Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Là thuật ngữ chung chỉ tình trạng đau hoặc khó chịu cảm nhận được ở vùng ngực; ý nghĩa lâm sàng và phương pháp điều trị thay đổi rất nhiều tùy theo nguyên nhân.
- Nguyên nhân chính (ví dụ): Bệnh tim thiếu máu cục bộ (đau thắt ngực·nhồi máu cơ tim), bệnh động mạch chủ (bóc tách·phình động mạch), bệnh van tim, bệnh cơ tim, thuyên tắc phổi, tràn khí màng phổi, nhiễm trùng phổi·ung thư phổi, viêm màng phổi, đau cơ xương khớp, trào ngược dạ dày–thực quản/co thắt thực quản, rối loạn hoảng sợ, v.v.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Cơ chế đau khác nhau tùy nguyên nhân — thiếu máu cơ tim gây cảm giác đè ép ngực·đau khi ấn do các chất chuyển hóa và thụ thể bị kích thích; bóc tách động mạch chủ gây đau dữ dội như bị xé rách (rách nội mạc động mạch chủ/chảy máu); thuyên tắc phổi gây đau ngực·khó thở·thiếu oxy do giảm lưu lượng máu qua phổi.
- Đặc điểm triệu chứng chính: Cảm giác đè ép·bóp chặt ở ngực·đau như bị dao đâm, lan lên cổ·hàm·vai·cánh tay, khó thở, vã mồ hôi lạnh, chóng mặt hoặc ngất, ho·ho ra máu, v.v. Tính chất và biểu hiện của cơn đau (nặng hơn khi vận động, kéo dài khi nghỉ ngơi, v.v.) cùng các triệu chứng đi kèm rất quan trọng đối với chẩn đoán.
- Dấu hiệu cấp cứu (khuyến nghị khám cấp cứu ngay): Đau đột ngột và rất dữ dội, thay đổi ý thức, khó thở, ngất·chóng mặt nghiêm trọng, kèm tiền sử hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh động mạch vành, v.v.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Không chỉ giảm đau ngực mà việc chẩn đoán và điều trị nhanh chóng theo nguyên nhân nền tảng cũng là điều bắt buộc. Ưu tiên áp dụng phương pháp tiếp cận tiêu chuẩn cho từng nguyên nhân.
- Nhồi máu cơ tim/hội chứng động mạch vành cấp: Sau khi đánh giá nhanh (điện tâm đồ·men tim), áp dụng điều trị tiêu chuẩn — thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, liệu pháp oxy (khi thiếu oxy), thuốc chống đông, thuốc giãn mạch (như nitroglycerin, cần xác nhận chỉ định), điều trị bằng thuốc như thuốc chẹn beta·statin, can thiệp động mạch vành qua da (PCI) ngay khi có ST chênh lên hoặc tiêu sợi huyết khi có chỉ định.
- Đau thắt ngực không ổn định·NSTEMI: Sau khi đánh giá nguy cơ, cân nhắc điều trị chống huyết khối·chống đông và can thiệp động mạch vành.
- Bóc tách động mạch chủ: Khi nghi ngờ, lập tức phân loại bằng chẩn đoán hình ảnh (chụp CT mạch máu); động mạch chủ lên (type A) cần phẫu thuật cấp cứu, động mạch chủ xuống (type B) cân nhắc kiểm soát huyết áp·nhịp tim và điều trị nội khoa/can thiệp nội mạch.
- Thuyên tắc phổi: Điều trị chống đông (heparin trọng lượng phân tử thấp hoặc thuốc chống đông đường uống tác động trực tiếp); khi thuyên tắc lượng lớn, sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối.
- Tràn khí màng phổi: Trường hợp nhỏ không triệu chứng có thể theo dõi·điều trị oxy; trường hợp có triệu chứng hoặc tràn khí màng phổi áp lực cần dẫn lưu màng phổi·chọc hút hoặc phẫu thuật.
