Xuất tinh sớm

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Tình trạng xuất tinh lặp đi lặp lại trước, trong hoặc ngay sau khi đưa dương vật vào âm đạo, trước khi người bệnh mong muốn, gây khó khăn trong sự thỏa mãn tình dục và các mối quan hệ với người khác.
• Phân loại
  • Nguyên phát (primary, lifelong): kéo dài từ lần quan hệ tình dục đầu tiên — thường có thời gian tiềm tàng xuất tinh trong âm đạo (IELT) rất ngắn (thường khoảng 1 phút trở xuống).
  • Thứ phát (mắc phải, acquired): trước đây không có vấn đề nhưng xuất hiện về sau — có thể liên quan đến thuốc, bệnh lý (như viêm tuyến tiền liệt), rối loạn cương dương, v.v.
• Nguyên nhân chính (mang tính phối hợp)
  • Rối loạn chất dẫn truyền thần kinh (đặc biệt được cho là giảm điều hòa liên quan đến serotonin).
  • Tăng nhạy cảm vùng quy đầu dương vật (kết quả nghiên cứu chưa thống nhất).
  • Yếu tố tâm lý – xã hội: lo âu tình dục, vấn đề trong mối quan hệ, thiếu giáo dục giới tính, căng thẳng, v.v.
  • Bệnh lý thực thể: viêm tuyến tiền liệt, viêm niệu đạo, tổn thương thần kinh ngoại biên, đái tháo đường, bệnh lý thần kinh, lạm dụng rượu, v.v.
  • Thuốc: có thể bị gây ra do ngừng hoặc bắt đầu sử dụng một số loại thuốc.
• Các triệu chứng chính
  • Xuất tinh ngay trước khi đưa dương vật vào âm đạo hoặc trong thời gian rất ngắn sau khi đưa vào (không thể kiểm soát theo chủ quan và khách quan).
  • Lo âu, xấu hổ, giảm khoái cảm tình dục và sự không hài lòng của bạn tình do không kiểm soát được xuất tinh.
• Điểm cần lưu ý khi chẩn đoán
  • Đánh giá thời gian kéo dài triệu chứng (thường tối thiểu 6 tháng), tần suất và mức độ gây đau khổ cho cá nhân cũng như trong mối quan hệ.
  • Chỉ số khách quan được sử dụng là IELT (intravaginal ejaculation latency time): thể nguyên phát thường khoảng 1 phút trở xuống; thể thứ phát thường được cân nhắc tiêu chí là giảm đáng kể, khoảng 3 phút trở xuống (tiêu chí chẩn đoán có thể khác nhau tùy hiệp hội chuyên môn và hướng dẫn thực hành).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · thủ thuật/phẫu thuật · quản lý lối sống và lưu ý)

