Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng nồng độ magnesium trong huyết tương tăng lên từ 2.2 mEq/L trở lên (tăng magnesium máu).
- Nguyên nhân: Chủ yếu là giảm bài tiết qua thận (suy thận) hoặc dùng·nạp quá nhiều magnesium (thuốc kháng acid·thuốc nhuận tràng chứa magnesium, dùng quá liều magnesium sulfate — ví dụ: điều trị tiền sản giật), ngoài ra còn có mất nước (ví dụ: nhiễm toan ceton), tiêu cơ vân, cường cận giáp·suy giáp, v.v. Việc dùng vitamin D có thể ảnh hưởng do làm tăng hấp thu ở đường ruột.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Bình thường, phần lớn magnesium được bài tiết qua thận (tỷ lệ tái hấp thu cao), nhưng khi chức năng thận suy giảm, magnesium tích tụ trong cơ thể → ức chế hệ thần kinh-cơ và hệ dẫn truyền tim, đồng thời gây giãn mạch ngoại biên → xuất hiện yếu cơ, ức chế hô hấp, nhịp tim chậm·loạn nhịp. Ở nồng độ máu cao (ví dụ: từ 10.0 mEq/L trở lên) có thể xảy ra rối loạn dẫn truyền tim, và từ 13.0 mEq/L trở lên có khả năng ngừng tim (được xem là mức độ nặng trên lâm sàng).
- Triệu chứng chính: Bắt đầu từ không có triệu chứng, sau đó có thể xuất hiện buồn nôn·nôn, hạ huyết áp, giãn mạch mặt·ngoại biên, yếu cơ·hôn mê, khó thở·giảm hô hấp, nhịp tim chậm·loạn nhịp·ngừng tim, v.v.
Phương pháp điều trị
- Chẩn đoán và xử trí ban đầu
- Đo magnesium huyết thanh và đánh giá liên tục các chất điện giải (calcium·potassium), chức năng thận (creatinine), huyết áp·hô hấp·mức độ ý thức, theo dõi điện tâm đồ 12 chuyển đạo (ECG).
- Điều trị bảo tồn (khi chức năng thận·tuần hoàn tương đối được bảo tồn)
- Truyền dung dịch saline sinh lý tĩnh mạch (bù dịch) để cải thiện tưới máu thận và thúc đẩy bài tiết.
- Phối hợp thuốc lợi tiểu (như thuốc lợi tiểu quai) để thúc đẩy bài tiết magnesium qua nước tiểu (quyết định tùy theo chức năng thận).
- Ngừng ngay các thuốc gây nguyên nhân (chế phẩm chứa magnesium).
- Giảm triệu chứng và điều trị cấp cứu
- Khi nặng, có bất thường điện tâm đồ·nhịp tim chậm nghiêm trọng·loạn nhịp·ức chế cơ·hô hấp, truyền calcium tĩnh mạch (ví dụ: calcium gluconate) để ức chế kéo dài tác động của magnesium lên cơ tim·hệ thần kinh (điều trị triệu chứng).
- Khi suy hô hấp, hỗ trợ hô hấp như thông khí cơ học (máy thở).
- Ở bệnh nhân nặng hoặc suy thận có tình trạng tăng magnesium máu kéo dài, hoặc không cải thiện bằng điều trị bảo tồn, tiến hành chạy thận nhân tạo (loại bỏ magnesium nhanh chóng).
- Quản lý lối sống·lưu ý
- Bệnh nhân suy giảm chức năng thận không được dùng hoặc cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thuốc kháng acid·thuốc nhuận tràng·thực phẩm bổ sung chứa magnesium.
- Nhận biết khả năng vitamin D làm tăng hấp thu magnesium khi sử dụng.
- Khi dùng thuốc·thực phẩm bổ sung, kiểm tra thành phần (có chứa magnesium hay không).
- Quản lý biến chứng
- Theo dõi khả năng xuất hiện hạ calcium máu (do thúc đẩy bài tiết magnesium → mất calcium) và điều chỉnh khi cần thiết.
- Theo dõi liên tục để đề phòng các biến chứng tim mạch·hô hấp (loạn nhịp, ngừng tim, suy hô hấp).
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và tài liệu cần mang theo
- Danh sách tất cả thuốc·thực phẩm bổ sung·phương pháp dân gian hiện đang sử dụng (bao gồm liều lượng và tần suất sử dụng).
- Kết quả xét nghiệm máu gần đây (nếu có thể, các chỉ số Mg, Ca, K, Cr, v.v. trong vòng 3 tháng gần nhất).
- Thay đổi lượng nước tiểu, có phù hay không, ghi chép huyết áp·mạch (nếu có thể).
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (buồn nôn, yếu cơ, khó thở, v.v.), ghi chép việc đã đến khoa cấp cứu hay chưa.
- Tình trạng mang thai (nữ), tiền sử nhập viện·phẫu thuật·chạy thận gần đây.
- Ví dụ ghi chép triệu chứng để cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
- "Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và xảy ra với tần suất bao nhiêu?"
- "Bạn đang dùng những thuốc hoặc thuốc kháng acid·thực phẩm bổ sung nào?"
- Hướng dẫn đánh giá cấp cứu (trước khi đến bệnh viện)
- Khi khó thở nghiêm trọng, giảm ý thức, đau ngực, ngất hoặc nhịp tim giảm đột ngột, hãy lập tức đến khoa cấp cứu.
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Nồng độ magnesium hiện tại của tôi là bao nhiêu và thuộc mức độ nào (nhẹ/nặng)?"
- "Trong các lựa chọn điều trị (truyền dịch, thuốc lợi tiểu, truyền calcium, chạy thận), ưu tiên nào được khuyến nghị cho tôi? Những nguy cơ là gì?"
- "Tôi có thể tiếp tục dùng các thuốc (hoặc thực phẩm bổ sung) đang sử dụng không?"
- "Có quy tắc sinh hoạt hoặc khuyến nghị ngừng thuốc nào để ngăn tái phát không?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Tôi bị suy thận mạn (hoặc đang chạy thận). Có thuốc kháng acid hoặc thực phẩm bổ sung nào có thể sử dụng an toàn không? Tôi cần xét nghiệm magnesium với tần suất bao lâu?"
- "Nguy cơ và phương pháp theo dõi khi truyền magnesium trong thai kỳ (ví dụ: điều trị tiền sản giật) như thế nào, và cần lưu ý gì trong quá trình sinh·chăm sóc sau sinh?"
(Tham khảo: Triệu chứng·điều trị thay đổi tùy theo tình trạng và kết quả xét nghiệm của từng bệnh nhân. Khi xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng (khó thở, thay đổi ý thức, đau ngực, v.v.), hãy lập tức đến cơ sở y tế cấp cứu.)