Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Hẹp bao quy đầu (phimosis) là tình trạng không thể kéo bao quy đầu ra sau để lộ quy đầu. Ở trẻ sơ sinh, bao quy đầu và quy đầu dính vào nhau một cách sinh lý và ở trạng thái dày lên là bình thường, nhưng chúng phải tách ra trong quá trình trưởng thành. Hẹp bao quy đầu bệnh lý là tình trạng bao quy đầu bị thu hẹp do một vòng hẹp xơ hóa (mô sẹo), khiến không thể lộ quy đầu.
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Các nguyên nhân bao gồm tình trạng dính sinh lý bẩm sinh không tự cải thiện, hình thành sẹo do nhiễm trùng tái diễn, viêm mạn tính (ví dụ: viêm quy đầu–bao quy đầu), bệnh da (ví dụ: balanitis xerotica obliterans/BXO). Tình trạng này có thể nặng hơn do nguy cơ nhiễm trùng tăng lên vì bệnh tiểu đường, v.v. Việc cố sức kéo bao quy đầu ra sau có thể ngược lại gây hình thành sẹo.
- Triệu chứng chính: Đỏ, sưng và đau ở quy đầu–bao quy đầu, dịch mủ (triệu chứng viêm quy đầu–bao quy đầu), bất thường khi tiểu như tia nước tiểu nhỏ. Nghẹt bao quy đầu (paraphimosis) là tình trạng cấp cứu trong đó bao quy đầu bị kéo ra sau và siết chặt dương vật, gây rối loạn lưu thông máu.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn
- Vệ sinh: Rửa 2–3 lần mỗi ngày bằng nước ấm và xà phòng, giữ mặt trong bao quy đầu khô ráo. Tránh kéo bao quy đầu ra sau một cách cưỡng ép.
- Điều trị tại chỗ: Nếu có nhiễm trùng, sử dụng thuốc mỡ kháng sinh tại chỗ và khi cần thì dùng kháng sinh đường uống. Trong trường hợp hẹp bao quy đầu bệnh lý nhẹ, không có viêm tái diễn, thường có thể đạt hiệu quả bằng cách bôi corticosteroid tại chỗ loại mạnh (ví dụ: kem betamethasone 0,05%) trong một khoảng thời gian nhất định (thông thường 4–8 tuần) (tuân theo chỉ định của bác sĩ).
- Rạch và dẫn lưu: Nếu có nhiều mủ, rạch bao quy đầu và dẫn lưu hoặc tách phần bị dính.
- Thủ thuật/phẫu thuật
- Cắt bao quy đầu (cắt bỏ da bao quy đầu, circumcision): Được khuyến nghị trong trường hợp hẹp bao quy đầu bệnh lý, viêm quy đầu–bao quy đầu tái diễn, rối loạn tiểu tiện do hẹp bao quy đầu thực sự hoặc nghẹt bao quy đầu (cấp cứu). Có thể cắt một phần hoặc toàn bộ; việc lựa chọn gây mê toàn thân hay gây tê tại chỗ tùy thuộc vào tình trạng của bệnh nhân.
- Trong một số trường hợp cũng có thể cân nhắc phẫu thuật bảo tồn bao quy đầu như tạo hình bao quy đầu (preputioplasty).
- Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
- Nếu bị tiểu đường, kiểm soát đường huyết nghiêm ngặt để giảm nguy cơ nhiễm trùng.
- Không lộn bao quy đầu một cách cưỡng ép (nguy cơ gây sẹo và nghẹt bao quy đầu).
- Tuân thủ hướng dẫn chăm sóc vết thương sau phẫu thuật (giữ vệ sinh, dùng thuốc đã được kê đơn, tuân thủ thời điểm quan hệ tình dục trở lại).
- Quản lý nguy cơ biến chứng
- Nghẹt bao quy đầu (cấp cứu), rối loạn thoát nước tiểu, nhiễm trùng tái diễn, tình trạng nặng hơn do hình thành sẹo, hiếm gặp ảnh hưởng đến chức năng và cảm giác sinh dục (hiếm gặp sau phẫu thuật).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ câu hỏi)
- Những thứ cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, steroid, v.v.)
- Tiền sử dị ứng (thuốc, thuốc gây mê, v.v.)
- Tiền sử phẫu thuật và hồ sơ xét nghiệm, điều trị liên quan đến cơ quan sinh dục nam (nếu có)
- Ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, thay đổi triệu chứng (nếu có thể chụp ảnh, chuẩn bị ảnh gần đây về tình trạng hiện tại) và tình trạng tiểu tiện (tia nước tiểu, đau khi tiểu, v.v.)
- Ghi lại việc có hay không có bệnh tiểu đường, bệnh suy giảm miễn dịch và bệnh toàn thân, cũng như thân nhiệt, tình trạng đỏ và dịch tiết
- Chuẩn bị trước các thông tin mà bác sĩ có thể hỏi khi khám sẽ giúp quá trình khám thuận lợi:
- Có hay không có đau, đỏ và dịch tiết, cùng các yếu tố làm tình trạng nặng hơn
- Đã từng điều trị trước đây (sử dụng thuốc mỡ, kháng sinh, v.v.) hay chưa và hiệu quả
- Hoạt động tình dục và tiền sử phơi nhiễm bệnh lây truyền qua đường tình dục
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Phương pháp điều trị này (steroid tại chỗ/kháng sinh) có phù hợp với tình trạng của tôi không? Hiệu quả dự kiến và thời gian điều trị khoảng bao lâu?
- Tình trạng của tôi có cần phẫu thuật không, và khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn thay cho phẫu thuật là bao nhiêu?
- Nếu phẫu thuật, phương pháp (cắt một phần so với cắt toàn bộ), phương thức gây mê, thời gian đau và hồi phục, cũng như nguy cơ biến chứng sẽ như thế nào?
- Tôi bị tiểu đường, cần thực hiện thêm những biện pháp quản lý nào để giảm nguy cơ nhiễm trùng và tái phát?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Nếu sử dụng corticosteroid tại chỗ, khả năng cải thiện là bao nhiêu và cần lưu ý gì khi sử dụng (tác dụng phụ)?
- Tiêu chí để khuyến nghị cắt bao quy đầu ở trẻ em (hoặc người lớn) là gì, và có độ tuổi hoặc thời điểm nào được khuyến nghị không?
Hướng dẫn bổ sung: Trong trường hợp cần đi khám cấp cứu (đau dữ dội đột ngột, bao quy đầu bị kéo ra sau và không thể trở về vị trí bình thường, đổi màu sẫm·cảm giác lạnh·sưng nặng·sốt·triệu chứng toàn thân), cần lập tức đến khoa cấp cứu hoặc khoa tiết niệu.