Bất thường ở buồng trứng và ống dẫn trứng (Disorders of ovary and fallopian tube)
1) Giải thích về bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Tình trạng chức năng hoặc cấu trúc của buồng trứng hay ống dẫn trứng bị bất thường, bao gồm rối loạn rụng trứng (rối loạn chức năng buồng trứng), tắc nghẽn hoặc suy giảm chức năng ống dẫn trứng.
- Nguyên nhân: Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chưa được xác định rõ; các yếu tố di truyền, rối loạn hormone, béo phì·rối loạn chuyển hóa, viêm (bệnh viêm vùng chậu), chấn thương·dính sau phẫu thuật có thể cùng tham gia.
- Sinh lý bệnh (tóm tắt): Rối loạn rụng trứng ở buồng trứng làm mất cân bằng chu kỳ kinh nguyệt và hormone do mất cân bằng trong quá trình phát triển nang trứng·rụng trứng, bất thường tiết hormone hướng sinh dục (LH/FSH), kháng insulin, v.v. Bất thường ở ống dẫn trứng cản trở sự di chuyển của trứng đã thụ tinh và làm tổ trong tử cung do dính·tắc trong lòng ống hoặc giảm khả năng vận động.
- Triệu chứng chính: Kinh nguyệt không đều (rối loạn kinh nguyệt, thiểu kinh), vô sinh, mụn trứng cá·rậm lông (liên quan đến tình trạng dư thừa androgen), thay đổi cân nặng (đặc biệt là tăng cân nhanh), các triệu chứng giống mãn kinh (khi suy giảm chức năng buồng trứng nghiêm trọng), đau vùng chậu (khi có nang buồng trứng·viêm), v.v.
2) Phương pháp điều trị và lưu ý
- Nguyên tắc cơ bản: Điều trị được cá thể hóa tùy theo nguyên nhân và triệu chứng (rối loạn rụng trứng, bất thường ống dẫn trứng, tổn thương cấu trúc, v.v.).
- Điều trị bảo tồn·lối sống
- Kiểm soát cân nặng (giảm cân) và tập thể dục đều đặn: Quan trọng đối với việc phục hồi rụng trứng và cải thiện chuyển hóa ở người béo phì.
- Chế độ ăn uống, cai thuốc lá·hạn chế rượu bia, kiểm soát căng thẳng.
- Điều trị bằng thuốc
- Thuốc kích thích rụng trứng: Clomifene (Clomid), letrozole (thuốc ức chế aromatase), v.v. (khi điều trị vô sinh).
- Điều trị hormone: Điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt và giảm các triệu chứng do androgen bằng thuốc tránh thai đường uống, điều trị bằng progestin, v.v.
- Khi kèm theo kháng insulin, có thể cân nhắc các thuốc cải thiện chuyển hóa như metformin.
- Thủ thuật·phẫu thuật
- Kiểm tra và phẫu thuật nội soi ổ bụng: Điều chỉnh các vấn đề cấu trúc như cắt nang buồng trứng, tái tạo ống dẫn trứng, gỡ dính, v.v.
- Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF): Khi ống dẫn trứng bị tắc hoặc có vấn đề trong sự tiếp xúc giữa tinh trùng và trứng.
- Khi nghi ngờ có khối u, tiến hành các xét nghiệm ung bướu phù hợp và phẫu thuật·điều trị.
- Lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Nếu không chú ý kiểm soát cân nặng, nguy cơ mắc bệnh tim mạch·đái tháo đường sẽ tăng.
- Có khả năng mang đa thai và mắc hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS) liên quan đến kích thích rụng trứng hoặc kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
- Bệnh lý ống dẫn trứng có thể làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung.
- Dính do nhiễm trùng (viêm vùng chậu) có thể dẫn đến đau vùng chậu mạn tính·vô sinh.
