đầu, buồn nôn (cảm giác nôn nao), v.v. Đau có xu hướng xuất hiện đều đặn và liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt.

Phương pháp điều trị

• Xử trí chung
  • Hầu hết trường hợp tự khỏi mà không cần điều trị đặc biệt.
  • Nghỉ ngơi, chườm ấm (vùng bụng) và uống đủ nước có thể giúp giảm triệu chứng.
  • Thuốc giảm đau: sử dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs; ví dụ: ibuprofen, naproxen) khi có triệu chứng.
• Điều trị bằng thuốc/nội tiết tố
  • Phòng ngừa bằng cách ức chế rụng trứng: thuốc tránh thai đường uống phối hợp (hoặc các liệu pháp nội tiết tố ức chế rụng trứng khác) có thể ngăn rụng trứng và làm biến mất cơn đau khi rụng trứng.
  • Nhìn chung không cần các liệu pháp nội tiết tố khác; trong trường hợp nặng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa.
• Thủ thuật chẩn đoán/điều trị
  • Khi cơn đau dữ dội bất thường hoặc có dấu hiệu đáng ngờ (ví dụ: sốt, đau dữ dội kéo dài, dấu hiệu kích thích phúc mạc), có thể tiến hành các xét nghiệm bổ sung (xét nghiệm máu, siêu âm vùng chậu, CT khi cần).
• Lưu ý (nguy cơ biến chứng và tự chăm sóc)
  • Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường đi kèm như sốt, đau khi đi tiểu, chảy máu âm đạo bất thường hoặc nôn ói tái diễn, hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức.
  • Nếu cơn đau kéo dài dù không phải vào thời điểm rụng trứng, hoặc kéo dài hơn một ngày, cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám.
  • Trước khi dùng thuốc tránh thai, cần kiểm tra các chống chỉ định như tiền sử hút thuốc và các yếu tố nguy cơ huyết khối.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Những thứ cần chuẩn bị (mang theo sẽ giúp việc khám thuận lợi hơn)
  • Danh sách các loại thuốc đang sử dụng (thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thực phẩm bổ sung)
  • Lịch sử kinh nguyệt: ngày bắt đầu kỳ kinh cuối, chu kỳ thông thường và tính đều đặn
  • Nhật ký cơn đau: ngày xuất hiện, thời gian (kéo dài bao nhiêu phút/giờ), bên trái hay bên phải, mức độ (thang điểm đau), các triệu chứng đi kèm (sốt, buồn nôn, chảy máu, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (siêu âm vùng chậu, xét nghiệm máu, v.v.) hoặc hồ sơ phẫu thuật và bệnh sử
  • Biểu đồ nhiệt độ cơ bản hoặc kết quả của dụng cụ dự đoán rụng trứng (nếu sử dụng)
• Các xét nghiệm có thể được thực hiện khi khám ngoại trú
  • Khám lâm sàng (bụng và vùng chậu), xét nghiệm thai (loại trừ thai), siêu âm vùng chậu, khi cần có thể xét nghiệm máu (CBC, dấu ấn viêm) hoặc chẩn đoán hình ảnh (CT), v.v.
• Ví dụ câu hỏi (dành cho bệnh nhân)
  • Cơn đau bắt đầu từ khi nào? Mối liên hệ với chu kỳ kinh nguyệt như thế nào?
  • Cơn đau có cố định ở một bên (trái/phải) không, và có lặp lại ở cùng một bên mỗi tháng không?
  • Có hành động hoặc thuốc nào giúp giảm đau không (chườm ấm, thuốc giảm đau, v.v.)?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Làm thế nào để phân biệt liệu cơn đau này có đúng là đau khi rụng trứng hay không, hoặc có phải là bệnh khác (viêm ruột thừa, vỡ nang buồng trứng, v.v.)?"
• "Loại thuốc giảm đau nào được khuyến nghị và cách dùng (liều lượng, tần suất) như thế nào?"
• "Thuốc tránh thai có thể giúp giảm triệu chứng không? Tác dụng phụ hoặc chống chỉ định là gì?"
• "Khi cơn đau dữ dội, những dấu hiệu nào cho thấy tôi cần đến phòng cấp cứu ngay?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Dựa trên chu kỳ kinh nguyệt và nhật ký cơn đau mà tôi đã ghi lại, bác sĩ có thể giúp xác định liệu cơn đau này có trùng với thời điểm rụng trứng không?"
• "Cơn đau lặp lại ở cùng một bên mỗi tháng; tôi có cần kiểm tra bất thường ở buồng trứng (như nang buồng trứng, v.v.) bằng siêu âm không?"

Tham khảo thêm

• Tiên lượng: Hầu hết trường hợp tự khỏi và hiếm khi gây biến chứng lâu dài đặc biệt.
• Chẩn đoán phân biệt gồm viêm ruột thừa, vỡ nang vòi trứng hoặc buồng trứng, chấn thương/nhiễm trùng (viêm vùng chậu), thai ngoài tử cung, sỏi đường tiết niệu, v.v.; do đó cần đánh giá bổ sung khi có dấu hiệu bất thường.