Chuyển dạ khó (Dystocia)
Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Chuyển dạ khó là tình trạng tiến triển của cuộc sinh bị trì hoãn bất thường hoặc ngừng lại; cổ tử cung không mở hoặc thai không xuống (hạ xuống và xoay) theo tốc độ dự kiến, khiến cuộc sinh không tiến triển bình thường.
- Nguyên nhân chính (bệnh sinh)
- Cơn co tử cung không đủ (cơn co yếu, thưa hoặc không hiệu quả)
- Yếu tố thai nhi: bất thường về ngôi và thế thai (ngôi mông, ngôi ngang), thai to (thai macrosomia), ngôi thai bất thường (rối loạn xoay)
- Yếu tố vùng chậu và đường sinh: bất tương xứng đầu thai–khung chậu (cephalopelvic disproportion), dị dạng khung chậu, cản trở cấu trúc đường sinh
- Khác: bất thường vị trí nhau thai, đa thai, tình trạng toàn thân của người mẹ (mệt mỏi, mất nước, nhiễm trùng)
- Triệu chứng chính
- Cơn đau chuyển dạ kéo dài nhưng cổ tử cung mở chậm (kéo dài giai đoạn 1)
- Có cơn co mạnh nhưng thai ngừng xuống (kéo dài giai đoạn 2)
- Người mẹ mệt mỏi quá mức, đau tăng lên, có thể sốt (khi nhiễm trùng), thai suy (giảm cung cấp oxy)
Phương pháp điều trị
- Đánh giá ban đầu và theo dõi
- Liên tục theo dõi dấu hiệu sinh tồn của mẹ, kiểu cơn co tử cung, tình trạng cổ tử cung (độ mở, độ xóa, tình trạng tầng sinh môn), nhịp tim thai (CTG)
- Khi cần, khám vùng chậu và siêu âm để xác định vị trí, kích thước thai
- Điều trị bảo tồn/dùng thuốc
- Bổ sung dịch truyền, cho mẹ nghỉ ngơi, an thần và kiểm soát đau (thuốc giảm đau/thuốc an thần)
- Tăng cường cơn co tử cung: bấm ối (amniotomy) và truyền oxytocin (cần có chỉ định và theo dõi)
- Dùng kháng sinh khi nghi ngờ nhiễm trùng
- Điều trị bằng thủ thuật/phẫu thuật
- Dụng cụ hỗ trợ sinh đường âm đạo: sinh hút chân không hoặc sinh bằng forceps — chỉ thực hiện khi đáp ứng các chỉ định và điều kiện kỹ thuật (vị trí đầu thai, trục, tình trạng thai, v.v.)
- Mổ lấy thai: thực hiện khi thai suy nghiêm trọng, khi các biện pháp bảo tồn hoặc hỗ trợ đã thử nhưng thất bại, hoặc bị chống chỉ định
- Cân nhắc điều chỉnh ngôi thai (như xoay thai ngoài) hoặc xoay thai bằng phẫu thuật khi cần
- Kiểm soát đau
- Gây tê ngoài màng cứng (kiểm soát đau hiệu quả trong khi sinh) — có thể áp dụng גם khi dùng oxytocin, nhưng cần tăng cường theo dõi
- Quản lý lối sống và khuyến nghị dự phòng
- Kiểm soát cân nặng trong thai kỳ, tập thể dục thường xuyên (tăng cường cơ vùng chậu và sức bền), học về sinh nở và luyện tập phương pháp thở, rặn
- Người thuộc nhóm nguy cơ cao như đa thai, thai to hoặc từng mổ lấy thai cần trao đổi trước về kế hoạch sinh
- Lưu ý (nguy cơ biến chứng và những điểm cần chú ý khi tự chăm sóc)
- Các tình huống cần can thiệp y tế nhanh chóng: nhịp tim thai thay đổi đột ngột, mẹ chảy máu nhiều, sốt cao kéo dài (nghi ngờ nhiễm trùng), đau chuyển dạ dữ dội không thể kiểm soát
- Khi dùng oxytocin, cần theo dõi vì cơn co tử cung quá mức (tăng co tử cung) có thể làm tăng nguy cơ hít phải phân su và thiếu oxy thai
- Sinh hút chân không hoặc sinh bằng forceps làm tăng nguy cơ tổn thương đường sinh, rách tầng sinh môn và chấn thương đầu ở trẻ sơ sinh
- Mổ lấy thai có nguy cơ biến chứng liên quan đến phẫu thuật như truyền máu, nhiễm trùng và dính các cơ quan; những lần mang thai sau có thể cần đưa ra các quyết định liên quan
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (kèm liều lượng và thời gian dùng)
- Tiền sử sản khoa trước đây (tiền sử sinh nở, có từng mổ lấy thai hay không, biến chứng trong khi sinh)
- Kết quả siêu âm và xét nghiệm gần đây (nếu có)
- Thời điểm bắt đầu đau và cơn chuyển dạ, ghi lại khoảng cách và cường độ các cơn co (nếu có thể, theo từng giờ)
- Có vỡ ối hay không và thời điểm vỡ ối, có chảy máu hay không, thay đổi cử động thai
- Bệnh nền (đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim, v.v.) và thông tin dị ứng
- Ví dụ câu hỏi tại phòng khám ngoại trú (hoặc phòng cấp cứu) (người bệnh tự kiểm tra)
- Cơn đau chuyển dạ bắt đầu chính xác từ thời điểm nào và có biểu hiện như thế nào?
- Màu sắc nước ối (trong/xanh/nâu) hoặc tính chất nước ối có thay đổi không?
- Cử động thai có giảm về số lần không?
- Có kèm sốt, rét run, vấn đề khi tiểu tiện hoặc chảy máu bất thường không?
- Những điều cần báo ngay cho nhân viên y tế khi đến bệnh viện
- Có từng mổ lấy thai hay không, đa thai, tiền sử chuyển dạ khó và nguyên nhân của lần chuyển dạ khó trước đây
Ví dụ các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- Các tác dụng phụ chính của phương pháp điều trị này (ví dụ: oxytocin, gây tê ngoài màng cứng) là gì?
- Trong tình huống hiện tại, phương pháp sinh nào an toàn và được khuyến nghị nhất? Khi nào cần mổ lấy thai?
- Quá trình hồi phục và các biến chứng sau sinh hỗ trợ (hút chân không/forceps) hoặc mổ lấy thai như thế nào?
- Ảnh hưởng trong những lần mang thai sau (như chuyển dạ khó tái diễn, khả năng thử sinh sau mổ lấy thai, v.v.) sẽ như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Khi so sánh mổ lấy thai với các phương pháp điều trị bảo tồn có thể thử (oxytocin, bấm ối, xoay thai bằng tay, v.v.), thứ tự ưu tiên được khuyến nghị trong tình huống hiện tại là gì?
- Khi theo dõi nhịp tim thai phát hiện dấu hiệu bất thường (như giảm kéo dài), bác sĩ dự định thực hiện ngay biện pháp nào?