- Lưu ý khi tự chăm sóc
- Ghi chép những thay đổi liên quan đến kinh nguyệt và rụng trứng (chu kỳ, lượng máu kinh, cân nặng, thay đổi ở da) để cung cấp khi đi khám.
- Theo dõi và báo cáo các tác dụng phụ khi dùng thuốc (buồn nôn, phát ban, thay đổi cân nặng, v.v.).
- Nếu muốn mang thai, hãy trao đổi với bác sĩ về thời điểm ngừng thuốc và kế hoạch điều trị.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị và nộp
- Danh sách các loại thuốc·thực phẩm bổ sung đang sử dụng (kèm liều lượng).
- Kết quả khám phụ khoa trước đây (siêu âm vùng chậu, xét nghiệm máu, kết quả xét nghiệm hormone: FSH, LH, TSH, progesterone, estrogen, v.v.) và hồ sơ phẫu thuật.
- Lịch sử kinh nguyệt trong 3~6 tháng gần đây (lịch ngày hành kinh), kết quả xét nghiệm rụng trứng (nếu có), thời gian và phương pháp đã cố gắng mang thai.
- Tóm tắt cân nặng·chiều cao (số đo gần đây), thói quen sinh hoạt (ăn uống·tập thể dục·hút thuốc·uống rượu).
- Ví dụ câu hỏi trong danh sách kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú
- Thời điểm các triệu chứng bắt đầu và diễn biến thay đổi (chu kỳ kinh nguyệt·lượng máu kinh·đau vùng chậu, v.v.).
- Bạn có mong muốn mang thai không, hiện có đang sử dụng biện pháp tránh thai không.
- Có tiền sử phẫu thuật vùng chậu, viêm vùng chậu (nhiễm trùng cổ tử cung) hay không.
4) Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Những nguyên nhân có thể gây ra tình trạng này là gì? Cần làm thêm những xét nghiệm nào?
- Các lựa chọn điều trị tiêu chuẩn để cải thiện các triệu chứng hiện tại (vô sinh/rối loạn kinh nguyệt/triệu chứng ở da) là gì?
- Những thay đổi lối sống được khuyến nghị và hiệu quả dự kiến ở mức nào?
- Các tác dụng phụ chính và điểm cần lưu ý của thuốc được kê là gì?
- Nếu muốn mang thai, chiến lược điều trị và thời gian dự kiến cần thiết là như thế nào?
5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Khi bị rối loạn rụng trứng (ví dụ: nghi ngờ hội chứng buồng trứng đa nang):
- Trong trường hợp của tôi, giảm cân sẽ có hiệu quả đến mức nào? Nên thiết lập khoảng cân nặng mục tiêu như thế nào?
- Nếu sử dụng thuốc kích thích rụng trứng, tỷ lệ mang thai thành công và nguy cơ tác dụng phụ (đa thai, OHSS) ở mức nào?
- Khi nghi ngờ bất thường ống dẫn trứng (tắc nghẽn·dính):
- Xét nghiệm tối ưu để kiểm tra tình trạng ống dẫn trứng (chụp tử cung·ống dẫn trứng, nội soi ổ bụng, v.v.) và ưu nhược điểm của từng xét nghiệm là gì?
- Khả năng mang thai được cải thiện bao nhiêu phần trăm nhờ phẫu thuật ống dẫn trứng, và so với kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (IVF) thì như thế nào?
Tóm tắt ngắn: Bất thường ở buồng trứng và ống dẫn trứng thường gây rối loạn kinh nguyệt và vô sinh do mất cân bằng hormone·các vấn đề cấu trúc cản trở quá trình rụng trứng·thụ tinh. Đánh giá ban đầu chủ yếu gồm kiểm tra lịch sử kinh nguyệt, xét nghiệm hormone trong máu và siêu âm vùng chậu; việc điều trị kết hợp điều trị lối sống·thuốc·thủ thuật·phẫu thuật·kỹ thuật hỗ trợ sinh sản tùy theo tình trạng.