Urê huyết cao

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Urê huyết (uremia) là tình trạng suy giảm nghiêm trọng chức năng thận (thông thường mức lọc cầu thận giảm mạnh), khiến các chất độc niệu cùng với tình trạng mất cân bằng điện giải và dịch thể tích tụ trong cơ thể, gây ra các triệu chứng toàn thân.
• Nguyên nhân chính: Tổn thương thận cấp hoặc mạn (viêm thận cấp, viêm bể thận cấp, tổn thương thận do tăng huyết áp, chấn thương·sốc·độc tố, độc tính trên thận do thuốc, v.v.), bệnh thận mạn tiến triển, v.v.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Suy giảm chức năng bài tiết và chuyển hóa của thận làm tích tụ urê, các chất độc niệu và các sản phẩm phụ của chuyển hóa urê; kèm theo bất thường về cân bằng điện giải (như kali) và axit–bazơ, quá tải dịch, thiếu máu (do thiếu erythropoietin), rối loạn chuyển hóa khoáng chất và xương, gây ra các triệu chứng ở nhiều hệ cơ quan.
• Các triệu chứng chính (thường gặp): Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn·nôn, rối loạn tiêu hóa, rối loạn giấc ngủ, đau đầu, suy giảm trí nhớ·khả năng tập trung, thay đổi ý thức (lơ mơ·hôn mê), yếu cơ·co giật, ngứa da, tăng sắc tố da, xu hướng chảy máu (chảy máu nướu·chảy máu mũi), phù toàn thân, khó thở (do quá tải dịch), tăng nguy cơ gãy xương (do bất thường chất lượng xương), dễ bị nhiễm trùng.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cốt lõi: Điều trị bệnh nguyên nhân và bảo tồn·thay thế chức năng thận (khi cần)
• Điều trị bảo tồn (suy giảm chức năng thận giai đoạn sớm·mức độ vừa)
  • Kiểm soát bệnh nguyên nhân (kiểm soát huyết áp·đái tháo đường, điều trị nhiễm trùng, ngừng thuốc gây ra nguyên nhân, v.v.)
  • Chế độ ăn: Điều chỉnh lượng protein·natri·kali·phốt pho, hạn chế lượng nước uống (khi bị phù·tăng huyết áp)
  • Điều chỉnh thuốc: Điều trị từng vấn đề cụ thể như tăng kali máu·toan máu·thiếu máu·tăng phốt phát máu (thuốc loại bỏ kali, natri bicarbonat đường uống·đường tĩnh mạch, chất gắn phosphate, vitamin D dạng hoạt hóa, v.v.)
  • Điều chỉnh liều thuốc và tránh các thuốc độc thận (ví dụ: NSAIDs, một số thuốc kháng sinh, thuốc cản quang, v.v.)
• Liệu pháp thay thế (suy thận giai đoạn cuối)
  • Chạy thận nhân tạo (hemodialysis): Phương pháp thay thế tiêu chuẩn trong trường hợp có triệu chứng urê huyết cấp hoặc suy thận mạn giai đoạn cuối
  • Lọc màng bụng (peritoneal dialysis): Có thể lựa chọn khi cân nhắc điều trị tại nhà·chất lượng cuộc sống
  • Ghép thận (renal transplantation): Lựa chọn điều trị lâu dài tùy theo chỉ định
• Điều trị bằng thuốc theo triệu chứng
  • Thiếu máu: Chế phẩm erythropoietin (EPO) và bổ sung sắt
  • Tăng phốt phát máu: Chất gắn phosphate (loại chứa canxi·không chứa canxi)
  • Rối loạn chuyển hóa xương: Dẫn xuất vitamin D dạng hoạt hóa, điều chỉnh canxi
  • Tăng kali máu·toan chuyển hóa: Khi cấp cứu, có thể sử dụng canxi đường tĩnh mạch·insulin+glucose·natri bicarbonat, v.v.
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Cần lưu ý nhiễm trùng trước·sau lọc máu, hạ huyết áp, mất cân bằng điện giải và biến chứng liên quan đến đường tiếp cận
  • Cần kiểm soát nguy cơ chảy máu do xu hướng chảy máu (rối loạn chức năng tiểu cầu do urê huyết)
  • Kiểm tra liều dùng·chống chỉ định của thuốc (bắt buộc điều chỉnh liều theo chức năng thận)
• Tóm tắt tự chăm sóc
  • Tuân thủ nghiêm ngặt kế hoạch dùng thuốc·chế độ ăn·lượng nước, theo dõi cân nặng·huyết áp·lượng nước tiểu, báo ngay khi có dấu hiệu nhiễm trùng
  • Không hút thuốc·hạn chế rượu bia, tránh các thuốc độc thận (đặc biệt là NSAIDs và một số thuốc kháng sinh)

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc thảo dược Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung)
  • Hồ sơ dị ứng và tác dụng không mong muốn của thuốc trong quá khứ
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu: creatinine·eGFR·BUN, điện giải, CBC, Ca/P, albumin, v.v.; kết quả xét nghiệm nước tiểu)
  • Ghi chép thay đổi cân nặng, lượng nước tiểu (tần suất đi tiểu·tiểu đêm, v.v.), ảnh hoặc ghi chép về tình trạng phù
  • Ghi chép tự đo huyết áp·đường huyết (nếu có)
  • Thời điểm xuất hiện·diễn tiến của triệu chứng (buồn nôn·nôn·chóng mặt·thay đổi ý thức, v.v.)
• Thông tin cốt lõi cần cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ)
  • Nộp kết quả xét nghiệm máu gần đây nếu có
  • Tình trạng lọc máu hoặc tiền sử lọc máu (nếu có thì cung cấp phương pháp·tần suất)
  • Thông tin liên quan đến ghép tạng (tiền sử ghép tạng, có người hiến hay không)
  • Các thực phẩm bổ sung·thảo dược đang sử dụng, v.v.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và các tác dụng phụ chính của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?
• Chức năng thận của tôi (creatinine, eGFR) hiện đang ở mức nào và tiên lượng ra sao?
• Tiêu chí để bắt đầu lọc máu là gì? Với tình trạng hiện tại, tôi cần chuẩn bị sớm đến mức nào?
• Trong lối sống (chế độ ăn·lượng nước·vận động), điều gì cần thay đổi trước tiên?
• Các biến chứng trước·sau khi lọc máu hoặc ghép thận và cách phòng ngừa là gì?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Các chỉ số creatinine·eGFR·điện giải trong xét nghiệm máu gần đây của tôi như thế nào? Các chỉ số này đã ở mức cần bắt đầu lọc máu chưa?
• Giữa đường tiếp cận mạch máu (ống thông trong mạch máu·cầu nối động-tĩnh mạch) và lọc màng bụng, phương pháp nào phù hợp hơn với sinh hoạt của tôi (so sánh ưu·nhược điểm)?