- Nhiễm trùng phổi·bệnh phổi·ung thư phổi: Điều trị bệnh nguyên nhân bằng kháng sinh, hóa trị·xạ trị·phẫu thuật, v.v.
- Đau cơ xương khớp·đau thành ngực: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), vật lý trị liệu, điều chỉnh hoạt động.
- Rối loạn hoảng sợ·đau ngực do lo âu: Tâm lý trị liệu (liệu pháp nhận thức hành vi), điều trị bằng thuốc (thuốc chống trầm cảm·benzodiazepine ngắn hạn, v.v.)
- Quản lý lối sống: Cai thuốc lá, kiểm soát tăng huyết áp·đái tháo đường·rối loạn lipid máu, kiểm soát cân nặng, tập thể dục thường xuyên (theo hướng dẫn của bác sĩ).
- Lưu ý: Nếu chưa rõ nguyên nhân hoặc có dấu hiệu liên quan đến tim·hô hấp, khuyến nghị đến khoa cấp cứu. Việc sử dụng thuốc·thủ thuật phải tuân theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Chuẩn bị: Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung), tiền sử dị ứng, tiền sử bệnh (bệnh tim·phẫu thuật·bệnh phổi, v.v.), kết quả xét nghiệm gần đây (điện tâm đồ·xét nghiệm máu·chẩn đoán hình ảnh, nếu có thể hãy mang theo bản sao).
- Ghi chép triệu chứng: Thời điểm bắt đầu đau (chính xác), tính chất cơn đau (đè ép·bỏng rát·như dao đâm, v.v.), mức độ đau (0–10), thời gian kéo dài và tần suất, yếu tố khởi phát (vận động·ăn uống·hô hấp·tư thế), yếu tố làm giảm đau, triệu chứng đi kèm (khó thở·đổ mồ hôi·buồn nôn·ngất·đau lan xuống cánh tay·hàm).
- Lối sống: Có hút thuốc hay không, uống rượu, nghề nghiệp (mức độ hoạt động thể chất), mức độ căng thẳng, thói quen ngủ.
- Chuẩn bị xét nghiệm: Nếu có số đo huyết áp·nhịp tim·thân nhiệt·độ bão hòa oxy gần đây, hãy ghi lại và mang theo.
- Ví dụ câu hỏi (câu hỏi bệnh nhân nên hỏi trước bác sĩ):
- “Nếu cơn đau hiện tại nghiêm trọng, tiêu chí nào cho thấy tôi cần đến khoa cấp cứu?”
- “Các thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng đến xét nghiệm hoặc điều trị không?”
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này là gì?
- Cần thực hiện những xét nghiệm nào (điện tâm đồ·siêu âm tim·xét nghiệm máu·CT, v.v.), và lý do là gì?
- Mức độ khẩn cấp của việc điều trị là như thế nào (cấp cứu/ngoại trú/theo dõi) và tiên lượng ra sao?
- Trong sinh hoạt, những điều nào cần ngừng hoặc nhất định phải tuân thủ?
Ví dụ câu hỏi tùy theo từng bệnh
- Khi nghi ngờ bệnh tim thiếu máu cục bộ: “Để xác định có nhồi máu cơ tim hay không, tôi cần làm xét nghiệm nào (điện tâm đồ·xét nghiệm troponin) và khi nào? Trong trường hợp cấp cứu, những tình huống nào cần được xử trí ngay (ví dụ: can thiệp động mạch vành)?”
- Khi nghi ngờ bóc tách động mạch chủ: “Khi bị đau ngực dữ dội như bị xé rách, có cần chụp CT mạch máu ngay không? Cần hạ huyết áp và nhịp tim nhanh đến mức nào, sử dụng thuốc gì?”
(Nội dung trên là thông tin y khoa chung; việc chẩn đoán và điều trị trong từng trường hợp cụ thể phải tuân theo đánh giá của nhân viên y tế phụ trách.)