Xác nhận tên bệnh (cách ghi chuẩn)
- Cách gọi chuẩn: U lành tính của buồng trứng (benign ovarian tumor / benign ovarian neoplasm) — đây là tên gọi phù hợp về mặt y học.
1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Là tên gọi chung cho các khối u không ác tính (ung thư) phát sinh từ buồng trứng (bao gồm nhiều dạng bệnh lý như u nang, u hạt, v.v.).
- Nguyên nhân và bệnh sinh: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng có giả thuyết cho rằng tổn thương bề mặt buồng trứng do rụng trứng liên tục khiến biểu mô lõm vào bên trong buồng trứng, dịch tích tụ và hình thành nang. Một số khối u có tính chức năng (tiết hormone), và trong trường hợp hiếm gặp, các triệu chứng có thể do hormone gây ra.
- Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng. Khi có triệu chứng, có thể xuất hiện cảm giác chướng bụng, đau vùng chậu/bụng, tiểu gấp (tiểu nhiều lần), đau lưng, rối loạn đại tiện, v.v. Khi nang buồng trứng bị xoắn hoặc vỡ, có thể xảy ra đau bụng cấp dữ dội. Nếu khối u mới xuất hiện hoặc tăng kích thước sau mãn kinh, cần lưu ý khả năng ác tính.
2) Phương pháp điều trị
- Hỗ trợ chẩn đoán: Đánh giá vị trí, kích thước và cấu tạo (đặc/ dạng nang) bằng siêu âm vùng chậu (siêu âm bụng, siêu âm qua đường âm đạo). Chẩn đoán xác định cuối cùng dựa trên xét nghiệm mô bệnh học sau khi cắt bỏ. Khi cần, có thể sử dụng xét nghiệm dấu ấn khối u trong máu (như CA‑125) và các xét nghiệm hỗ trợ bằng CT/MRI.
- Điều trị bảo tồn (theo dõi): Nang chức năng nhỏ thường có thể tự biến mất, vì vậy nên siêu âm theo dõi định kỳ (cách nhau vài tuần đến vài tháng).
- Điều trị bằng thuốc: Thuốc tránh thai đường uống (chế phẩm hormone) nhằm ức chế rụng trứng được sử dụng để phòng ngừa và điều trị nang chức năng tái phát, nhưng không có thuốc nào có hiệu quả đối với tất cả các khối u lành tính.
- Điều trị phẫu thuật: Cân nhắc phẫu thuật trong các trường hợp sau
- Khối u lớn dần và gây ra triệu chứng (chèn ép, rối loạn tiểu tiện, v.v.)
- Có dấu hiệu nghi ngờ ác tính trên siêu âm hoặc các xét nghiệm
- Khối u phát triển đến kích thước từ 7–8 cm trở lên (tùy đánh giá lâm sàng)
- Khối u buồng trứng mới xuất hiện sau mãn kinh
- Cần phẫu thuật cấp cứu do xoắn cấp tính hoặc chảy máu, vỡ
Phương pháp phẫu thuật: Cắt riêng nang buồng trứng bằng phẫu thuật bóc nang buồng trứng (bảo tồn), hoặc cắt một bên buồng trứng và vòi trứng (cắt phần phụ), khi cần có thể cắt cả hai buồng trứng và tử cung, v.v. Phương pháp tiếp cận gồm phẫu thuật nội soi (được ưu tiên khi có thể) hoặc phẫu thuật mở bụng.
- Quản lý lối sống và lưu ý: Khi xuất hiện đau bụng cấp, sốt hoặc nôn dữ dội, cần đến khám cấp cứu ngay. Sau mãn kinh hoặc khi nghi ngờ ác tính, cần được đánh giá và điều trị nhanh chóng.
3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (các mục cần mang theo, ghi chép và ví dụ câu hỏi)
- Tài liệu/đồ dùng cần chuẩn bị:
- Danh sách các loại thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thuốc thảo dược Hàn Quốc)
- Kết quả siêu âm vùng chậu, CT/MRI và xét nghiệm máu trước đây (nếu có thể, mang theo tệp hình ảnh hoặc bản báo cáo)
- Tiền sử kinh nguyệt (ngày bắt đầu kỳ kinh cuối, tính đều đặn), tiền sử thai nghén (lịch sử mang thai, sinh con, sảy thai)
- Thời điểm bắt đầu và thay đổi của triệu chứng (đặc điểm, tần suất và yếu tố gây đau), ghi chép nhiệt độ cơ thể (có sốt hay không)
- Có mong muốn mang thai hay không (khả năng bảo tồn khả năng sinh sản có quan trọng hay không)
- Hình ảnh/ghi chú cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú: hình vẽ đánh dấu vị trí đau, ảnh chụp mức độ chướng bụng (nếu có)
- Ví dụ câu hỏi (các câu hỏi nên tự chuẩn bị trước khi khám ngoại trú):
- Thời điểm bắt đầu và tần suất của triệu chứng
- Các triệu chứng toàn thân như thay đổi cân nặng gần đây, mệt mỏi, thay đổi cảm giác thèm ăn, v.v.
4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Những nguyên nhân có thể gây ra bệnh này là gì và trong tình trạng hiện tại của tôi, khả năng ác tính ở mức nào?
- Tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào (xét nghiệm máu, dấu ấn khối u, xét nghiệm hình ảnh)?
- Tôi có thể tiếp tục theo dõi khối u hiện tại hay nên phẫu thuật? Xin hãy giải thích lý do.
- Nếu cần phẫu thuật, bác sĩ khuyến nghị phương pháp nào, thời gian hồi phục và nguy cơ biến chứng ở mức nào?
- Tác dụng phụ, thời gian dùng và các lựa chọn thay thế của thuốc này (như thuốc hormone được kê đơn, v.v.) là gì?
- Nếu sau này tôi muốn mang thai, bệnh sẽ ảnh hưởng như thế nào đến buồng trứng và khả năng sinh sản?
5) Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng tình trạng bệnh
- Khi đang trong độ tuổi sinh sản (hoặc chưa mãn kinh): "Nếu cắt bỏ khối u này, chức năng buồng trứng (rụng trứng và tiết hormone) sẽ bị ảnh hưởng như thế nào? Ảnh hưởng đến việc mang thai ra sao? Có thể bảo tồn buồng trứng tối đa hay không?"
- Khi đã mãn kinh hoặc có dấu hiệu nghi ngờ ác tính: "Dựa trên hình ảnh hiện tại, bác sĩ nghi ngờ khả năng ác tính ở mức nào? Xin hãy giải thích khả năng cần điều trị bổ sung (như hóa trị, v.v.) sau khi xét nghiệm mô bệnh học trong quá trình phẫu thuật là bao nhiêu."
Hướng dẫn thêm
- U lành tính buồng trứng nhìn chung có tiên lượng tốt, nhưng chiến lược quản lý sẽ khác nhau tùy theo loại và kích thước khối u, cũng như độ tuổi. Việc theo dõi định kỳ và quyết định điều trị vào thời điểm thích hợp theo khuyến nghị của bác sĩ là rất quan trọng.