Đau thắt ngực

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chấn thương não do ngoại lực (Traumatic brain injury, thường gọi là chấn động não) là tình trạng chức năng não bị tổn thương tạm thời do tác động từ bên ngoài, bao gồm cả những trường hợp không có tổn thương cấu trúc rõ rệt. Điển hình có thể kèm theo mất ý thức hoặc thay đổi ý thức.
• Nguyên nhân chính: Chấn thương do tai nạn giao thông, chấn thương khi vận động·thể thao, tai nạn lao động, té ngã, v.v.
• Sinh lý bệnh: Rối loạn chức năng não cấp tính do va đập (khu trú hoặc lan tỏa); trường hợp nhẹ không có tổn thương cấu trúc, trường hợp nặng có thể tiến triển thành dập não, xuất huyết (dưới màng cứng·ngoài màng cứng·trong não) hoặc tổn thương sợi trục lan tỏa, v.v.
• Triệu chứng điển hình: Mất ý thức hoặc thay đổi ý thức, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn·nôn, rối loạn trí nhớ (mất trí nhớ ngắn hạn), giảm khả năng tập trung, mệt mỏi, quá nhạy cảm với kích thích giác quan, co giật (cơn động kinh), thiếu hụt thần kinh (trong trường hợp nặng).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · can thiệp/phẫu thuật · quản lý lối sống · lưu ý)