• Điều trị không dùng thuốc (khuyến nghị đầu tay)
  • Liệu pháp hành vi: kỹ thuật start-stop, kỹ thuật squeeze — luyện tập cùng bạn tình.
  • Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và liệu pháp tình dục: điều chỉnh lo âu tình dục và các yếu tố trong mối quan hệ.
  • Tập tăng cường cơ sàn chậu (bài tập Kegel): có thể giúp kiểm soát tiểu tiện và xuất tinh.
• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI): paroxetine, sertraline, fluoxetine, v.v. (thường có tác dụng trì hoãn xuất tinh). Thông thường được sử dụng theo cách dùng dài hạn (hằng ngày), có thể gây tác dụng phụ như giảm ham muốn tình dục, thay đổi khả năng cương dương và triệu chứng tiêu hóa.
  • Dapoxetine (SSRI tác dụng ngắn): thuốc dùng on-demand, uống trước khi quan hệ tình dục 1–3 giờ, đã được phê duyệt tại nhiều quốc gia (liều thông thường 30 mg, có thể dùng 60 mg khi cần). Ưu điểm là tác dụng nhanh và thời gian bán thải ngắn. Đã có báo cáo về nguy cơ chóng mặt, buồn nôn, đau đầu và ngất; cần thận trọng/chống chỉ định ở bệnh nhân mắc bệnh tim mạch (bệnh tim, kéo dài QT). Cần kiểm tra khả năng chống chỉ định phối hợp với SSRI khác hoặc MAOI.
  • Thuốc gây tê tại chỗ (topical): bôi thuốc mỡ hoặc xịt có chứa lidocaine, prilocaine lên quy đầu trước khi quan hệ tình dục (cách sử dụng: khuyến nghị dùng bao cao su vì thuốc có thể truyền sang bạn tình). Có thể làm giảm cảm giác tình dục do giảm cảm giác.
  • Thuốc hỗ trợ: có thể cân nhắc phối hợp thuốc ức chế PDE-5 khi đồng thời có rối loạn cương dương (nếu rối loạn cương dương là nguyên nhân thì ưu tiên điều trị rối loạn cương dương).
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Các thủ thuật như cắt dây thần kinh lưng dương vật (dây thần kinh cảm giác của dương vật) hầu hết không được khuyến nghị do hiệu quả và tác dụng phụ (mất cảm giác, thay đổi chức năng tình dục) — còn nhiều tranh luận. Cần trao đổi đầy đủ với bác sĩ chuyên khoa về nguy cơ và hiệu quả lâu dài trước khi thực hiện.
• Điều trị nguyên nhân
  • Điều trị các bệnh lý nền như viêm tuyến tiền liệt, viêm niệu đạo, tổn thương thần kinh, bất thường nội tiết, nghiện rượu và đái tháo đường có thể cải thiện triệu chứng.
• Lưu ý và biến chứng
  • Tác dụng phụ của thuốc: nhóm SSRI (giảm ham muốn tình dục, xuất tinh chậm, triệu chứng đường tiêu hóa), dapoxetine (ngất, chóng mặt, cần thận trọng về tim mạch), thuốc gây tê tại chỗ có thể gây tê cho bạn tình do truyền sang.
  • Tương tác thuốc: chống chỉ định phối hợp SSRI + MAOI (nguy cơ hội chứng serotonin). Dapoxetine cần thận trọng khi tương tác với một số thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần và thuốc ức chế CYP3A4.
  • Hiệu quả điều trị có thể bị hạn chế nếu các vấn đề tâm lý và trong mối quan hệ chưa được giải quyết.
• Tiên lượng
  • Khác nhau tùy nguyên nhân: ở thể thứ phát, khả năng cải thiện cao khi điều trị bệnh lý nền. Thể nguyên phát có xu hướng trở thành mạn tính, nhưng liệu pháp hành vi và thuốc có thể cải thiện triệu chứng cũng như chất lượng cuộc sống.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng và thông tin hữu ích cần ghi lại khi khám)

• Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các loại thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thuốc đông y).
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (đường huyết, HbA1c, xét nghiệm tuyến tiền liệt, v.v.) và tài liệu liên quan đến bệnh tim (như điện tâm đồ trước đây).
  • Nhật ký triệu chứng: số lần và thời điểm xuất tinh (trước khi đưa vào âm đạo/ngay sau khi đưa vào, v.v.), IELT ước tính (tính bằng giây), thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến.
  • Thông tin liên quan đến bạn tình (thời gian duy trì mối quan hệ, các vấn đề về sức khỏe tình dục của bạn tình, v.v.).
  • Kinh nghiệm điều trị trước đây (các loại thuốc, thuốc mỡ và phương pháp điều trị đã sử dụng, cùng hiệu quả/tác dụng phụ).
• Những điều cần báo trước cho bác sĩ khi khám
  • Thời điểm triệu chứng bắt đầu và có thay đổi đột ngột hay không (tình trạng xấu đi nhanh chóng có thể gợi ý bệnh lý nền).
  • Có kèm đau dương vật/niệu đạo, triệu chứng tiểu tiện hoặc triệu chứng thần kinh (bất thường cảm giác) hay không.
  • Có mắc bệnh tim mạch, suy gan/suy thận hoặc đang dùng thuốc chuyển hóa ở gan (đặc biệt là thuốc ức chế CYP3A4) hay không.

Ví dụ về các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Làm thế nào để phân biệt triệu chứng của tôi là nguyên phát hay thứ phát?"
• "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của các lựa chọn điều trị được khuyến nghị là gì?"
• "Giữa điều trị bằng thuốc (ví dụ dapoxetine hoặc SSRI) và liệu pháp hành vi, tôi nên thử phương pháp nào trước?"
• "Tôi có cần đưa bạn tình vào quá trình điều trị không? Có cần liệu pháp dành cho cặp đôi không?"
• "Tôi đang dùng thuốc hiện tại (hoặc mắc bệnh tim mạch), vậy sử dụng một loại thuốc cụ thể (ví dụ dapoxetine) có an toàn không?"

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Trong trường hợp của tôi (ghi thời điểm bắt đầu triệu chứng và IELT), đó là thể nguyên phát hay thứ phát, và tôi cần làm thêm xét nghiệm nào?"
• "Nếu sử dụng thuốc mỡ gây tê tại chỗ, thuốc có truyền sang bạn tình và gây vấn đề không? Cần sử dụng như thế nào để an toàn?"

(Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa dựa trên thông tin được cung cấp khi khám để quyết định kế hoạch xét nghiệm và điều trị phù hợp với tình trạng cá nhân.)