Ứ dịch vòi trứng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng đầu vòi tử cung (đoạn bóng hoặc đoạn xa của vòi tử cung) bị tắc, khiến dịch tích tụ bên trong và làm vòi tử cung giãn ra (trông giống như một túi nước).
• Nguyên nhân: Bệnh viêm vùng chậu (PID) là nguyên nhân thường gặp nhất, chủ yếu xảy ra sau khi nhiễm các tác nhân lây truyền qua đường tình dục (Chlamydia, vi khuẩn lậu). Ngoài ra, nguyên nhân có thể là phẫu thuật ổ bụng, viêm liên quan đến dụng cụ tử cung (IUD), viêm vòi tử cung do lao, tổn thương trước đây ở tử cung hoặc vòi tử cung.
• Sinh lý bệnh: Khi đoạn xa của vòi tử cung bị tắc do viêm mạn tính và xơ hóa, dịch tiết từ biểu mô không thể thoát ra ngoài, khiến dịch tích tụ bên trong và làm vòi tử cung giãn ra. Dịch này có thể gây ảnh hưởng xấu đến quá trình thụ tinh và làm tổ của trứng; các chất gây viêm/độc tố cũng có thể làm giảm tỷ lệ làm tổ của phôi và làm giảm kết quả thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
• Triệu chứng chính: Vô sinh (vấn đề lâm sàng thường gặp nhất), đau vùng chậu mạn tính hoặc đau từng đợt, đau khi quan hệ tình dục, kinh thưa hoặc chảy máu tử cung bất thường. Nhiều trường hợp không có triệu chứng.

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn/điều trị bằng thuốc
  • Nếu kèm PID cấp tính, điều trị bằng kháng sinh phù hợp (điều trị kháng sinh phổ rộng theo hướng dẫn).
  • Chọc hút qua da/qua ngả âm đạo chỉ đơn thuần để dẫn lưu dịch có khả năng tái phát cao và có thể chỉ giúp cải thiện tạm thời.
• Điều trị phẫu thuật
  • Phẫu thuật có thể thực hiện đồng thời với chẩn đoán bằng nội soi ổ bụng:
    • Cắt vòi tử cung (salpingectomy): Đặc biệt ở những trường hợp dự kiến IVF, cắt vòi tử cung thường được khuyến nghị vì có bằng chứng cho thấy thủ thuật này làm tăng tỷ lệ thành công của IVF.
    • Mở thông vòi tử cung (salpingostomy/mở thông): Thủ thuật mở lại đoạn tận của vòi tử cung, nhằm bảo tồn khả năng sinh sản, nhưng có nguy cơ tái hẹp và tái phát.
    • Bít tắc đoạn gần (thắt hoặc bít kín đoạn gần vòi tử cung): Phương pháp được lựa chọn trong một số trường hợp trước IVF.
• Liên quan đến điều trị vô sinh
  • Khi tổn thương vòi tử cung nghiêm trọng hoặc tỷ lệ thành công của phẫu thuật tái tạo thấp, IVF được khuyến nghị. Nếu có hydrosalpinx, cần cân nhắc cắt vòi tử cung hoặc bít tắc đoạn gần trước khi thực hiện IVF.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Phòng ngừa bệnh lây truyền qua đường tình dục (sử dụng bao cao su), xét nghiệm/điều trị cho bạn tình và đi khám sớm khi có triệu chứng.
  • Tuân thủ hướng dẫn phòng ngừa nhiễm trùng và phục hồi sau phẫu thuật.
  • Nếu không điều trị, nguy cơ vô sinh, nhiễm trùng tái diễn, đau vùng chậu mạn tính và thai ngoài tử cung có thể tăng.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/kết quả xét nghiệm cần chuẩn bị và nộp
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử phẫu thuật phụ khoa và hồ sơ phẫu thuật trước đây (nếu có)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (siêu âm vùng chậu, HSG, kết quả nội soi ổ bụng, xét nghiệm máu, v.v.)
  • Tiền sử kinh nguyệt (chu kỳ, ngày bắt đầu kỳ kinh cuối), mong muốn mang thai và thời gian đã cố gắng mang thai
  • Tiền sử quan hệ tình dục và xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục, ghi nhận các dấu hiệu nhiễm trùng như tiểu tiện, dịch tiết âm đạo và sốt
  • Thời điểm xuất hiện, tính chất và mức độ đau (nhật ký cơn đau)
• Tài liệu nên nộp cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
  • Hình ảnh/báo cáo HSG hoặc siêu âm trước đây
  • Ghi chú về nhiệt độ cơ thể gần đây và tình huống khiến cơn đau nặng lên

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Ưu điểm, nhược điểm của các lựa chọn điều trị (thuốc và phẫu thuật) cũng như thời gian hồi phục dự kiến là gì?"
• "Thuốc này có những tác dụng phụ nào?"
• "Tiên lượng như thế nào? Khả năng mang thai tự nhiên là bao nhiêu?"
• "Trong lối sống, tôi cần lưu ý những điểm nào?"

Ví dụ câu hỏi tùy theo bệnh

• "Nếu muốn mang thai khi đã xác định có ứ dịch vòi tử cung, tôi có cần cắt vòi tử cung trước không, hay nên chuẩn bị IVF ngay?"
• "Bác sĩ có thể giải thích tỷ lệ thành công và tỷ lệ tái phát của phẫu thuật mở thông vòi tử cung (tái thông) hoặc phẫu thuật phục hồi không?"

Hướng dẫn bổ sung

• Nếu có triệu chứng cấp tính (sốt cao, đau bụng dữ dội, triệu chứng ở ngực, dịch tiết âm đạo nhiều bất thường, v.v.), khuyến nghị đến cơ sở y tế ngay lập tức.
• Nếu có kế hoạch điều trị vô sinh, điều quan trọng là phải trao đổi với bác sĩ sản phụ khoa chuyên về sinh sản (nội tiết sinh sản và phòng khám vô sinh).