• Xử trí ban đầu
  • Triệu chứng nhẹ: Theo dõi và nghỉ ngơi (tại bệnh viện hoặc tại nhà dưới sự theo dõi của người chăm sóc), khuyến cáo dùng thuốc giảm đau acetaminophen (cần được đánh giá thích hợp nếu đau đầu dữ dội·co giật, v.v.).
  • Co giật·bất thường thần kinh·giảm ý thức hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao (người cao tuổi, đang dùng thuốc chống đông, bệnh xuất huyết, uống nhiều rượu, v.v.): đến ngay phòng cấp cứu, thực hiện chẩn đoán hình ảnh thần kinh (ưu tiên tương đối là CT).
• Điều trị bằng hình ảnh·phẫu thuật
  • Nếu có dấu hiệu cấp cứu như xuất huyết não (dưới màng cứng·ngoài màng cứng·trong não), dập não lớn hoặc tăng áp lực nội sọ (phù não), cần phẫu thuật (giải áp, lấy khối máu tụ) và điều trị tích cực theo đánh giá của khoa phẫu thuật thần kinh.
• Điều trị bằng thuốc
  • Đau: Ưu tiên acetaminophen.
  • Thuốc chống co giật: Ở bệnh nhân TBI nặng cần phòng ngừa cơn động kinh trong giai đoạn sớm (ví dụ: trong vòng 7 ngày sau chấn thương), có thể cân nhắc dùng thuốc chống co giật trong thời gian ngắn. Nhìn chung không khuyến cáo dự phòng dài hạn (cần bác sĩ quyết định).
  • Điều trị chống phù não (trong trường hợp nặng): Tuân theo hướng dẫn của đơn vị chăm sóc tích cực, chẳng hạn như sử dụng thuốc tăng áp lực thẩm thấu (mannitol), điều trị hạ thân nhiệt, v.v.
• Phục hồi chức năng và theo dõi sau điều trị
  • Phục hồi nhận thức, vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, trị liệu ngôn ngữ và các hình thức phục hồi chức năng đa chuyên khoa khác đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tiên lượng.
  • Trở lại hoạt động từng bước (thể thao·lái xe·trở lại làm việc) phải tuân theo phác đồ từng giai đoạn dựa trên triệu chứng (cần được nhân viên y tế cho phép khi không còn triệu chứng).
• Lưu ý·tự chăm sóc
  • Không uống rượu·sử dụng ma túy (làm chậm quá trình hồi phục·tăng nguy cơ xuất huyết).
  • Người đang dùng thuốc chống đông có nguy cơ biến chứng cao, vì vậy cần lập tức tham khảo ý kiến cơ sở y tế.
  • Khuyến cáo người chăm sóc theo dõi trong 24–48 giờ sau khi về nhà (kiểm tra các dấu hiệu cấp cứu như nôn, thay đổi ý thức, đau đầu dữ dội, co giật, liệt nửa người, giãn đồng tử, v.v.).
  • Về lâu dài, đau đầu·chóng mặt·giảm khả năng tập trung có thể kéo dài, vì vậy khi cần nên khám phục hồi chức năng chuyên khoa·thần kinh.
• Nguy cơ biến chứng
  • Giai đoạn sớm: Xuất huyết não, phù não, co giật (cơn động kinh sớm), nhiễm trùng (khi có chấn thương hở).
  • Mạn tính: Đau đầu sau chấn thương, suy giảm nhận thức, trầm cảm·lo âu, rối loạn giấc ngủ, di chứng (như liệt nửa người) và hiếm gặp là tăng nguy cơ liên quan đến bệnh não chấn thương mạn tính (CTE).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị · tài liệu xét nghiệm · ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu·thuốc chống co giật) hoặc túi thuốc.
  • Ghi chép diễn biến·thời gian xảy ra tai nạn và thay đổi triệu chứng (thời gian mất ý thức, có nôn·co giật hay không, v.v.).
  • Bản sao kết quả xét nghiệm trước đây (chẩn đoán hình ảnh·xét nghiệm máu), nếu có.
  • Khuyến cáo đi cùng người chăm sóc (để truyền đạt thông tin về triệu chứng·nội dung theo dõi).
• Những điều cần ghi lại khi khám
  • Thời điểm khởi phát (chấn thương), loại tai nạn (tai nạn giao thông·té ngã, v.v.), có mất ý thức hay không và thời gian kéo dài, diễn biến triệu chứng sau đó (cải thiện·nặng lên).
  • Giấc ngủ·rối loạn giấc ngủ, đặc điểm và tần suất đau đầu, có nôn hay không, mất trí nhớ cụ thể (trước và sau sự kiện), v.v.
• Điểm tự theo dõi trước khi khám ngoại trú
  • Nếu xuất hiện triệu chứng cấp cứu (đau đầu dữ dội, nôn lặp đi lặp lại, chóng mặt kéo dài, giảm ý thức, co giật, liệt nửa người, khó nói, v.v.), hãy đến ngay phòng cấp cứu.
• Ví dụ câu hỏi (có thể dùng trước khi đặt lịch khám·khi khám lần đầu)
  • "Các triệu chứng ngay sau tai nạn và hiện tại đã thay đổi như thế nào?"
  • "Các thuốc hiện đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông) ảnh hưởng như thế nào đến kế hoạch điều trị?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Trong trường hợp tai nạn này, tôi có cần thực hiện thêm chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI không? Nếu cần thì khi nào nên thực hiện?
• Cơn đau đầu (hoặc vấn đề về trí nhớ) của tôi dự kiến sẽ kéo dài bao lâu? Tiên lượng như thế nào?
• Nếu tôi đang dùng thuốc hiện tại (ví dụ: aspirin, warfarin) thì cần xử lý như thế nào? Có cần ngừng thuốc không?
• Tôi có cần dùng thuốc chống co giật để phòng ngừa cơn động kinh không? Tác dụng phụ là gì?
• Khi nào tôi có thể bắt đầu các hoạt động thường ngày (lái xe, tập thể thao, trở lại làm việc)? Cần tuân theo tiêu chí nào?

Ví dụ câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Tôi đang dùng thuốc chống đông (hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu). Do chấn thương lần này, ngay cả khi chẩn đoán hình ảnh không phát hiện bất thường, tôi có cần được theo dõi thêm hoặc nhập viện tại phòng cấp cứu không?
• Sau tai nạn, tôi bị giảm trí nhớ·khả năng tập trung. Tôi có cần phục hồi nhận thức không? Chương trình phục hồi được khuyến nghị và thời gian điều trị dự kiến là bao lâu?